Đưa Luật Thủ đô 2026 vào cuộc sống: Biến cơ chế đặc thù thành động lực phát triển

Với quyết tâm chính trị cao, cách làm chủ động, đồng bộ và khoa học, Hà Nội có cơ sở để biến những cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô 2026 thành động lực phát triển. Ảnh: Phạm Hùng

Khác với cách tiếp cận truyền thống, Luật Thủ đô 2026 trao cho Hà Nội không gian pháp lý rộng hơn để chủ động quyết định các vấn đề quan trọng trong quản lý, phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức bộ máy, huy động nguồn lực, quản lý đô thị, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây chính là nền tảng để Hà Nội phát huy tốt hơn vị thế, tiềm năng và vai trò dẫn dắt trong vùng Thủ đô cũng như trong tiến trình phát triển chung của đất nước.

Nền tảng thể chế cho khát vọng phát triển Thủ đô

Luật Thủ đô 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế phát triển Thủ đô, tạo hành lang pháp lý mới để Hà Nội tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài trong quá trình phát triển. Thực tiễn cho thấy, với quy mô của một đô thị đặc biệt, nhiều vấn đề của thành phố Hà Nội như tổ chức không gian đô thị, giao thông, môi trường, quản lý đất đai, cải tạo chung cư cũ, phát triển hạ tầng, thu hút nguồn lực đầu tư... đòi hỏi những cơ chế quản trị linh hoạt, vượt lên trên cách thức điều hành thông thường.

Luật Thủ đô 2026 đáp ứng yêu cầu đó khi trao cho Thành phố Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội, tạo cơ sở pháp lý để thành phố chủ động hơn trong quyết định các vấn đề phát triển theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Cùng với việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, Luật cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực, giám sát và đánh giá hiệu quả thực hiện. Điều này thể hiện sự đổi mới trong tư duy quản lý nhà nước, đó là trao quyền đi đôi với trách nhiệm, mở rộng không gian sáng tạo nhưng phải bảo đảm kỷ cương, minh bạch và hiệu quả.

Điểm nổi bật thứ hai là Luật Thủ đô 2026 tạo động lực huy động và phân bổ hiệu quả hơn các nguồn lực phát triển. Trong điều kiện nguồn lực ngân sách có giới hạn, việc phát triển một Thủ đô hiện đại cần một cơ chế mới để huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội, thúc đẩy hợp tác công - tư, khai thác hiệu quả giá trị từ đất đai, hạ tầng, tài sản công và các nguồn lực tài chính mới.

Luật mở ra cơ chế để Thành phố Hà Nội chủ động hơn trong đầu tư phát triển hạ tầng chiến lược, phát triển giao thông đô thị, đường sắt đô thị, các mô hình phát triển gắn với giao thông công cộng (TOD), đồng thời tạo điều kiện khai thác không gian phát triển mới như không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian đô thị hiện đại. Đây là những nền tảng quan trọng để giải quyết bài toán phát triển đô thị theo chiều sâu, thay vì chỉ mở rộng theo chiều rộng.

Ý nghĩa quan trọng khác của Luật Thủ đô 2026 nằm ở sự thay đổi căn bản về tư duy phát triển. Theo đó, Hà Nội được nhìn nhận như một trung tâm phát triển cần được trao điều kiện để sáng tạo, thử nghiệm và dẫn dắt. Việc cho phép áp dụng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho thấy Luật đã tiếp cận đúng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị và mô hình tăng trưởng, lợi thế cạnh tranh của một đô thị không còn chỉ nằm ở quy mô dân số hay hạ tầng vật chất, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng thể chế, khả năng thu hút nhân tài, năng lực đổi mới sáng tạo và mức độ thông minh trong quản trị. Luật Thủ đô 2026 chính là bước chuẩn bị thể chế để Hà Nội tham gia sâu hơn vào mạng lưới các đô thị hiện đại trong khu vực và quốc tế.

