Đưa lịch sử đến gần người trẻ bằng công nghệ

Du khách trải nghiệm tìm hiểu lịch sử qua công nghệ mapping 3D tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV

Khi lịch sử bước lên không gian số

Tại nhiều bảo tàng, di tích ở Lâm Đồng, chuyển đổi số không còn là xu hướng mà đang trở thành một phần tất yếu trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Những hiện vật từng chỉ được tiếp cận trực tiếp nay đã có thể tra cứu, tương tác và khám phá trên nền tảng số.

Theo thông tin từ ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng, tỉnh đang triển khai chương trình số hóa di sản văn hóa giai đoạn 2021 - 2030, đồng thời chuẩn bị gần 12.000 dữ liệu hiện vật để xây dựng hệ thống dữ liệu số di sản văn hóa địa phương.

Dù ở bất cứ đâu, chỉ cần 1 chiếc điện thoại thông minh, du khách đều có thể tiếp cận lịch sử bằng công nghệ một cách nhanh chóng

Đáng chú ý, dự án “Số hóa tư liệu hiện vật Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng” giai đoạn 2026 - 2028 với tổng mức đầu tư khoảng 50 tỷ đồng sẽ thực hiện số hóa hơn 60.000 hiện vật, xây dựng hệ thống tham quan 3D và phòng trình chiếu hiện đại.

Không chỉ lưu trữ, công nghệ số còn thay đổi cách công chúng tiếp cận lịch sử. “Thay vì những bảng thuyết minh dài, tại bảo tàng, việc ứng dụng mã QR, hình ảnh tương tác, video trình chiếu, công nghệ thực tế ảo… giúp người xem dễ dàng khám phá thông tin bằng điện thoại thông minh”, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hà Giang, giảng viên Trường Đại học Đà Lạt chia sẻ.

Đặc biệt, vừa qua, trong chương trình “Yêu lắm Việt Nam”, các điểm di tích tại Lâm Đồng như: Bảo tàng Lâm Đồng, Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt hay Di tích khảo cổ Cát Tiên đã được tích hợp công nghệ chip và nền tảng số để hỗ trợ du khách tìm hiểu thông tin di sản nhanh chóng hơn.

Bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng cho biết, việc số hóa tư liệu, hiện vật đang trở thành giải pháp quan trọng để đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Đưa di sản đến gần giới trẻ

Trong bối cảnh giới trẻ dành phần lớn thời gian trên môi trường số, việc đưa lịch sử lên nền tảng công nghệ được xem là hướng đi cần thiết để di sản không bị “đứng ngoài” đời sống hiện đại.

Theo các chuyên gia văn hóa, số hóa không đơn thuần là lưu trữ dữ liệu, mà còn là cách mở rộng không gian tiếp cận di sản. Khi một hiện vật được số hóa, người trẻ ở bất kỳ đâu cũng có thể tiếp cận, tìm hiểu và tương tác mà không bị giới hạn bởi không gian hay thời gian.

Không gian tương tác số tạo cảm giác mới lạ cho du khách khi đến tham quan tại không gian lưu trữ Mộc bản Triều Nguyễn

Nhiều bảo tàng hiện nay cũng đang chuyển từ tư duy “trưng bày” sang “trải nghiệm”. Các không gian tương tác số, thuyết minh tự động, bản đồ di sản số hay ứng dụng AI trong du lịch - văn hóa đang góp phần tạo nên hệ sinh thái du lịch thông minh, kết nối di sản với đời sống đương đại.

Không chỉ các nhà quản lý văn hóa, nhiều bạn trẻ cũng nhìn nhận việc ứng dụng công nghệ đã làm thay đổi cách tiếp cận lịch sử. Nếu trước đây, bảo tàng thường bị xem là không gian “khó gần” thì nay, những hình ảnh trực quan, dữ liệu số hay mô hình tương tác đã khiến việc tham quan trở nên hấp dẫn hơn.

Tuổi trẻ Lâm Đồng số hóa địa chỉ đỏ, lan tỏa giá trị lịch sử bằng cách làm mới

Em Nguyễn Minh Khang, học sinh đến từ TP Hồ Chí Minh, tham quan Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng chia sẻ: “Trước đây, em nghĩ tham quan bảo tàng khá khô khan, nhưng khi được xem mô hình 3D và quét mã QR để tìm hiểu thông tin, em thấy lịch sử gần gũi và thú vị hơn rất nhiều”.

Không chỉ học sinh, nhiều sinh viên cũng đánh giá cao trải nghiệm tương tác số tại các không gian văn hóa, lịch sử. Việc kết hợp công nghệ giúp người trẻ dễ tiếp cận thông tin hơn, đồng thời tạo cảm giác chủ động khám phá thay vì chỉ nghe thuyết minh theo cách truyền thống.

Không gian văn hóa tại Trung tâm Trưng bày Văn hóa Chăm - Bình Thuận tạo chiều sâu cho trải nghiệm của du khách

Bạn Trần Thu Uyên, sinh viên Trường Đại học Đà Lạt cho rằng, việc ứng dụng công nghệ giúp người trẻ dễ tiếp cận kiến thức lịch sử hơn. “Các hình ảnh, video và không gian tham quan ảo khiến chúng em có cảm giác như đang trực tiếp sống trong câu chuyện lịch sử”, Thu Uyên nói.

Đối với du khách, chuyển đổi số không chỉ mang lại trải nghiệm mới mà còn giúp việc tìm hiểu văn hóa địa phương thuận tiện hơn. Chỉ với chiếc điện thoại thông minh, du khách có thể tra cứu thông tin hiện vật, hình ảnh và các câu chuyện liên quan ngay trong quá trình tham quan.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hà Giang cùng sinh viên Trường Đại học Đà Lạt tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng

Tuy nhiên, cũng nhiều ý kiến cho rằng, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng nội dung hấp dẫn. Điều người trẻ cần không chỉ là những dữ liệu khô cứng, mà là những câu chuyện lịch sử được kể bằng ngôn ngữ hiện đại, gần gũi và giàu cảm xúc.

Số hóa vì thế không thay thế giá trị nguyên bản của di sản, mà đang mở thêm “cánh cửa” để lịch sử bước gần hơn với thế hệ trẻ hôm nay.