Đưa lớp học vùng cao vào không gian số

Giờ học Tin học ở Trường THCS Sơn Điện.

Nhờ đó, các lớp học giữa núi rừng từng bước bước vào không gian số, mở rộng cơ hội học tập cho học sinh.

Kỹ năng số - yêu cầu tất yếu

Những năm gần đây, chuyển đổi số trong giáo dục đã tạo ra nhiều thay đổi trong phương thức quản lý, giảng dạy và học tập. Nếu trước đây ứng dụng công nghệ chủ yếu dừng ở soạn bài trình chiếu, thì nay giáo viên cần làm chủ nhiều công cụ số hơn, như: Xây dựng học liệu điện tử, khai thác kho học liệu trực tuyến, tổ chức lớp học trực tuyến, đánh giá học sinh bằng các nền tảng số.

Tuy nhiên, đối với trường học ở địa bàn vùng cao, biên giới tỉnh Thanh Hóa như: Sơn Điện, Hồi Xuân, Quan Sơn, Mường Lát… điều kiện triển khai không thuận lợi. Không ít điểm trường nằm cách trung tâm xã hàng chục cây số, đường giao thông khó khăn, hạ tầng Internet chưa ổn định. Chính vì vậy, việc nâng cao năng lực số cho giáo viên vừa là yêu cầu cấp thiết, vừa là thách thức lớn.

Theo ông Lê Duy Dũng - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Quan Sơn, trước đây, nhiều giáo viên nhà trường còn lúng túng khi sử dụng các nền tảng dạy học trực tuyến. “Đa số giáo viên vùng cao quen với phương pháp dạy học truyền thống. Khi triển khai chuyển đổi số, ban đầu, nhiều thầy cô khó khăn trong thiết kế bài giảng điện tử hay sử dụng phần mềm dạy học. Nhưng khi được tập huấn và hỗ trợ, giáo viên dần tự tin hơn và chủ động ứng dụng công nghệ vào tiết dạy”, ông Dũng chia sẻ.

Thực tế cho thấy, khi giáo viên nắm vững kỹ năng số, việc dạy học trở nên sinh động hơn. Những hình ảnh, video, mô phỏng trực quan giúp học sinh dễ tiếp cận kiến thức, đặc biệt với các môn khoa học tự nhiên hay Lịch sử - Địa lí.

Trong tiết học môn Địa lí tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Quan Sơn, giáo viên bộ môn sử dụng bản đồ số để giới thiệu các dãy núi lớn của Việt Nam. Khi hình ảnh dãy núi trực diện trên màn hình, nhiều học sinh tỏ ra thích thú.

Em Phạm Mai Linh, lớp 7A, chia sẻ: “Trước đây khi học Địa lí, chúng em chỉ nhìn bản đồ trong sách giáo khoa nên khó hình dung. Bây giờ thầy cô cho xem hình ảnh và video trên màn hình nên em hiểu bài nhanh hơn”.

Không chỉ vậy, nhiều học sinh vùng cao lần đầu được tiếp cận các bài học trực tuyến, video khoa học hay hình ảnh minh họa sinh động trên Internet. Em Lương Chí Thành, lớp 8A của trường, cho biết: “Những giờ học có sử dụng máy chiếu và video khiến lớp học vui hơn. Chúng em được xem thí nghiệm hóa học hoặc hiện tượng thiên nhiên mà trước đây chỉ đọc trong sách”.

Học sinh Trường THPT Mường Lát tiếp cận công nghệ số trong giờ học.

Vai trò “đầu tàu” của hiệu trưởng

Để thúc đẩy chuyển đổi số trong nhà trường, vai trò của hiệu trưởng có ý nghĩa quyết định. Không chỉ là người quản lý, hiệu trưởng phải trở thành “đầu tàu” trong định hướng, tổ chức và khuyến khích giáo viên đổi mới.

Tại Trường Tiểu học và THCS Mường Lát, ông Nguyễn Văn Giang - Hiệu trưởng, cho biết, đơn vị đặc biệt chú trọng bồi dưỡng kỹ năng số cho giáo viên thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn và khóa tập huấn trực tuyến.

“Điều kiện ở huyện Mường Lát còn khó khăn, vì vậy, chúng tôi xác định phải tận dụng tối đa công nghệ để nâng cao chất lượng dạy học. Nhà trường khuyến khích giáo viên chia sẻ học liệu số, cùng nhau xây dựng ngân hàng bài giảng điện tử để sử dụng chung”, ông Giang nói.

Theo ông Giang, khi giáo viên chủ động ứng dụng công nghệ, học sinh hào hứng hơn với việc học. Nhiều tiết học được thiết kế dưới dạng trò chơi, câu hỏi tương tác, giúp các em tham gia tích cực thay vì chỉ nghe giảng thụ động.

Trong một giờ học khoa học của lớp 5 tại trường, cô giáo tổ chức trò chơi trắc nghiệm trên màn hình. Mỗi câu hỏi hiện lên, cả lớp lại sôi nổi giơ tay trả lời. Em Hà Hoàng Minh, lớp 5A, hồ hởi nói: “Em thích những giờ học có trò chơi trên máy tính. Mỗi lần trả lời đúng câu hỏi, cả lớp đều vỗ tay rất vui”.

