Đưa tác phẩm của họa sĩ Lê Bá Đảng tiếp cận rộng rãi công chúng

Ông Lê Hồng Phương, đại diện gia đình danh họa Lê Bá Đảng (thứ 2 từ trái sang) trao tặng Bảo tàng Đà Nẵng một số tác phẩm và tư liệu về đề tài hòa bình và hành trình sáng tác của họa sĩ. Ảnh: ĐOÀN HẠO LƯƠNG

* Thưa ông, đây là lần thứ mấy gia đình ông tổ chức triển lãm các tác phẩm của họa sĩ Lê Bá Đảng tại Đà Nẵng? Cơ duyên nào mà ông chọn Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức triển lãm lần này?

- Đây là lần đầu tiên chúng tôi thay mặt gia đình họa sĩ Lê Bá Đảng tổ chức triển lãm của ông tại Đà Nẵng.

Vào năm 2023, ông bà Lê Tất Luyện - Thụy Khuê là hai nhà trí thức Việt sống và làm việc tại Pháp, người lưu giữ nhiều tác phẩm nghệ thuật của danh họa thế giới Lê Bá Đảng trao tặng bộ sưu tập 253 hiện vật cho Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng, nhằm tôn vinh di sản nghệ thuật của ông tại Việt Nam.

Sau khi được mời tham dự sự kiện này, chúng tôi thấy Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng rất trân trọng những tác phẩm của ông và trưng bày hẳn một chuyên đề cố định tại tầng 3 của bảo tàng, từ đó chúng tôi nghĩ đến việc tổ chức một cuộc triển lãm tại đây.

Năm qua, tôi thay mặt gia đình nhận toàn bộ di sản của ông Lê Bá Đảng để lại sau khi đưa từ Pháp về.

Nhân dịp Tết Bính Ngọ 2026, chúng tôi chọn triển lãm chủ đề hoa và ngựa bởi hoa tượng trưng cho mùa xuân, còn ngựa tượng trưng cho năm Bính Ngọ. Cả hai chủ đề này đều được họa sĩ Lê Bá Đảng sáng tác xuyên suốt trong quá trình sáng tác của mình.

Đặc biệt, chủ đề ngựa được ông sáng tác từ thời kỳ đầu cho đến sau này với nhiều hình thức thể hiện. Thành phố Đà Nẵng là nơi họa sĩ Lê Bá Đảng xuất dương sang Pháp bằng tàu thủy vào năm 1939 và thật ý nghĩa khi tổ chức triển lãm tại nơi này sau khi toàn bộ di sản của ông được đưa về nước.

* Trong triển lãm lần này, gia đình ông sẽ giới thiệu đến công chúng Đà Nẵng những tác phẩm tiêu biểu nào?

- Khi nói về nghệ thuật Lê Bá Đảng và các tác phẩm của ông, bản thân tôi ý thức được rằng mình không phải làm chuyên môn về nghệ thuật và chính lúc đó tôi nhớ đến một câu trả lời của ông khi có người hỏi ông vẽ cái gì và ông vẽ thế này để làm gì, thì ông trả lời rất hóm hỉnh rằng, tôi đã nói bằng tác phẩm rồi.

Triển lãm “Ngựa và Hoa trong sáng tác của họa sĩ Lê Bá Đảng” trưng bày hai mảng sáng tác lớn của họa sĩ Lê Bá Đảng, đó là ngựa và hoa. Trong hơn 70 năm sáng tác nghệ thuật của mình, họa sĩ Lê Bá Đảng có hơn 30 chủ đề với số lượng tác phẩm rất lớn. Ngay chủ đề ngựa, chúng tôi cũng tiếp cận và chưa thống kê được, tuy nhiên ở những tác phẩm mà chúng tôi biết được, lên đến con số vài ngàn tác phẩm về ngựa.

Đối với hai biểu tượng ngựa và hoa, đây là biểu tượng của sinh lực, chuyển động và vòng tuần hoàn của sự sống. Các tác phẩm trưng bày lần này đến từ bộ sưu tập của gia đình Lê Bá Đảng, được chúng tôi giữ gìn bền bỉ để di sản của ông được tiếp cận đúng với tinh thần lúc sinh thời ông mong muốn.

