Đưa 'nếp nhà' lên không gian mạng bằng những hội nghị sát dânLONGFORM - CHUYỂN ĐỔI SỐ CHO NGƯỜI CAO TUỔI

LONGFORM - CHUYỂN ĐỔI SỐ CHO NGƯỜI CAO TUỔI

THỂ THAO VÀ VĂN HÓA - LONGFORM

Không dừng lại ở những văn bản hành chính khô khan, UBND xã Tây Đô (tỉnh Thanh Hóa) đã đưa Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số về tận từng nhà văn hóa thôn, gắn kết chặt chẽ chuẩn mực ứng xử mạng với đạo lý gia đình và hồn cốt văn hóa làng quê. Đây cũng là cách làm thiết thực nhằm cụ thể hóa tinh thần chuyển đổi số toàn dân của Nghị quyết số 57-NQ/TW từ chính nền tảng văn hóa cơ sở.

Giải mã quy tắc số bằng ngôn ngữ gần dân, sát dân

Một trong những điểm nhấn xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị là thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện gắn với xây dựng công dân số, phát triển văn hóa số lành mạnh và bảo đảm an toàn thông tin cho nhân dân. Quán triệt tinh thần đó, trong quá trình triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa năm 2026, UBND xã Tây Đô đã ban hành Kế hoạch số 318/KH-UBND ngày 05/10/2026 về tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến, giáo dục về văn hóa và xây dựng môi trường văn minh, lành mạnh trên địa bàn.

Điểm đáng chú ý trong cách làm của xã Tây Đô là không tổ chức một hội nghị tập trung quy mô lớn ở trụ sở xã theo lối hành chính truyền thống, mà chia nhỏ thành 4 hội nghị chuyên đề đưa thẳng về tận các nhà văn hóa thôn. Trong bốn ngày liên tục, từ ngày 14 đến ngày 17/10/2026, cán bộ chuyên môn của xã đã lần lượt về với bà con các thôn Đông Môn, Phú Yên, Vĩnh Long và Tây Giai để trực tiếp phổ biến, trao đổi và giải đáp những vấn đề gắn sát với đời sống văn hóa khu dân cư.

Ông Trịnh Hồng Trầm, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Tây Đô cùng cán bộ thôn đến từng nhà dân để trực tiếp phổ biến, trao đổi và giải đáp những vấn đề gắn sát với đời sống văn hóa khu dân cư

Theo ghi nhận trực tiếp của phóng viên Báo Thể thao và Văn hóa tại Nhà văn hóa thôn Phú Yên, cách truyền đạt của báo cáo viên Phòng Văn hóa – Xã hội xã Tây Đô đã xóa nhòa khoảng cách giữa văn bản quy phạm với đời sống thường nhật của người dân nông thôn. Thay vì đọc nguyên văn từng điều khoản khô cứng của Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, cán bộ xã chọn cách "giải mã" các nguyên tắc thành những câu chuyện đời thường dễ nhớ, dễ làm: từ việc cân nhắc kỹ trước khi nhấn nút "thích" hay "chia sẻ" một thông tin chưa rõ nguồn gốc, giữ thái độ giao tiếp lịch sự, tôn trọng quyền riêng tư và danh dự của người khác, cho đến việc nói "không" với ngôn ngữ xúc phạm, kích động hay tiếp tay cho tin giả gây hoang mang cộng đồng.

Trao đổi với phóng viên Báo Thể thao và Văn hóa bên lề hội nghị, ông Trịnh Hồng Trầm, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Tây Đô, cho biết địa phương xác định công tác tuyên truyền văn hóa trong giai đoạn hiện nay phải bám sát hơi thở của thời đại số. Ông Trầm chia sẻ: "Thực hiện Kế hoạch số 318 của UBND xã trong triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa năm 2026, đồng thời cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về chuyển đổi số và xây dựng công dân số, chúng tôi nhận thấy việc trang bị chuẩn mực ứng xử văn hóa trên môi trường số cho người dân cơ sở, đặc biệt là người cao tuổi, là nhiệm vụ rất cấp thiết. Người cao tuổi tiếp cận mạng xã hội ngày càng nhiều nhưng lại dễ bị tổn thương trước thông tin xấu độc và lừa đảo trực tuyến".

