Đưa tiết kiệm năng lượng trở thành nguồn lực cho tăng trưởng xanh

Hội nghị có sự tham dự của đại diện các Bộ, ngành Trung ương; Sở Công Thương và các đơn vị chuyên môn tại địa phương; Tập đoàn Điện lực Việt Nam cùng các đơn vị ngành điện; tổ chức quốc tế, ngân hàng, quỹ, tổ chức tài chính, hiệp hội, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp. Đây là diễn đàn để các bên trao đổi, đánh giá kết quả triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; nhận diện những khó khăn, vướng mắc, đồng thời đề xuất nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong giai đoạn tới.

Hoàn thiện chính sách, thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả

Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một trong những giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy phát triển bền vững. Đối với doanh nghiệp, tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, kinh doanh mà còn góp phần nâng cao hiệu quả vận hành, đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về sản xuất xanh và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Toàn cảnh hội nghị.

Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030 (VNEEP3), được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 280/QĐ-TTg ngày 13/3/2019, đặt mục tiêu tiết kiệm từ 8 - 10% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc trong cả giai đoạn. Qua hơn nửa chặng đường triển khai, Chương trình đã góp phần nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực quản lý và thúc đẩy áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng tại nhiều ngành, địa phương và doanh nghiệp.

Cùng với những kết quả đạt được, việc triển khai vẫn còn một số khó khăn như mức độ thực hiện chưa đồng đều giữa các địa phương và lĩnh vực; tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp còn lớn; nhiều dự án có thời gian hoàn vốn dài hoặc khó tiếp cận nguồn vốn phù hợp; năng lực quản trị năng lượng, kiểm toán năng lượng và ứng dụng công nghệ tại một số cơ sở còn hạn chế.

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Đặng Hải Dũng - Phó Cục trưởng Cục ĐCK cho biết: Hội nghị là dịp để nhìn lại kết quả triển khai Chương trình VNEEP3, đánh giá đúng những khó khăn, vướng mắc và thống nhất các nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; nâng cao trách nhiệm của cơ quan quản lý, địa phương và các cơ sở sử dụng năng lượng; đồng thời đưa các giải pháp tiết kiệm năng lượng vào thực tiễn một cách đồng bộ, thực chất và có thể đo lường được.

Ông Đặng Hải Dũng - Phó Cục trưởng Cục ĐCK, Bộ Công Thương.

“Do vậy, các ý kiến trao đổi tại Hội nghị sẽ là nguồn thông tin thực tiễn quan trọng để Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công tiếp tục nghiên cứu, tham mưu lãnh đạo Bộ Công Thương hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả triển khai Chương trình trong thời gian tới”, ông Dũng nhấn mạnh.

Khung pháp lý mới và yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi

Theo ông Đặng Hải Dũng, năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong công tác sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả khi Luật số 77/2025/QH15 và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP có hiệu lực. Cùng với đó, Chỉ thị số 09/CT-TTg tiếp tục đặt ra yêu cầu triển khai quyết liệt các giải pháp tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện và hoàn thiện hồ sơ thành lập Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Khung pháp lý mới tạo cơ sở để tăng cường trách nhiệm của cơ quan quản lý, địa phương và cơ sở sử dụng năng lượng; thúc đẩy kiểm toán năng lượng, áp dụng hệ thống quản lý năng lượng, đầu tư đổi mới công nghệ và huy động nguồn lực xã hội. Yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới là đưa các quy định và giải pháp tiết kiệm năng lượng vào thực tiễn một cách đồng bộ, thực chất, có khả năng giám sát và đo lường kết quả.

Theo đó, một trong những trọng tâm được trao đổi tại hội nghị là cơ chế huy động nguồn lực cho các dự án tiết kiệm năng lượng. Mô hình Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được kỳ vọng tạo thêm công cụ hỗ trợ các dự án có tiềm năng nhưng còn gặp khó khăn về vốn, kỹ thuật hoặc khả năng tiếp cận tín dụng. Việc hình thành Quỹ cần gắn với cơ chế quản trị công khai, minh bạch, phương thức vận hành phù hợp và sự tham gia của các ngân hàng, tổ chức tài chính.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Thanh Quang - Phó Giám đốc Sở Công Thương Đà Nẵng nhấn mạnh: “Tiết kiệm năng lượng không có nghĩa là hạn chế phát triển, mà là sử dụng năng lượng thông minh hơn, tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị năng lượng; qua đó giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm phát thải và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng xanh”.

Ông Nguyễn Thanh Quang - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Đà Nẵng.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, công tác sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã có những chuyển biến tích cực. Nhận thức của các cấp, ngành, cộng đồng doanh nghiệp và người dân từng bước được nâng lên. Nhiều giải pháp về quản lý năng lượng, đổi mới công nghệ, sử dụng thiết bị hiệu suất cao, phát triển năng lượng tái tạo, quản lý phụ tải và tối ưu hóa quá trình sản xuất đã được triển khai.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, theo ông Nguyễn Thanh Quang, vấn đề đặt ra là làm thế nào để biến hiệu quả năng lượng trở thành một yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh, năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Do vậy, cần chuyển mạnh từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên tuyên truyền, vận động sang quản trị năng lượng hiện đại; từ những giải pháp tiết kiệm đơn lẻ sang các chương trình đầu tư đồng bộ; từ thay đổi hành vi sang đổi mới công nghệ; từ tiết kiệm năng lượng tại từng cơ sở sang tối ưu hóa sử dụng năng lượng ở quy mô ngành, đô thị và toàn nền kinh tế.

"Trong quá trình này, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, các hệ thống quản lý năng lượng thông minh, công nghệ đo đếm và phân tích dữ liệu theo thời gian thực sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng. Đây là những công cụ giúp doanh nghiệp, cơ quan quản lý đo lường chính xác hơn, dự báo tốt hơn và đưa ra các quyết định sử dụng năng lượng hiệu quả hơn", ông Quang khẳng định.

Tại hội nghị, các chuyên gia, đại diện các cơ quan quản lý, doanh nghiệp đã tập trung làm rõ vai trò của công nghệ trong nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Các giải pháp số, IoT và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ doanh nghiệp theo dõi tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực, phát hiện bất thường, dự báo nhu cầu và tối ưu hóa vận hành. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, phù hợp với quy mô và bảo đảm hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp.

Đồng thời, các đại biểu trao đổi về kết quả thực hiện VNEEP3 đến tháng 6/2026 và định hướng năm 2027; mô hình Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; kết quả triển khai chương trình tiết kiệm điện; kinh nghiệm quản lý ủy thác, cho vay đối với các dự án tiết kiệm năng lượng; giải pháp tiết kiệm năng lượng trong doanh nghiệp và ứng dụng IoT, trí tuệ nhân tạo trong đánh giá, giám sát, tối ưu hóa sử dụng năng lượng.

Các ý kiến tại hội nghị là nguồn thông tin thực tiễn quan trọng để Cục ĐCK tiếp tục nghiên cứu, tham mưu Lãnh đạo Bộ Công Thương hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả triển khai Chương trình. Trong đó, các địa phương cần tăng cường hướng dẫn, kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật và hỗ trợ các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm; doanh nghiệp cần chủ động xây dựng dự án, đầu tư thiết bị hiệu suất cao và áp dụng công nghệ số; các ngân hàng, quỹ, tổ chức tài chính và đơn vị tư vấn cần phát triển sản phẩm phù hợp, đồng hành với doanh nghiệp.