Đưa Trung thu truyền thống vào đời sống đương đại

Tối 11-9, không gian phố cổ Hà Nội là một ví dụ điển hình, khi những hình ảnh quen thuộc của Trung thu xưa như đèn lồng, múa rồng, đồ chơi dân gian... được đánh thức trong một diện mạo mới, gần gũi với đời sống hiện đại.

Học sinh thích thú với trải nghiệm nghề làm chuồn chuồn tre Thạch Xá tại Trung tâm Giao lưu văn hóa phố cổ Hà Nội. Ảnh: Vi Giáng

Đó cũng là tinh thần của chuỗi hoạt động văn hóa “Lưu trăng phố cổ 2026”, do Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phối hợp với Câu lạc bộ Đình Làng Việt cùng các đơn vị tổ chức, khai mạc chiều 11-9 tại Trung tâm Giao lưu văn hóa phố cổ Hà Nội, số 50 phố Đào Duy Từ.

Điều đáng nói ở chương trình không chỉ nằm ở việc tái hiện một Trung thu truyền thống, mà ở cách những giá trị ấy được đưa trở lại đời sống bằng trải nghiệm, thực hành và sáng tạo.

Sáu không gian di sản trong khu phố cổ trở thành những “trạm kể chuyện”, mỗi nơi giới thiệu một lớp ký ức, một nghề thủ công, một phong tục hoặc một cách cảm nhận về Trung thu xưa.

Nếu những không gian này đưa công chúng trở về với nghề và với kỹ năng thủ công, thì tại Trung tâm Thông tin văn hóa Hồ Gươm, số 2 phố Lê Thái Tổ, cách thế hệ trẻ tiếp nhận di sản lại được thể hiện qua những sáng tạo về đầu sư tử với chủ đề “Rằm rộ”. Những hình tượng quen thuộc không đứng yên trong ký ức mà được người trẻ nhìn lại, diễn giải và làm mới bằng ngôn ngữ của hôm nay.

Tại Ngôi nhà Di sản số 87 phố Mã Mây, Trung thu của một gia đình Hà Nội xưa được tái hiện qua chủ đề “Đón Trăng”, từ không khí sum họp, mâm cỗ đến những sinh hoạt trong nếp nhà truyền thống. Các workshop làm con giống từ hoa quả, làm bánh Trung thu giúp những câu chuyện tưởng như chỉ còn trong ký ức trở thành trải nghiệm cụ thể đối với công chúng, đặc biệt là trẻ em.

Ở Di tích số 40 phố Lãn Ông, văn hóa Trung thu được mở rộng qua dược trà, trà trầm, bánh Trung thu và các sản phẩm thủ công. Còn tại số 28 phố Hàng Buồm, chủ đề “Hương trầm với trăng xưa” đưa người tham dự đến với nghệ thuật thưởng hương và thực hành làm sản phẩm từ trầm.

Từ những không gian nhỏ ấy, Trung thu truyền thống tiếp tục bước ra đường phố trong lễ rước “Đêm hội trăng rằm” tại không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm, dự kiến thu hút khoảng 1.000 người với 15 khối diễu hành nghệ thuật.

Đặc biệt, mẫu đèn lồng lấy cảm hứng từ Tháp Bút và Đài Nghiên trước cổng đền Ngọc Sơn cho thấy rõ hơn cách di sản có thể bước vào đời sống đương đại. Từ một biểu tượng của Hà Nội, hình ảnh Tháp Bút, Đài Nghiên được chuyển hóa thành một sản phẩm văn hóa dành cho Trung thu, tạo nên sự kết nối giữa ký ức truyền thống và không gian đô thị hôm nay.

Họa sĩ Nguyễn Đức Bình - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đình Làng Việt cho rằng, giá trị của “Lưu trăng phố cổ 2026” nằm ở việc kết nối di tích, phố nghề, làng nghề, nghệ nhân và người trẻ. Mỗi nghệ nhân truyền lại một kỹ năng, mỗi không gian kể một câu chuyện và mỗi người trẻ có thể trở thành một “đại sứ văn hóa”.

Bởi di sản chỉ thực sự sống khi được sử dụng, được sáng tạo và được trao truyền. Trong ánh trăng phố cổ, những giá trị tưởng như thuộc về một thời xa xưa vẫn đang hiện diện như một phần tự nhiên của đời sống đương đại.