Dù sáng tác và sinh sống ở Pháp, Nhật, Hoa Kỳ, nhưng họa sĩ Lê Bá Đảng chưa bao giờ rời xa quê hương của mình trong thế giới nội tâm.

Từ mảnh ký ức ấy, hình tượng ngựa xuất hiện như một biểu tượng trung tâm, ngựa trong tranh của Lê Bá Đảng không phải con ngựa của hình dáng thông thường mà con ngựa của tinh thần, của tự do, của năng lượng sống và của khát vọng vượt thoát.

Song hành với ngựa là chủ đề hoa. Đây là biểu tượng tinh tế của sự sống, chúng ta sẽ nhìn thấy trong một bức tranh, một cành hoa mảnh mai cũng đủ gợi nên cả một mùa xuân tươi thắm.

Họa sĩ Lê Bá Đảng đã sáng tạo trên nền tảng sáng tạo nghiêm ngặt, đối với các kỹ thuật thì ông thực hiện in các tác phẩm trực tiếp để chất liệu và ánh sáng tự đối thoại, qua đó ánh sáng nội tâm dần hiện ra. Ngày nay, tác phẩm của Lê Bá Đảng được lưu giữ tại nhiều bảo tàng lớn trên thế giới và ở Việt Nam.

Trong bài viết “Không gian của tôi”, ông từng viết rằng, từ thuở sơ khai hôm nay đã biết sống hài hòa cùng tạo hóa thiên nhiên và đã thấy cần thiết để lại cái gì mang dấu ấn đi qua; nghệ thuật là con đường ngắn nhất nối liền con người với con người và vượt qua không gian và thời gian. Từ đó, ông nhìn nghệ thuật như một sự gặp gỡ bằng cảm xúc.

* Gia đình ông mong đợi điều gì trong đợt triển lãm tại Đà Nẵng, thưa ông?

- Sinh thời, họa sĩ Lê Bá Đảng luôn muốn bình dân hóa mỹ thuật để người nghèo, người không có điều kiện, không có học thức… cũng có thể tiếp cận những tác phẩm của ông để xem. Ông muốn đưa nghệ thuật gần hơn với người dân, đồng thời nghệ thuật phải là cách thức để nuôi sống, tạo công ăn việc làm cho người dân như thu hút du lịch chẳng hạn.

Ước nguyện của họa sĩ Lê Bá Đảng lúc còn sống là muốn làm một bảo tàng tại quê nhà ở Quảng Trị và chúng tôi đang cần thời gian và các điều kiện khác để thực hiện di nguyện này.

Bảo tàng này do ông thiết kế, có sự sáng tạo nhưng phải phù hợp với không gian xung quanh, điều kiện thời tiết… và gắn với đời sống người dân ở đó.

Mô hình bảo tàng của ông được gọi là mô hình bảo tàng hạt gạo. Tức là mỹ thuật hóa hình thức hạt gạo thành bảo tàng.

Ông mỹ thuật hóa lên, làm thành hạt gạo lớn 4 - 5 thước, có thể đi vào bên trong lòng hạt gạo để chiêm nghiệm.

Đến nay, chúng tôi đã tổ chức 2 cuộc triển lãm tại quê hương ông: triển lãm kỷ niệm 100 năm ngày sinh họa sĩ Lê Bá Đảng (2021) và triển lãm Khát vọng hòa bình (2024). Trong đó có giới thiệu một số tác phẩm độc bản được đưa từ Pháp về, nhấn mạnh thông điệp hòa bình và tình yêu quê hương sâu sắc.

Dịp này, gia đình họa sĩ trao tặng Bảo tàng Đà Nẵng một số tác phẩm và tư liệu xoay quanh đề tài hòa bình và hành trình sáng tác của ông. Đây cũng là ước nguyện lúc sinh thời của họa sĩ khi ông muốn tác phẩm của mình đến gần hơn với công chúng, với cộng đồng, đặc biệt là ưu tiên cho những người không có điều kiện sở hữu tác phẩm của ông.

* Cảm ơn ông trả lời phỏng vấn!

ĐOÀN HẠO LƯƠNG (thực hiện)