Đưa liệt sĩ trở về từ lòng đất thành cổ

Gần nửa tháng qua, tại khu vực Nhà lao Thành Diên Khánh (xã Diên Khánh), các lực lượng chức năng vẫn ngày ngày bám hiện trường, kiên trì khai quật, tìm dấu tích các liệt sĩ. Dù gặp nhiều yếu tố khách quan bất lợi, khối lượng công việc rất lớn, song các lực lượng vẫn không ngừng mở rộng phạm vi tìm kiếm. Với mỗi người, đây vừa là nhiệm vụ, cũng là tình cảm đang thôi thúc để lần từng lớp đất, từng dấu tích tìm những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc trở về.

Đoàn công tác Thường trực Tỉnh ủy kiểm tra, động viên lực lượng làm nhiệm vụ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực Nhà lao Thành Diên Khánh.

Ngày 26-8, đồng chí Trần Phong - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy đã dẫn đầu đoàn công tác của Thường trực Tỉnh ủy đến động viên các lực lượng làm nhiệm vụ tại khu vực Nhà lao Thành Diên Khánh. Cùng tham gia đoàn công tác có các đồng chí: Nguyễn Việt Hùng - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” tỉnh; Thiếu tướng Nguyễn Túy - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh. Tại hiện trường, các đồng chí lãnh đạo thăm hỏi, tặng quà động viên các lực lượng, trực tiếp xem xét những hài cốt, di vật được phát hiện. Sự quan tâm, theo dõi sát sao ấy là nguồn động viên để cán bộ, chiến sĩ tiếp tục khắc phục khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ cao cả, thiêng liêng!

Kiên trì tìm kiếm

Sau khi kết thúc chuyến tìm kiếm, cất bốc 4 hài cốt liệt sĩ trên đại ngàn Hòn Chảo (xã Vạn Ninh), ngày 27-8, chúng tôi trở lại hiện trường khai quật tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở khu vực Nhà lao Thành Diên Khánh. Giữa cái nắng gắt, gió cuốn bụi bay mù, nơi đây vẫn rộn lên tiếng máy xúc, tiếng cuốc, xẻng và bước chân của những người đang miệt mài tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Trên khu vực rộng mấy trăm mét vuông, 7 tổ công tác cùng lúc triển khai tại 7 vị trí. Người đào, người kiểm tra từng xẻng đất, người thu gom, sàng lọc những dấu hiệu phát lộ...

Đồng chí Trần Phong xem xét các di vật và hài cốt được tìm thấy tại hiện trường khai quật.

Khu vực Nhà lao Thành Diên Khánh từng giam giữ cán bộ, chiến sĩ cách mạng trong những năm tháng chiến tranh. Nhiều người đã hy sinh trong thời gian bị địch bắt, giam giữ và được chôn cất tại nơi đây. Vì thế, sau khi tiếp nhận thông tin, rà soát hồ sơ, đối chiếu tư liệu và khoanh vùng khảo sát, các lực lượng chức năng xác định đây là địa điểm cần tập trung tìm kiếm. Sáng 19-8, cuộc khai quật, tìm kiếm bắt đầu. Từ 5 vị trí ban đầu phát hiện mẫu xương cùng nhiều di vật, lực lượng tiếp tục mở rộng phạm vi. Đến ngày 27-8, diện tích tìm kiếm đã được mở rộng khoảng 200m² ở phía ngoài tường bao trụ sở Công an xã Diên Khánh; cùng khoảng 100m² phía trong khuôn viên trụ sở Công an xã Diên Khánh và vườn nhà dân liền kề.

Các mẫu hài cốt được tìm thấy đều nằm sâu 2 đến 2,5m nên việc khai quật gặp rất nhiều khó khăn.

Mỗi ngày có 75 người được duy trì làm nhiệm vụ, gồm cán bộ Phòng Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh; cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Bộ CHQS tỉnh; lực lượng Ban CHQS xã Diên Khánh và xã Diên Điền; cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn Bộ binh 460; các bác sĩ của Trung tâm Pháp y Khánh Hòa, cùng các lực lượng hỗ trợ khác. Đến hết ngày 27-8, kết quả đã có 36 vị trí phát hiện có hài cốt liệt sĩ. Con số ấy cho thấy quy mô cuộc tìm kiếm, nhưng chỉ khi trực tiếp có mặt tại hiện trường mới cảm nhận hết khối lượng công việc mà cán bộ, chiến sĩ đang miệt mài thực hiện.

Soi kỹ từng nắm đất

Ở những vị trí có độ sâu lớn, máy xúc được huy động bóc lớp đất đá phía trên khoảng 1 đến 1,5m, đồng thời giải phóng cây cối, tạo mặt bằng các vị trí khai quật. Khi đến độ sâu cần thiết, cán bộ, chiến sĩ tiếp tục dùng cuốc, xẻng đào thủ công, lần từng lớp đất để tìm dấu hiệu. Chỉ khi xuất hiện dấu hiệu nghi là hài cốt hoặc di vật, những chiếc bay và cọ mới được sử dụng. Lớp đất bao bọc xung quanh được khơi nhẹ, làm sạch từng chút một. Những hài cốt nằm dưới lòng đất suốt mấy chục năm đã bị mục, rất dễ gãy vỡ nếu tác động mạnh. Ngoài ra, các cán bộ, chiến sĩ còn phải rất cẩn trọng trong quá trình khai quật bởi dưới đất khu vực này có rất nhiều mảnh chai thủy tinh và những mẫu sắt gỉ rắc nhọn, dễ dẫn đến thương tích.

