Đưa khoa học công nghệ vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng phát biểu. Ảnh: Bộ NN và MT

Sáng 27/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công an tổ chức Hội nghị Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực miền Bắc. Hội nghị do Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng; Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long đồng chủ trì.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục diễn biến nhanh, khó lường; cạnh tranh thương mại gay gắt; các tiêu chuẩn xanh, yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe; thiên tai và biến đổi khí hậu diễn biến bất thường, ngành nông nghiệp và môi trường đã nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn, duy trì đà tăng trưởng tích cực, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Trong 9 tháng năm 2026, tăng trưởng khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản đạt 4,02%; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ, tạo cơ sở thuận lợi để phấn đấu hoàn thành và vượt các mục tiêu tăng trưởng, xuất khẩu của năm 2026. Nhiều tiến bộ về giống, công nghệ sinh học, cơ giới hóa, bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc đã được ứng dụng, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao sức cạnh tranh đòi hỏi ngành nông nghiệp và môi trường phải chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Riêng khu vực phía Bắc có nhiều lợi thế về hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học, đội ngũ chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ. Tuy nhiên, việc gắn kết giữa nghiên cứu và sản xuất, chuyển giao và ứng dụng công nghệ còn hạn chế. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phát huy hiệu quả các nguồn lực khoa học công nghệ, tập trung giải quyết những điểm nghẽn trong sản xuất, chế biến và thị trường, tạo chuyển biến thực chất về năng suất, chất lượng và giá trị nông sản.

Nhiều giống cây trồng mới được giới thiêu bên lề hội nghị. Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, giai đoạn 2027–2030, ngành cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào quy mô và sản lượng sang phát triển dựa trên năng suất, chất lượng, công nghệ cao, chế biến sâu và giá trị gia tăng. Trong đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng, động lực then chốt để thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế.

Trước hết, ngành đổi mới tư duy và phương thức tổ chức nhiệm vụ khoa học, công nghệ theo hướng giải quyết các bài toán cụ thể của ngành hàng, chuỗi giá trị và địa phương; ưu tiên làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, gắn nghiên cứu với địa chỉ ứng dụng và hiệu quả kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, phát triển chuỗi giá trị nông sản chủ lực gắn với lợi thế từng vùng; nâng cao chất lượng, giảm chi phí đầu vào và tổn thất sau thu hoạch, đẩy mạnh chế biến sâu, tận dụng phụ phẩm và xây dựng thương hiệu. Tăng cường liên kết vùng nguyên liệu với các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp chế biến, hệ thống logistics và thị trường tiêu thụ.

Ngành cần đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu nông nghiệp và môi trường theo hướng chuẩn hóa, kết nối, liên thông; ưu tiên dữ liệu về đất đai, giống, vùng trồng, vùng nuôi, rừng, dịch bệnh, sản lượng, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và thị trường.

Đồng thời, ngành hoàn thiện cơ chế đặt hàng, tuyển chọn, tài trợ và đánh giá nhiệm vụ khoa học, công nghệ; khuyến khích doanh nghiệp tham gia từ khâu xác định nhiệm vụ đến nghiên cứu, thử nghiệm, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả. Tăng cường hợp tác công tư, huy động nguồn lực xã hội và sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước.

Ngành cũng đổi mới phương thức đánh giá hiệu quả theo hướng đo lường kết quả thực chất, tập trung vào mức tăng năng suất, giá trị gia tăng; mức giảm chi phí, tổn thất và phát thải; tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu, có truy xuất nguồn gốc; khả năng ứng dụng, thương mại hóa và nhân rộng kết quả nghiên cứu.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, giai đoạn 2021-2025, toàn ngành đã chủ trì, phối hợp triển khai 1.373 nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Kết quả có 225 giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản và lâm nghiệp mới được công nhận và đưa vào sản xuất; 150 tiến bộ kỹ thuật được ban hành; 158 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích được cấp phép; bước đầu xác định được 19 sản phẩm cơ bản đáp ứng tiêu chí sản phẩm công nghệ chiến lược.

Mặt khác, có hơn 2.000 mô hình nông nghiệp công nghệ cao, tuần hoàn, giảm phát thải được triển khai tại thực địa, góp phần giảm chi phí đầu vào và nâng cao thu nhập cho người sản xuất; hiệu quả kinh tế được ghi nhận tăng khoảng 10-30%.

Riêng tại khu vực miền Bắc, một số kết quả nghiên cứu, ứng dụng đã giải quyết những vấn đề thực tiễn, tiêu biểu là phát triển các bộ giống lúa thuần chất lượng cao, chịu rét; giống ngô sinh khối; công nghệ sản xuất vaccine thú y phòng, chống dịch tả lợn châu Phi. Với lợi thế về hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học, nguồn nhân lực khoa học và công nghệ, nguồn gen bản địa phong phú và sự đa dạng của các vùng sinh thái, miền Bắc có nhiều điều kiện để phát triển giống mới, nâng cao chất lượng nông sản và hình thành các chuỗi nngành hàng có giá trị gia tăng cao.

Trong chuyển đổi số, toàn ngành đã hoàn thành xây dựng và từng bước vận hành 25 cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin chuyên ngành, đồng thời kết nối, liên thông trực tiếp với 12 cơ sở dữ liệu quốc gia. Những kết quả này tạo nền tảng quan trọng để mở rộng ứng dụng khoa học, công nghệ, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy chuyển đổi phương thức sản xuất nông nghiệp.