Ông Trịnh Hồng Trầm cho biết: Khi cán bộ xã xuống trực tiếp nhà văn hóa thôn, chúng tôi có điều kiện trò chuyện gần gũi, lấy ví dụ từ chính những tình huống xảy ra trong đời sống hằng ngày để bà con dễ hiểu, dễ nhớ

Lý giải về việc đưa cả 4 hội nghị về tận nhà văn hóa các thôn Đông Môn, Phú Yên, Vĩnh Long và Tây Giai, ông Trịnh Hồng Trầm nhấn mạnh: "Nếu chỉ tuyên truyền trên loa truyền thanh hoặc phát văn bản thì hiệu quả tiếp thu của người lớn tuổi sẽ hạn chế. Khi cán bộ xã xuống trực tiếp nhà văn hóa thôn, chúng tôi có điều kiện trò chuyện gần gũi, lấy ví dụ từ chính những tình huống xảy ra trong đời sống hằng ngày để bà con dễ hiểu, dễ nhớ. Mục tiêu cao nhất là giúp mỗi người dân Tây Đô hình thành thói quen ứng xử văn minh cả ngoài đời thực lẫn trên không gian mạng, từng bước đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc cho sự phát triển bền vững của địa phương".

Ông Trịnh Hồng Trầm, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tây Đô phát biểu tại Hội nghị tuyên truyền, phổ biến, giáo dục về văn hóa và xây dựng môi trường văn minh, lành mạnh trong triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa năm 2026

Gắn văn hóa mạng với đạo lý gia đình và hệ giá trị Việt Nam

Điều khiến chúng tôi ấn tượng sâu sắc khi theo dõi trọn vẹn chương trình hội nghị tại Nhà văn hóa thôn Phú Yên chính là tư duy tiếp cận mang tính tổng thể, hữu cơ của những người làm công tác văn hóa cơ sở. Ở xã Tây Đô, Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số không đứng tách rời như một kỹ năng công nghệ đơn lẻ, mà được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với nền tảng đạo đức gia đình, pháp luật và các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Bày tỏ niềm phấn khởi sau buổi sinh hoạt chuyên đề, bà Vũ Thị Hội, người dân thôn Phú Yên, chia sẻ với phóng viên Báo Thể thao và Văn hóa với sự trân trọng rõ rệt: "Tôi rất xúc động và đánh giá cao việc cán bộ xã đã trực tiếp xuống tận từng thôn bản để phổ biến về Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số dành cho người cao tuổi. Bên cạnh đó, chúng tôi còn được tuyên truyền, phổ biến những nội dung trọng tâm rất thiết thực, gồm: Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình; các quy định của pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình; hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư".

Sự kết nối đa chiều mà bà Hội nhắc tới chính là điểm sáng trong phương pháp tuyên truyền của xã Tây Đô. Tại hội nghị, song song với việc hướng dẫn ứng xử trên không gian mạng, cán bộ xã đã phân tích sâu sắc bốn giá trị cốt lõi của Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình là: tôn trọng, bình đẳng, yêu thương và chia sẻ. Đó là trách nhiệm của ông bà, cha mẹ trong việc nêu gương, chăm sóc, giáo dục con cháu; là sự hiếu kính của con cháu đối với bậc sinh thành; là nghĩa vợ chồng thủy chung, bình đẳng, cùng nhau gánh vác việc nhà và giải quyết mọi bất đồng bằng đối thoại thiện chí.

Cùng với đó, các quy định của pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình cũng được làm rõ dưới nhiều góc độ, giúp người dân nhận diện đầy đủ không chỉ bạo lực thể chất mà cả bạo lực tinh thần, bạo lực kinh tế - những hành vi đôi khi bị che khuất bởi tâm lý nể nang hoặc quan niệm cũ kỹ trong gia đình nông thôn. Tất cả những nội dung ấy được soi chiếu trong hệ thống hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam, gắn liền với các tiêu chí xét tặng danh hiệu Gia đình văn hóa, Khu dân cư văn hóa ở cơ sở.