Không chỉ ở cấp tiểu học, học sinh THCS cũng hào hứng với cách học mới. Em Lê Huy - học sinh lớp 8B, cho biết việc sử dụng video, hình ảnh trong bài giảng giúp các em hiểu bài nhanh hơn và chủ động tìm thêm tài liệu trên mạng để học.

Tại Trường THCS Sơn Điện (huyện Quan Sơn cũ), việc nâng cao năng lực số cho giáo viên được triển khai thường xuyên. Ông Phạm Ngọc Thành – Hiệu trưởng, cho biết các nhóm giáo viên được tổ chức để hỗ trợ lẫn nhau trong sử dụng công nghệ; những thầy cô thành thạo sẽ hướng dẫn đồng nghiệp thiết kế bài giảng số và khai thác nền tảng dạy học trực tuyến.

Sự đồng hành của ban giám hiệu đã tạo động lực để giáo viên tự tin đổi mới. Từ chỗ còn e ngại công nghệ, nhiều thầy cô đã chủ động học hỏi, tìm kiếm các phần mềm, công cụ mới để nâng cao hiệu quả giảng dạy.

Không chỉ giáo viên, học sinh cũng dần quen môi trường học tập số. Tại Trường THCS Sơn Điện, các bài kiểm tra trực tuyến và tương tác bắt đầu được áp dụng. Em Lương Hải Anh - học sinh lớp 9, cho biết: “Lúc đầu, chúng em còn bỡ ngỡ khi làm bài trên máy tính, nhưng sau vài lần thì thấy rất tiện. Bài làm được chấm ngay nên biết mình đúng, sai ở đâu”.

Học sinh Trường Tiểu học và THCS Mường Lát trong giờ học môn Ngoại ngữ bằng máy chiếu.

Thu hẹp khoảng cách giáo dục

Chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là cơ hội. Đối với học sinh vùng cao, việc ứng dụng công nghệ trong dạy học giúp các em tiếp cận nguồn tri thức phong phú hơn.

Tại nhiều trường học ở các xã vùng cao, biên giới tỉnh Thanh Hóa, giáo viên đã bắt đầu khai thác các video bài giảng, hình ảnh trực quan và tài liệu học tập trên Internet để bổ sung cho bài học. Nhờ đó, những kiến thức vốn khô khan trở nên sinh động, dễ hiểu hơn.

Không chỉ học trên lớp, học sinh còn được hướng dẫn khai thác Internet để tìm tài liệu phục vụ bài thuyết trình, từng bước hình thành kỹ năng tự học. Em Hơ Thị Lan Anh - học sinh lớp 10A1, Trường THPT Mường Lát, cho biết việc tìm kiếm thông tin trên mạng giúp các em mở rộng hiểu biết và chủ động hơn trong học tập.

Theo ông Nguyễn Nam Sơn, Hiệu trưởng Trường THPT Mường Lát, việc bồi dưỡng kỹ năng số cho giáo viên chính là chìa khóa để nâng cao chất lượng giáo dục ở vùng cao. “Khoảng cách địa lý không còn là rào cản quá lớn nếu giáo viên biết khai thác công nghệ. Khi thầy cô có thể tiếp cận kho học liệu số phong phú, học sinh ở miền núi cũng có cơ hội học tập như học sinh ở đô thị”, ông Sơn nhận định.

Dù vậy, để chuyển đổi số phát huy hiệu quả, các trường vùng khó cần thêm sự hỗ trợ về hạ tầng công nghệ và thiết bị dạy học. Nhiều nơi còn thiếu máy chiếu, phòng học thông minh hoặc đường truyền Internet ổn định; ở một số điểm trường lẻ, giáo viên phải di chuyển xa mới có thể kết nối mạng để tải tài liệu hay tham gia tập huấn trực tuyến.

“Tinh thần học hỏi và đổi mới của đội ngũ giáo viên và học sinh vùng cao vẫn là yếu tố quan trọng nhất. Từ những lớp học nhỏ nằm giữa núi rừng, các thầy cô vẫn kiên trì tìm cách đưa công nghệ vào bài giảng, từng bước mở rộng cánh cửa tri thức cho học sinh”, ông Sơn chia sẻ.

Chuyển đổi số trong giáo dục là hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì và đồng lòng của toàn ngành. Tại các xã vùng cao, biên giới Thanh Hóa, dù còn nhiều khó khăn, đội ngũ nhà giáo đang nỗ lực từng ngày để bắt kịp xu thế mới. Khi giáo viên được trang bị kỹ năng số, mỗi tiết học sẽ trở thành một không gian mở, nơi học sinh vùng cao có thể tiếp cận tri thức rộng lớn của thế giới. Và từ những lớp học nhỏ giữa núi rừng, bước tiến của chuyển đổi số giáo dục sẽ từng ngày được hình thành, góp phần thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa miền núi với đồng bằng.

Thế Lượng