Khi đôi bờ Thai Dương không còn ngăn cách

 Cầu vượt cửa biển nối hai bờ Thai Dương.

Đôi bờ Thai Dương

Đứng từ bờ Thai Dương Hạ Thượng Giáp nhìn sang bên kia cửa biển, khoảng cách nay đã rất gần. Từ trên cầu, những xóm làng, bến nước và vùng nuôi trồng thủy sản hiện ra trong cùng một không gian. Cửa biển vẫn đó, nhưng cách người dân đi lại và làm ăn đã khác.

Làng Thai Dương hình thành hơn 500 năm, gắn với đời sống cư dân ven biển và những lớp văn hóa được bồi đắp qua thời gian. Tên làng gắn với truyền thuyết về vị nữ thần Thai Dương, được dân làng xây dựng nơi thờ tự và về sau lấy tên Thai Dương đặt cho làng.

Theo ông Nguyễn Văn Mai, 78 tuổi, nguyên Trưởng ban Điều hành làng Thai Dương (Thai Dương Hạ Hạ Giáp), muốn hiểu các địa danh hiện nay cần trở về với làng Thai Dương trước đây. Do địa bàn rộng, làng được chia thành các khu vực, giáp, từ đó hình thành những tên gọi khác nhau, Thai Dương Thượng và Thai Dương Hạ.

Trước đây, làng Thai Dương là dải đất nối liền từ làng Vĩnh Trị đến Hòa Duân. Sau trận bão năm Giáp Thìn 1904, cửa biển mở ra, chia cắt Thai Dương Hạ thành hai phía. Từ đó hình thành làng Thai Dương Hạ Thượng Giáp ở bờ bắc và làng Thai Dương Hạ Hạ Giáp ở bờ nam. Dù tên gọi và địa bàn thay đổi, theo ông, các cộng đồng ấy vẫn chung một cội nguồn.

Đò Dừa từng là tuyến giao thông quen thuộc của người dân. Những gánh nông sản từ Quảng Công, Quảng Ngạn, vùng Ngũ Điền theo đò qua cửa biển, rồi tiếp tục hành trình đến nơi buôn bán. Bến nước còn gắn với nhịp giao thương của vùng ven biển.

Giờ đây, đò Dừa chỉ còn trong câu chuyện của ký ức, dòng xe cộ nối nhau qua cầu vượt cửa biển Thuận An mỗi ngày.

Cây cầu nối hai bờ cửa biển 

Cầu vượt cửa biển Thuận An được khởi công năm 2022, tổng mức đầu tư gần 3.500 tỷ đồng. Riêng cầu dài khoảng 2,3km, rộng 20m, kết nối tuyến ven biển. Cầu hiện đã thông xe, đợi ngày khánh thành chính thức. Ông Nguyễn Văn Mai nói, sau khi cầu hoàn thành, chỉ mất ít phút là có thể qua các xã vùng Ngũ Điền. “Chưa bao giờ hai bờ cửa biển lại gần nhau như vậy”, ông nói.

 Cầu vượt cửa biển Thuận An những ngày đầu thông xe.

Với người dân, giá trị đầu tiên của cây cầu là sự chủ động. Không còn phải chờ một chuyến đò, không phải tính theo con nước, cũng không phải đi vòng qua những tuyến đường xa hơn. Đi chợ, đưa con đi học, đến cơ sở y tế hay vận chuyển hàng hóa đều thuận tiện hơn.

Ngày 1/1/2025, phường Thuận An mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Hải Dương và phường Thuận An. Đến ngày 1/7/2025, sáp nhập thêm xã Phú Thuận và Phú Hải để thành phường Thuận An như hiện tại. Người dân Thai Dương Thượng, Thai Dương Hạ Thượng Giáp và Thai Dương Hạ Hạ Giáp đã về chung một phường.

Ông Lê Đình Phong, Chủ tịch UBND phường Thuận An cho rằng, cây cầu mở ra thời cơ phát triển mới. Thuận An có cảnh quan cửa biển, đời sống làng biển và những giá trị văn hóa đặc trưng. Khi giao thông thuận lợi hơn, địa phương có điều kiện nghiên cứu khai thác du lịch gắn với văn hóa, sinh hoạt và sinh kế của người dân.

Ở bến đò cũ, người ta từng tính thời gian bằng con nước. Nay, chỉ cần nhìn dòng xe chạy đều trên cầu, người dân đã có thể hình dung một nhịp sống khác. Khoảng cách được đo bằng phút, còn người dân bắt đầu nghĩ rộng hơn về thị trường.

Ông Nguyễn Hạnh, một lão ngư làng Thai Dương Hạ Thượng Giáp nói, điều ông quan tâm nhất là đầu ra cho sản phẩm. Làm nghề biển, đánh bắt được cá đã khó, bán được cá với giá tốt còn là chuyện khó hơn. Khi đường thông, người dân có thể đưa hàng đến nhiều nơi hơn, không chỉ quanh các chợ gần nhà. Với ông, đó là cơ hội để nghề cũ có thêm cách làm mới.