Song song với việc hướng dẫn ứng xử trên không gian mạng, cán bộ xã đã phân tích sâu sắc bốn giá trị cốt lõi của Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình là: tôn trọng, bình đẳng, yêu thương và chia sẻ

Nhìn từ chiều sâu văn hóa, cách đặt vấn đề này cho thấy một triết lý rất thấu đáo: không gian mạng suy cho cùng là sự phản chiếu của đời sống thực. Muốn có một môi trường số văn minh, nhân ái, trước hết phải bồi đắp từ gốc rễ là "nếp nhà" và tình làng nghĩa xóm ngoài đời thực. Khi mỗi gia đình giữ được sự tôn trọng, yêu thương, chia sẻ; khi ông bà, cha mẹ thực hành lối sống mẫu mực, bao dung trong từng lời ăn tiếng nói hằng ngày, thì chính họ sẽ mang tâm thế điềm đạm, chuẩn mực ấy khi bước lên mạng xã hội. Ngược lại, ứng xử có văn hóa trên không gian mạng cũng góp phần bảo vệ uy tín gia đình, giữ gìn sự bình yên của cộng đồng dân cư.

"Cánh tay nối dài" từ những người giữ lửa ở thôn, xóm

Một hội nghị tuyên truyền dù được chuẩn bị công phu đến đâu cũng chỉ là bước khởi đầu. Để các quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số thực sự thấm sâu, trở thành nếp nghĩ, thói quen bền vững của người cao tuổi và nhân dân, vai trò của đội ngũ cán bộ thôn và các chi hội đoàn thể ở cơ sở giữ vị trí then chốt. Họ chính là những người "gần dân nhất, sát dân nhất", hằng ngày cùng ăn, cùng ở, cùng sinh hoạt cộng đồng với bà con.

Sau khi buổi tuyên truyền kết thúc, phóng viên Báo Thể thao và Văn hóa nán lại khoảng sân Nhà văn hóa thôn Phú Yên và bắt gặp hình ảnh rất đẹp: chị Phạm Thị Hồng, Trưởng thôn Phú Yên, cùng cô Trịnh Thị Định, Chi hội trưởng Nông dân thôn, vẫn nán lại trò chuyện rôm rả với một nhóm các cụ cao tuổi, tận tình giải thích thêm cách nhận diện tin nhắn lạ và cách tham gia nhóm thông tin chung của thôn cho đúng quy định.

Chị Phạm Thị Hồng, Trưởng thôn Phú Yên hỗ trợ và giải đáp đúng những băn khoăn của người lớn tuổi khi dùng điện thoại thông minh

Trao đổi với chúng tôi về quá trình tổ chức và kế hoạch duy trì sau hội nghị, chị Phạm Thị Hồng, Trưởng thôn Phú Yên, cho biết: "Ngay sau khi nhận được Kế hoạch số 318 của UBND xã Tây Đô, ban công tác mặt trận thôn Phú Yên đã họp bàn, rà soát danh sách và trực tiếp đến từng cụm dân cư vận động bà con, nhất là các bác cao tuổi sắp xếp thời gian tham gia đầy đủ. Qua theo dõi buổi tuyên truyền hôm nay, chúng tôi thấy bà con rất phấn khởi vì nội dung sát với thực tế đời sống, giải đáp đúng những băn khoăn của người lớn tuổi khi dùng điện thoại thông minh".

Không dừng lại ở một buổi tập huấn, Trưởng thôn Phú Yên khẳng định thôn đã có lộ trình cụ thể để đưa những nội dung này vào nền nếp sinh hoạt thường xuyên: "Sau hội nghị, ban cán sự thôn sẽ tiếp tục lồng ghép việc tuyên truyền Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số vào các buổi sinh hoạt chi bộ, họp thôn định kỳ và trên hệ thống nhóm thông tin của khu dân cư. Đặc biệt, thôn sẽ gắn ý thức chấp hành ứng xử văn minh cả ngoài đời thực lẫn trên không gian mạng vào tiêu chí bình xét danh hiệu Gia đình văn hóa, Khu dân cư văn hóa hằng năm để tạo sự chuyển biến tự giác, thực chất trong mỗi hộ gia đình".

