Đưa thương mại điện tử về xã, mở rộng thị trường từ cơ sở

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Cấn Dũng

Thương mại điện tử lan tỏa đến các xã

Chiều 11-11, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”. Hội nghị kết nối trực tuyến tới 1.000 điểm cầu xã, phường.

Theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030, đến năm 2030, 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến; 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử. Các địa phương ngoài Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh phấn đấu đóng góp 50% giá trị giao dịch thương mại điện tử B2C cả nước.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, Nghị quyết số 01/NQ-CP xác định đây là động lực tăng trưởng mới. Năm 2026, thị trường bán lẻ trực tuyến B2C phấn đấu tăng 20-22%, tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng thương mại điện tử đạt 60-62%.

Năm 2025, quy mô thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5%, chiếm 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Theo Chỉ số thương mại điện tử Việt Nam 2026, thành phố Hồ Chí Minh đạt 91,1 điểm, Hà Nội 87,5 điểm, ba địa phương tiếp theo chỉ đạt từ 17,9 đến 22,3 điểm. Thực tế này cho thấy thị trường vẫn tập trung ở các trung tâm lớn.

Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến tại 1.000 điểm cầu. Ảnh: Cấn Dũng

Chia sẻ tại hội nghị, ông Nguyễn Văn Minh Tổng biên tập Báo Công Thương cho biết, đã rà soát 2.497 xã, phường có đủ dữ liệu, trong đó 587 xã có hoạt động thương mại điện tử do chính quyền tổ chức; 178 xã công bố kết quả và chỉ 18 xã công bố số đơn hàng, doanh thu hoặc số hộ bán. Đây là thông tin địa phương đăng tải, chưa phải doanh số được kiểm chứng, nhưng cho thấy khoảng cách giữa tổ chức hỗ trợ và chứng minh hiệu quả kinh doanh.

Về các mô hình tiêu biểu, xã Chợ Lách (tỉnh Vĩnh Long) có 66 nhà bán hàng, nhà sáng tạo nội dung tham gia, hơn 50.000 đơn hàng trên TikTok Shop sau hai tháng triển khai. Trong khi tại xã Phượng Dực (Hà Nội), một cơ sở mây tre bán gần 22.000 sản phẩm trong ba tháng. Xã có 70 sản phẩm OCOP, thế mạnh làng nghề mây tre, cỏ tế, nhưng người dân còn hạn chế kỹ năng bán hàng số.

Đáng chú ý, chính quyền xã Phượng Dực chuyển từ đào tạo lý thuyết sang hướng dẫn “cầm tay chỉ việc”, kết nối doanh nghiệp công nghệ, KOL, KOC hỗ trợ quảng bá. Từ tháng 6-2026, xã phối hợp TikTok Shop triển khai ba đợt “Hỗ trợ 90 ngày bán hàng trên TikTok Shop”, thu hút gần 150 cơ sở.

Qua hai đợt đầu, gần 10 cơ sở đạt trên 20.000 đơn hàng mỗi cơ sở; các cơ sở còn lại duy trì 30-50 đơn hàng/ngày. Đến ngày 30-10, xã có thêm 836 kênh bán hàng, nâng tổng số lên 1.077 kênh, trong đó 241 kênh hình thành từ năm 2025.

Đưa tư duy và năng lực kinh doanh số về xã

Vấn đề không chỉ là đưa thêm người bán lên sàn, mà là giúp họ đủ năng lực kinh doanh lâu dài. Bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Hợp tác chiến lược TikTok Shop, cho biết từ tháng 1-2026, TikTok Shop phối hợp với Cục Thương mại điện tử thí điểm mô hình “Xã, phường thương mại điện tử”.