Trung tá Trần Quốc Thịnh xác định vị trí cần máy xúc hỗ trợ đào lớp đất phía trên.

Tại khu vực khoảng 200m² phía ngoài trụ sở Công an xã Diên Khánh, 2 tổ công tác làm việc dưới độ sâu từ 2 đến 2,5m. Phía trong khuôn viên trụ sở Công an xã Diên Khánh và vườn nhà dân liền kề, 5 tổ khác cũng triển khai công việc tương tự. Đích thân Trung tá Trần Quốc Thịnh - Đội phó Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Bộ CHQS tỉnh hướng dẫn máy xúc làm việc tại từng vị trí. Khi máy đào đến độ sâu phù hợp, Trung tá Trần Quốc Thịnh yêu cầu dừng lại để cán bộ, chiến sĩ tiếp tục đào thủ công, bảo đảm không tác động trực tiếp đến hài cốt và hiện vật có thể nằm phía dưới. “Địa chất nền đất ở đây rất cứng, lại có nhiều đá nên đào rất khó. Đặc biệt, phần lớn hài cốt được phát hiện nằm ở độ sâu từ 2 đến 2,5m”, Trung tá Trần Quốc Thịnh cho biết.

Cán bộ, chiến sĩ dùng cọ thận trọng quét sạch lớp đất bám quanh mẫu hài cốt vừa hát hiện.

Cùng với Trung tá Trần Quốc Thịnh, Trung tá Nguyễn Hải Sơn - Chính trị viên Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Bộ CHQS tỉnh liên tục di chuyển giữa các vị trí. Khi một tổ báo gặp khó khăn hoặc phát hiện hài cốt, di vật, các anh lập tức có mặt để nắm tình hình, chỉ đạo xử lý. 

Trong khi đó, bác sĩ Đinh Thành Tâm (Bệnh viện Đa khoa Khánh Hòa) và bác sĩ Nguyễn Văn Thủy (Trung tâm Pháp y Khánh Hòa) phụ trách công tác chuyên môn về hài cốt. Mỗi khi nhận thông báo phát hiện dấu tích, các bác sĩ lập tức đến xác định đó có phải hài cốt hay không, đồng thời đánh giá tình trạng để xác định những phần hài cốt đủ điều kiện lấy mẫu phục vụ giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Công việc vì thế đòi hỏi không chỉ sức lực mà còn sự kiên nhẫn, cẩn trọng và chính xác tối đa trong từng thao tác.

Chiến sĩ Nguyễn Gia Huy và chiến sĩ Phạm Sướng thận trọng khơi từng lớp đất để tìm dấu tích liệt sĩ.

Giữa cái nắng gay gắt, các lực lượng chia nhau công việc, kiên trì bám hiện trường. “Khối lượng công việc rất lớn, thời tiết lại nắng nóng, nhưng anh em đều cố gắng khắc phục khó khăn, với tình cảm và sự tri ân để hoàn thành tốt nhiệm vụ thiêng liêng này”, anh Trần Quốc Huy - Trung đội trưởng Trung đội Dân quân thường trực xã Diên Điền chia sẻ.

Đón các liệt sĩ trở về

Đến hết ngày 27-8, lực lượng tìm kiếm đã phát hiện 36 vị trí có hài cốt liệt sĩ. Trong số này, 13 hài cốt đã được di chuyển về Nghĩa trang liệt sĩ Hòn Dung để chuẩn bị tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng; 23 hài cốt còn lại đang được bảo quản tại các phòng bảo quản do UBND xã Diên Khánh bố trí trên địa bàn. Sau khi hoàn tất các thủ tục, địa phương sẽ phối hợp với lực lượng chuyên trách của Bộ CHQS tỉnh tiếp tục di chuyển các hài cốt về Nghĩa trang liệt sĩ Hòn Dung để tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng theo quy định.

Các hài cốt liệt sĩ đang được bảo quản tại phòng bảo quản do UBND xã Diên Khánh bố trị tại trụ sở.

Giữa những người đang miệt mài tìm dấu tích liệt sĩ dưới lòng đất Thành cổ Diên Khánh, chúng tôi gặp lại chiến sĩ Nguyễn Gia Huy và chiến sĩ Phạm Sướng (Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Bộ CHQS tỉnh). Họ vừa trải qua chuyến tìm kiếm, cất bốc 4 hài cốt liệt sĩ trên đại ngàn Hòn Chảo kết thúc chiều 25-8, đến sáng 26-8, cả hai người đã có mặt tại đây để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ. Nếu ở Hòn Chảo, những người lính phải vượt rừng sâu, núi cao, vách đá để lần tìm dấu tích liệt sĩ thì ở Thành cổ Diên Khánh, thử thách lại nằm dưới những lớp đất đá cứng, phạm vi tìm kiếm rộng, hài cốt nằm sâu, số lượng phát hiện nhiều và khối lượng công việc lớn. Nhưng dù địa hình khác nhau, ý nghĩa của nhiệm vụ vẫn không thay đổi, đó là hành trình đi tìm những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Khu vực Nhà lao Thành Diên Khánh từng là nơi những người cách mạng bị bắt, giam giữ và có những người đã hy sinh. Hôm nay, tại nơi này những người lính lại lần sâu vào lòng đất, kiên trì tìm từng mảnh di vật, từng dấu tích của liệt sĩ để đưa các anh về bên đồng đội trong lòng đất mẹ quê hương!