Bên cạnh đó, Luật còn mang ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc khi đặt người dân ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển. Mục tiêu cuối cùng của việc xây dựng các cơ chế đặc thù không phải là mở rộng quyền hạn của chính quyền, mà là nâng cao chất lượng sống của người dân, xây dựng môi trường sống văn minh, an toàn, thuận tiện; bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Mở lối đến tương lai

Ngay sau khi Quốc hội thông qua Luật Thủ đô 2026, Thành phố Hà Nội đã khẩn trương triển khai các nhiệm vụ chuẩn bị đưa luật vào cuộc sống. Thành phố xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt của cả hệ thống chính trị, gắn với yêu cầu xây dựng Thủ đô phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu là nhanh chóng hoàn thiện hệ thống văn bản quy định chi tiết, bảo đảm Luật được triển khai đồng bộ ngay khi có hiệu lực. Thành phố đã chủ động ban hành các văn bản chỉ đạo, phân công rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, đơn vị; đồng thời, xây dựng danh mục các văn bản cần ban hành theo nguyên tắc “rõ cơ quan chủ trì, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn hoàn thành”.

Đến nay, Hà Nội đã hoàn thành hơn 92% khối lượng nghị quyết quy phạm pháp luật cần ban hành để triển khai Luật Thủ đô 2026. Đây là kết quả quan trọng, thể hiện tinh thần chủ động, quyết liệt của chính quyền thành phố trong việc tạo lập hành lang pháp lý, không để xảy ra khoảng trống chính sách khi Luật có hiệu lực.

Tuy nhiên, việc ban hành đầy đủ văn bản mới chỉ là bước đầu. Thách thức lớn hơn là tổ chức thực thi hiệu quả, biến những quy định trong Luật thành những chuyển biến cụ thể trong đời sống xã hội. Vì vậy, cần tiếp tục tập trung vào một số định hướng trọng tâm.

Trước hết, cần thống nhất nhận thức trong toàn hệ thống chính trị về ý nghĩa, vai trò của Luật Thủ đô 2026. Đây là trách nhiệm chung của các cấp, các ngành, chính quyền cơ sở, doanh nghiệp và người dân. Cần coi việc triển khai Luật là quá trình đổi mới phương thức quản trị, thay đổi tư duy hành động, lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo.

Thứ hai, cần phát huy mạnh mẽ tinh thần phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Khi được trao thêm thẩm quyền, các cơ quan của thành phố phải nâng cao năng lực quản trị, tăng cường trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu. Phân quyền chỉ thực sự tạo ra hiệu quả khi đi kèm với cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá minh bạch.

Thứ ba, cần gắn triển khai Luật Thủ đô 2026 với các chiến lược phát triển dài hạn của thành phố, đặc biệt là quy hoạch tổng thể Thủ đô, các định hướng lớn của Trung ương về xây dựng và phát triển thành phố Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Các cơ chế đặc thù cần được sử dụng đúng mục tiêu: Tạo đột phá nhưng không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá; phát triển kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa và nâng cao chất lượng sống.

Thứ tư, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong tổ chức thực thi Luật. Với một đô thị có quy mô lớn và yêu cầu quản trị ngày càng phức tạp, công nghệ phải trở thành công cụ nâng cao hiệu quả điều hành, minh bạch hóa quy trình, giảm chi phí xã hội và tăng khả năng tương tác giữa chính quyền với người dân.

Cuối cùng, cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến để Luật Thủ đô 2026 thực sự trở thành một phần của đời sống xã hội. Người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách, mà còn là chủ thể tham gia giám sát, phản biện và đồng hành cùng quá trình phát triển Thủ đô.

Luật Thủ đô 2026 mở ra một giai đoạn phát triển mới cho Hà Nội với không gian thể chế rộng lớn hơn, quyền chủ động cao hơn và trách nhiệm lớn hơn. Với quyết tâm chính trị cao, cách làm chủ động, đồng bộ và khoa học, Hà Nội có cơ sở để biến những cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô 2026 thành động lực phát triển, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, xứng đáng với vị thế là trái tim của cả nước trong kỷ nguyên mới.