Bà Trần Thị Tân, đại diện TikTok Shop chia sẻ tại hội nghị. Ảnh: Cấn Dũng

Mô hình kế thừa các chương trình hỗ trợ giai đoạn 2023-2025, nhằm tháo gỡ sáu điểm nghẽn gồm: Đào tạo thiếu liên tục, thiếu hỗ trợ tại chỗ; hộ kinh doanh riêng lẻ, phân tán; sản phẩm chưa chuẩn hóa thông tin, hình ảnh, nguồn gốc, nguồn cung; logistics chưa đáp ứng điều kiện địa phương; cách đo hiệu quả thiên về ngắn hạn.

Mô hình được thiết kế dựa trên 5 trụ cột, chính quyền xã kết nối nguồn lực, chọn sản phẩm đặc trưng; nền tảng hỗ trợ theo năng lực người bán và điều kiện địa bàn. Hiệu quả còn được đo bằng khả năng tự vận hành, duy trì và tăng trưởng sau hỗ trợ.

Đến nay, chương trình đã được thực hiện tại 3 địa phương gồm xã Bình Lư (Lai Châu), xã Phượng Dực (Hà Nội) và xã Chợ Lách (Vĩnh Long). “Trong 6 tháng cuối năm 2026, các nhà bán hàng mới tại địa phương triển khai mô hình có cơ hội tiếp cận gói hỗ trợ trị giá lên đến 230 triệu đồng/đơn vị, gồm miễn phí hoa hồng và phí giao dịch trong 60 ngày, tín dụng quảng cáo, voucher ưu đãi và các chiến dịch thúc đẩy tiêu thụ dịp cuối năm”, bà Tân nói.

Ở góc độ quản lý, bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử, cho biết Cục hướng dẫn địa phương xây dựng kế hoạch, xác định sản phẩm và đối tượng ưu tiên; đồng thời chia sẻ dữ liệu thương mại điện tử cho 34 tỉnh, thành phố trong giai đoạn thí điểm.

“Trong năm 2026, thông qua các chương trình phát triển thương mại điện tử theo vùng, Cục đã thúc đẩy ký kết hợp tác giữa gần 20 sở công thương và các doanh nghiệp công nghệ số, dịch vụ thương mại điện tử, tổ chức tài chính, phối hợp tổ chức hơn 40 chương trình và các lớp tập huấn cho tiểu thương, hỗ trợ gần 1.000 nhà bán hàng thực hành bán hàng trực tiếp trên nền tảng số, tổ chức gần 100 phiên livestream với sự tham gia của Cục TMĐT, tăng thêm hơn 8.500 đơn hàng”, bà Huyền nói.

Xã Phượng Dực (Hà Nội) là một trong những địa phương thí điểm thành công mô hình thương mại điện tử về xã. Ảnh: Xã Phượng Dực

Các chương trình, lớp tập huấn và phiên livestream phản ánh nỗ lực hỗ trợ, nhưng chủ yếu là đầu vào và kết quả trước mắt. Số người bán duy trì gian hàng, doanh thu và khả năng tự vận hành cần theo dõi tiếp để mục tiêu 60% số xã có thương nhân bán trực tuyến vào năm 2030 trở thành kết quả thực chất.

Bà Huyền đề nghị, chính quyền các xã, phường cần chọn địa bàn, sản phẩm lợi thế, khảo sát nhu cầu và bố trí đầu mối hỗ trợ. Sở công thương kết nối nguồn lực; nền tảng hỗ trợ kỹ năng, công cụ, giao nhận. Cùng với đó, người bán phải chuẩn hóa thông tin, nguồn gốc, chất lượng và bảo đảm nguồn cung.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nêu bốn định hướng: Hoàn thiện hệ sinh thái thương mại điện tử an toàn; tăng liên kết vùng, mở rộng thị trường hàng Việt; đào tạo kỹ năng số gắn với thực hành; thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới.

“Thước đo không chỉ là số hoạt động được tổ chức, mà là số người bán duy trì được hoạt động và có doanh thu sau giai đoạn hỗ trợ, là số đơn hàng có nguồn thay cho lượt xem, là hiệu quả kinh tế thực chất tạo ra cho địa phương”, Thứ trưởng Nguyễn Viết Sơn nêu.