Theo bà Trịnh Thị Định, Chi hội trưởng Nông dân thôn Phú Yên, việc giúp hội viên sử dụng mạng xã hội an toàn, có văn hóa là nhiệm vụ rất gắn bó với công tác hội

Đồng hành cùng ban cán sự thôn, các tổ chức hội đoàn thể ở Phú Yên cũng phát huy vai trò "cánh tay nối dài" đầy trách nhiệm. Cô Trịnh Thị Định, Chi hội trưởng Nông dân thôn Phú Yên, chia sẻ với phóng viên Báo Thể thao và Văn hóa rằng phần lớn hội viên nông dân và người cao tuổi trong thôn hiện nay đều sử dụng điện thoại thông minh để phục vụ sản xuất và sinh hoạt tinh thần. Vì vậy, việc giúp hội viên sử dụng mạng xã hội an toàn, có văn hóa là nhiệm vụ rất gắn bó với công tác hội.

Cô Trịnh Thị Định bày tỏ: "Thời gian tới, Chi hội Nông dân thôn Phú Yên sẽ phối hợp chặt chẽ với Chi hội Người cao tuổi, Chi hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên để thường xuyên nhắc nhở, hỗ trợ hội viên thực hành đúng các quy tắc ứng xử trên môi trường số. Trong mỗi buổi sinh hoạt chi hội, chúng tôi sẽ dành thời gian trao đổi những câu chuyện cảnh giác trước tin giả, lừa đảo trực tuyến, đồng thời khuyến khích các bác cao tuổi phát huy vai trò nêu gương, nhắc nhở con cháu trong nhà sử dụng mạng xã hội lành mạnh. Làm tốt điều này không chỉ bảo vệ hội viên mà còn thắt chặt thêm tình cảm giữa các thế hệ trong gia đình và giữ gìn tình làng nghĩa xóm đoàn kết, đầm ấm".

Theo bà Trịnh Thị Định, Chi hội trưởng Nông dân thôn Phú Yên, việc giúp hội viên sử dụng mạng xã hội an toàn, có văn hóa là nhiệm vụ rất gắn bó với công tác hội

Mạch nguồn văn hóa Tây Đô bền bỉ trong kỷ nguyên số

Nhìn rộng ra toàn xã Tây Đô, từ thành công của 4 hội nghị tuyên truyền tại các thôn Đông Môn, Phú Yên, Vĩnh Long và Tây Giai, có thể thấy một cách làm bài bản, sáng tạo trong việc đưa nghị quyết của Đảng và chính sách văn hóa vào cuộc sống. Trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đang tạo ra xung lực mới cho công cuộc chuyển đổi số quốc gia từ Trung ương tới cơ sở, câu chuyện ở Tây Đô gợi mở một bài học quý giá: chuyển đổi số ở nông thôn sẽ thực sự bền vững khi bắt đầu từ con người và lấy văn hóa làm điểm tựa.

Công nghệ có thể thay đổi từng ngày, các nền tảng mạng xã hội có thể không ngừng biến chuyển, nhưng những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam - sự trung thực, lòng nhân ái, tinh thần tôn trọng lẫn nhau và ý thức trách nhiệm với cộng đồng - luôn là chiếc la bàn bền bỉ nhất. Khi Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được chuyển hóa thành những lời dặn dò mộc mạc tại nhà văn hóa thôn, được tiếp sức bởi sự tận tâm của cán bộ văn hóa xã, sự sâu sát của trưởng thôn, chi hội trưởng đoàn thể và sự đón nhận hào hứng của chính những người cao tuổi, thì không gian mạng sẽ không còn là vùng đất xa lạ hay đầy rẫy bất an đối với người dân nông thôn.

HẾT

Bài viết: HUY THÔNGBÁO THỂ THAO VÀ VĂN HÓA