Đưa thương mại điện tử về cơ sở - thêm động lực cho kinh tế số

Không ít nông dân giờ đây đã quen với việc livestream bán hàng, nhận đơn trực tuyến

Đưa hiệu quả từ thành thị đến nông thôn

Khát vọng này đang được hậu thuẫn bởi những bước tiến mang tính đột phá về thể chế và tầm nhìn chiến lược. Luật Thương mại điện tử và Nghị định hướng dẫn thi hành Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động này. Cùng với đó, Quyết định số 1568/QĐ-BCT của Bộ Công Thương phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 xác định các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển trong giai đoạn mới, hướng đến thương mại điện tử bền vững, thu hẹp khoảng cách vùng miền.

Cụ thể hóa hành lang pháp lý này thành hành động thực tiễn, bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), cho biết năm 2026, Cục tập trung tư vấn, hướng dẫn các địa phương xây dựng kế hoạch phát triển thương mại điện tử, xác định sản phẩm, ngành hàng và đối tượng ưu tiên hỗ trợ. Đồng thời, đẩy mạnh chia sẻ dữ liệu phục vụ công tác quản lý và phát triển thị trường cho 34 tỉnh, thành phố. Đây là nguồn thông tin phục vụ Sở Công Thương trong công tác quản lý, đồng thời hỗ trợ chính quyền cấp xã tổ chức triển khai các hoạt động thương mại điện tử phù hợp với điều kiện thực tế.

Để phát triển ngành hàng và mở rộng thị trường, Cục chú trọng những ngành hàng chủ lực đang chiếm tỷ trọng, thị phần lớn trong thương mại điện tử bán lẻ, như: thời trang, dệt may, giày dép. Bên cạnh các ngành hàng này, việc kết nối vùng qua thương mại điện tử được đẩy mạnh nhằm quảng bá, tiêu thụ nông sản, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương.

Hoạt động kết nối tập trung vào liên kết giữa chủ thể sản xuất với nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp phân phối, hệ thống chợ, siêu thị và các đơn vị cung cấp dịch vụ. Đồng thời tăng cường phối hợp với các địa phương, nền tảng thương mại điện tử và đơn vị cung cấp dịch vụ công nghệ, thanh toán, logistics nhằm hỗ trợ các chủ thể kinh doanh tiếp cận thị trường.

Đáng chú ý, gần 100 phiên livestream có sự tham gia của Cục Thương mại điện tử đã được tổ chức, góp phần tăng thêm hơn 8.500 đơn hàng, bà Nguyễn Thị Minh Huyền cho biết.

Những giải pháp này cùng với làn sóng số hóa thương mại đã nhanh chóng lan tỏa tới các địa phương, tạo nên những chuyển động tích cực từ đồng bằng đến miền núi. Ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long, cho biết Vĩnh Long nằm ở trung tâm Đồng bằng sông Cửu Long, có nguồn sản vật phong phú với lúa gạo, trái cây, thủy sản, dừa, cây giống, hoa kiểng, sản phẩm OCOP và các sản phẩm làng nghề. Tuy nhiên, nhiều chủ thể sản xuất, kinh doanh vẫn hoạt động với quy mô nhỏ, khả năng tiếp cận thị trường, xây dựng thương hiệu, tổ chức phân phối và ứng dụng công nghệ số chưa đồng đều. Nếu chỉ dựa vào phương thức tiêu thụ truyền thống, đầu ra sản phẩm dễ bị giới hạn bởi địa lý, mùa vụ và các khâu trung gian. Vì vậy, tỉnh xác định thương mại điện tử không đơn thuần là đưa hàng hóa lên sàn mà còn là công cụ tổ chức lại chuỗi giá trị, từ chuẩn hóa sản phẩm, hình ảnh, dữ liệu đến truyền thông, bán hàng, thanh toán, giao nhận và chăm sóc khách hàng.

Trong Kế hoạch phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026 - 2030, Vĩnh Long đặt mục tiêu doanh số bán lẻ thương mại điện tử tăng 20 - 30%/năm, chiếm 20% tổng mức bán lẻ toàn tỉnh. Để hiện thực hóa định hướng này, địa phương lựa chọn cách tiếp cận từ cơ sở, lấy năng lực kinh doanh số của người dân và hiệu quả thực chất làm trọng tâm. Cơ quan quản lý và chính quyền địa phương giữ vai trò tạo điều kiện, hướng dẫn, kết nối nguồn lực và theo dõi kết quả; trong khi người sản xuất, kinh doanh trực tiếp vận hành, quyết định khả năng duy trì mô hình.

Đơn cử tại xã Chợ Lách, chính quyền rà soát các chủ thể sản xuất, lựa chọn sản phẩm, tổ chức tập huấn chuyên sâu về xây dựng nội dung, quay video, livestream, vận hành gian hàng, xử lý đơn hàng và giao nhận. Đáng chú ý, trong giai đoạn từ ngày 17/8 đến 19/10/2026, sau hơn hai tháng thử nghiệm, mô hình đã huy động 66 nhà bán hàng, vượt chỉ tiêu 60 chủ thể; đưa 1.340 sản phẩm lên môi trường số, gấp 67 lần mục tiêu ban đầu, ông Trần Quốc Tuấn chia sẻ.

