Đưa tài sản trí tuệ của đại học vào sản xuất

Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn và đại biểu tham quan gian Triển lãm.

Ngày 13/11, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Bộ GDĐT phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2026. Hội nghị tập trung bàn giải pháp tăng cường liên kết giữa ba chủ thể, thúc đẩy chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Nhiều kết quả nghiên cứu đã được chuyển giao

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ GDĐT Phạm Quang Hưng thông tin năm 2026 ghi nhận những chuyển biến rõ nét trong hợp tác “3 Nhà”. Về thể chế, cơ chế hợp tác giữa ba chủ thể trong cơ sở giáo dục đại học lần đầu được xác lập. Chính sách giảng viên đồng cơ hữu và đào tạo tiến sĩ theo đặt hàng tạo điều kiện để nhà khoa học, kỹ sư có thể làm việc tại cả nhà trường và doanh nghiệp.

Cách thức giao nhiệm vụ khoa học, công nghệ cũng chuyển từ xét duyệt đề tài sang đặt hàng có đối tác, trong đó doanh nghiệp phải tham gia và đối ứng nguồn lực. Nhiều ĐH đã ký thỏa thuận chiến lược với các tập đoàn, địa phương, như Đại học Quốc gia Hà Nội với Petrovietnam; ĐH Quốc gia TPHCM với Thành phố và Viettel.

Thứ trưởng Bộ GDĐT Phạm Quang Hưng phát biểu tại sự kiện.

Đáng chú ý, trong 9 tháng đầu năm 2026, các cơ sở giáo dục đại học đã nộp 513 đơn đăng ký sáng chế, vượt cả năm 2025. Danh mục sản phẩm, công nghệ sẵn sàng chuyển giao có hơn 1.000 sản phẩm. Tại hội nghị, 7 cam kết hợp tác giữa 6 cơ sở giáo dục đại học với 15 doanh nghiệp, hợp tác xã được công bố.

Thực tế cho thấy, khi nhà trường và doanh nghiệp kết nối hiệu quả, nhiều sản phẩm nghiên cứu đã đi vào đời sống. ĐH Bách khoa Hà Nội phối hợp với doanh nghiệp dược phẩm và Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam phát triển chatbot hỗ trợ y tế, số hóa hướng dẫn chuyên môn phục vụ bác sĩ và người dân. Chip thu phát cao tần cho mạng 5G, robot làm sạch tấm pin mặt trời do nhà trường thiết kế cũng đã được chuyển giao cho doanh nghiệp.

Tại Cà Mau, dự án nuôi cá chình bông tuần hoàn kết hợp trồng rau theo mô hình aquaponics được triển khai trên cơ sở địa phương đặt hàng, nhà trường chủ trì và doanh nghiệp đối ứng vốn. Một nhóm nghiên cứu vi tảo tại Đà Nẵng sau nhiều năm nghiên cứu cơ bản đã được Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn đặt hàng hợp đồng nghiên cứu và phát triển trị giá 4,81 tỷ đồng tại Nhà máy Dung Quất.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng cũng chỉ ra rằng, kết nối giữa các bên hiện vẫn chủ yếu diễn ra theo từng dự án, chưa trở thành hoạt động thường xuyên. Theo số liệu của Bộ Khoa học và Công nghệ, trên các sàn giao dịch có khoảng 62.500 công nghệ chào bán, trong khi nhu cầu tìm mua của doanh nghiệp chỉ khoảng 750. Điều này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa nguồn cung công nghệ và nhu cầu thực tế của thị trường.

Tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy thương mại hóa

Nhìn nhận những hạn chế trong liên kết “3 Nhà”, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng, nhiều kết quả nghiên cứu tại các trường đại học vẫn dừng ở quy mô phòng thí nghiệm, bài báo khoa học hoặc sản phẩm mẫu. Trong khi đó, doanh nghiệp gặp khó khăn khi tìm kiếm công nghệ trong nước phù hợp với yêu cầu sản xuất.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại sự kiện.

Để khơi thông nguồn lực, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định ba định hướng trọng tâm.

Thứ nhất, đổi mới phương thức đặt hàng và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, xuất phát trực tiếp từ bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và đời sống. Doanh nghiệp cần tham gia ngay từ đầu, từ xác định yêu cầu, xây dựng đề bài, nghiên cứu, thử nghiệm đến tiếp nhận và ứng dụng sản phẩm.

Trước hết, cần hoàn thiện thể chế tài chính và sở hữu trí tuệ, tháo gỡ rào cản trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đáng chú ý, Nghị định số 229/2026/NĐ-CP thiết lập cơ chế hỗ trợ kiểm chứng công nghệ (PoC), cho phép tài trợ hoàn thiện nguyên mẫu, kiểm chứng nguyên lý kỹ thuật, đánh giá mức độ sẵn sàng công nghệ và thử nghiệm sản xuất trước khi nhân rộng.

Cùng với đó, các quy định về phân chia lợi ích tối thiểu 30% cho nhà khoa học khi thương mại hóa, trao quyền tự chủ khai thác tài sản hình thành từ ngân sách và thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được kỳ vọng khuyến khích giảng viên, nhà khoa học hợp tác với doanh nghiệp, thành lập doanh nghiệp khởi nguồn từ trường đại học.

Song song đó là phát triển thị trường khoa học và công nghệ, chuyển từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả đầu ra. Bộ đang đẩy nhanh nâng cấp, liên thông Sàn giao dịch khoa học và công nghệ Việt Nam, đồng thời hoàn thiện cổng thông tin về sản phẩm, giải pháp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh, hiệu quả hợp tác “3 Nhà” không thể chỉ đo bằng số lượng biên bản ghi nhớ hay báo cáo nghiệm thu, mà phải được đánh giá qua kinh phí doanh nghiệp thực tế đối ứng, số hợp đồng chuyển giao công nghệ, doanh thu sản phẩm mới và năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Chuyển từ ký kết sang đồng hành thực chất

Phát biểu kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng, khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp một phần xuất phát từ sự khác biệt trong cách tiếp cận. Nhà khoa học có thế mạnh về tư duy nghiên cứu, trong khi doanh nghiệp am hiểu thị trường và nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Hai bên cần chia sẻ, bổ sung cho nhau để cùng giải quyết vấn đề.

Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn phát biểu tại sự kiện.

Theo Bộ trưởng, nhiệm vụ của giảng viên đại học không chỉ là giảng dạy; nghiên cứu cũng không chỉ dừng ở việc tạo ra sản phẩm khoa học. Cần hướng tới chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm công nghệ và xa hơn là sản phẩm thương mại.

Muốn có sản phẩm công nghệ tốt phải có nền tảng nghiên cứu chất lượng, đội ngũ nghiên cứu đủ mạnh và sự đầu tư lâu dài. Vì vậy, Nhà nước cần tiếp tục đầu tư gắn đào tạo với nghiên cứu chất lượng cao, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm trọng điểm và quan tâm toàn bộ chuỗi nghiên cứu, từ khoa học cơ bản đến công nghệ ứng dụng.

Bộ trưởng đề nghị Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin tiếp thu ý kiến tại hội nghị, hoàn thiện đề án về mô hình hợp tác “3 Nhà” trình Thủ tướng Chính phủ. Các trường đại học, nhà khoa học và doanh nghiệp cần chủ động hành động, xóa bỏ định kiến và đồng hành ngay từ đầu, thay vì chỉ dừng ở quan hệ đặt hàng và chờ bàn giao sản phẩm.