Ngay tại các địa bàn vùng cao biên giới, thương mại điện tử cũng đang từng bước phá vỡ rào cản địa lý. Tại xã Than Uyên (tỉnh Lai Châu), chỉ tính riêng trong phiên livestream ngày 2/9, với 3 điểm phát trực tiếp kéo dài khoảng hai giờ, chương trình ghi nhận hơn 100 đơn hàng. Những mặt hàng bán được chủ yếu gồm măng ngâm ớt, cá khô giã tay, chẩm chéo, mật ong rừng... Từ thành công bước đầu này, ông Phan Văn Ngọc, Chủ tịch UBND xã Than Uyên cho biết, thời gian tới, xã sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan, đồng thời tiếp tục đề nghị Sở Công Thương tỉnh Lai Châu hỗ trợ tập huấn, nâng cao kỹ năng cho các nhóm livestream và bán hàng trên các kênh trực tuyến. Địa phương cũng mong muốn được hỗ trợ kết nối để nông sản của người dân vươn xa, tiếp cận người tiêu dùng tại nhiều tỉnh, thành phố mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống phân phối truyền thống. Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm khi Than Uyên từng bước đưa hoạt động giới thiệu, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm lên môi trường số.

Theo dõi đầy đủ khả năng tự vận hành và tăng trưởng

Đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng bước đầu, bài toán duy trì sức sống bền vững cho thương mại điện tử ở cơ sở vẫn còn nhiều "nút thắt" cần thẳng thắn nhìn nhận. Bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Hợp tác chiến lược TikTok Shop cho biết, quá trình đưa thương mại điện tử về địa phương vẫn còn nhiều thách thức. Trong đó, các hộ kinh doanh hoạt động riêng lẻ, gặp khó khăn trong việc duy trì kinh doanh khi chương trình hỗ trợ kết thúc. Lực lượng hỗ trợ tại chỗ còn thiếu, sản phẩm địa phương chưa được chuẩn hóa đầy đủ về thông tin, hình ảnh, nguồn gốc và khả năng duy trì nguồn cung.

Bên cạnh đó, hạ tầng logistics, dịch vụ lấy hàng, đóng gói và xử lý đơn chưa đáp ứng đầy đủ đặc thù sản phẩm cũng như điều kiện từng địa bàn. Hoạt động đào tạo ở nhiều nơi còn rời rạc, người dân thiếu cơ hội thực hành và chưa được hỗ trợ thường xuyên sau tập huấn. Việc đánh giá hiệu quả các chương trình vẫn thiên về kết quả ngắn hạn, chưa theo dõi đầy đủ khả năng tự vận hành và tăng trưởng của người bán sau đào tạo, bà Trần Thị Tân chia sẻ.

Để hình thành những mô hình thương mại điện tử cấp xã nổi bật, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử cho rằng, trước hết cần có sự chủ động của địa phương. Bởi phát triển thương mại điện tử không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường để đưa lên môi trường trực tuyến mà còn phải giúp người dân có kỹ năng tự kinh doanh và khai thác hiệu quả cơ hội từ kinh tế số. Đây là những điều kiện quan trọng để phát huy lợi thế sản xuất, mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả kinh tế địa phương.

Theo định hướng của Cục Thương mại điện tử, quá trình xây dựng mô hình xã thương mại điện tử tập trung vào một số nội dung trọng tâm. Trong đó, lựa chọn điển hình, hình thành các hạt nhân phát triển thương mại điện tử. Các địa phương được khuyến khích ưu tiên lựa chọn những xã có sự quan tâm, chủ động và quyết tâm cao trong hành động. Trên cơ sở đó, tập trung nguồn lực xây dựng những mô hình tiêu biểu, tạo kết quả thực chất, làm cơ sở lan tỏa và nhân rộng.

Chính quyền cấp xã giữ vai trò nòng cốt trong lựa chọn sản phẩm, huy động người bán và tổ chức thực hiện. Các nền tảng thương mại điện tử hỗ trợ đào tạo, quảng bá, phát triển thị trường; trong khi các đơn vị dịch vụ đảm nhiệm hỗ trợ thanh toán, vận chuyển và vận hành hoạt động kinh doanh. Đồng thời, lan tỏa mô hình để các địa phương trong cả nước học tập, ghi nhận những điển hình thành công. Trong đó, hiệu quả của mô hình không chỉ được nhìn nhận qua số lượng sản phẩm được đưa lên sàn hay hoạt động quảng bá trực tuyến, mà cần được đánh giá bằng khả năng tự kinh doanh của người dân, khả năng duy trì hoạt động và hiệu quả tiêu thụ sản phẩm, bà Nguyễn Thị Minh Huyền khẳng định.