Cây cầu cũng khiến những người làm dịch vụ bắt đầu nhìn về phía bên kia cửa biển. Một quán ăn có thể đón khách từ vùng khác. Một hộ có sản phẩm đặc trưng có thể tính chuyện giới thiệu trực tiếp đến du khách. Những điều ấy nay có thêm điều kiện thực hiện.

Cơ hội chỉ thành sinh kế khi người dân chủ động bước vào. Cây cầu mở đường, còn cách làm và sự năng động của cộng đồng quyết định dòng người, dòng hàng có dừng lại hay đi qua. Thai Dương đứng trước một bài toán mới: biến lợi thế thành giá trị.

Từ thuận lợi giao thông đến cơ hội phát triển

Buổi sáng trên cây cầu mới, những chuyến xe nối nhau qua cửa biển. Phía dưới, thuyền vẫn ra vào, người dân với công việc quen thuộc của làng biển. Phía trên mặt nước, một tuyến đường mới đang thực sự mở thêm không gian cho những hoạt động trước đây bị giới hạn bởi khoảng cách.

 Làng Thai Dương Hạ Thượng Giáp.

Ông Vũ Văn Chương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch thành phố cho rằng, lợi thế của khu vực là cảnh quan cửa biển và đời sống làng biển vẫn còn khá nguyên bản. Khi giao thông thuận lợi, doanh nghiệp lữ hành có thể kết nối các điểm đến, đưa du khách đến gần hơn với đời sống cộng đồng.

Theo ông, mỗi làng có thể tạo một sản phẩm trải nghiệm riêng, từ đánh bắt, nuôi trồng thủy sản đến tìm hiểu sinh hoạt, văn hóa địa phương. Cây cầu mở thêm khả năng để những điều vốn quen thuộc với người dân trở thành trải nghiệm đối với du khách.

Trên cây cầu, người dân không chỉ nhìn thấy một tuyến đường mới mà còn nhìn thấy những chuyến đi mới. Người bán hàng có thể đưa sản phẩm sang bờ bên kia sớm hơn. Người nuôi trồng thủy sản có thể tính đến những thị trường xa hơn. Những hộ làm dịch vụ có thể đón khách từ Thuận An, trung tâm thành phố và các địa phương lân cận. Người trẻ cũng có thêm lựa chọn việc làm mà không phải thu hẹp bán kính đi lại.

Ông Lê Đình Phong cho rằng, điều người dân nhìn thấy rõ nhất từ cây cầu không chỉ là đường đi được rút ngắn, mà là những cơ hội mới đang mở ra ngay trên quê mình. Người nuôi trồng thủy sản có thể tính chuyện đưa sản phẩm đến những thị trường rộng hơn; các hộ kinh doanh, hàng quán có thêm cơ hội đón khách từ phía bên kia cửa biển và các địa phương lân cận. Những lợi thế vốn có của làng biển, từ nghề truyền thống, sản phẩm địa phương đến cảnh quan và đời sống cộng đồng, vì thế có thêm điều kiện để phát triển thành sản phẩm, dịch vụ. Với người trẻ, cây cầu cũng mở thêm không gian để làm việc, làm dịch vụ, khởi nghiệp ngay tại quê hương.

Ông Nguyễn Văn Mai nhìn cây cầu từ một góc khác. Với người đã gắn bó cả đời với làng, điều ông mong không chỉ là đi lại thuận tiện, mà những giá trị của Thai Dương cũng được nhiều người biết đến hơn. Những câu chuyện về nguồn cội, đình làng, lễ tục, dòng họ, theo ông, cần tiếp tục được gìn giữ và kể lại.

Bởi vậy, khi giao thông mở ra, câu chuyện giữ gìn bản sắc càng trở nên quan trọng. Đò Dừa có thể chỉ còn trong ký ức, nhưng những giá trị làm nên đời sống Thai Dương không nên mất theo những chuyến đò. Đó có thể là chất liệu để người dân tạo ra sản phẩm văn hóa, du lịch và dịch vụ của chính quê mình.

Cây cầu đã làm xong phần việc của một công trình giao thông: đưa hai phía lại gần nhau. Phần việc tiếp theo nằm trong cách người dân, doanh nghiệp và chính quyền cùng khai thác lợi thế ấy. Hàng hóa phải đi thuận hơn, dịch vụ phải có thêm khách, du lịch phải có câu chuyện riêng và sinh kế của người dân phải có thêm lựa chọn.

Từ bến đò Dừa đến cây cầu vượt cửa biển là một hành trình dài. Với người Thai Dương, kỳ vọng hôm nay không chỉ là qua cửa biển nhanh hơn, mà là từ cây cầu ấy, quê hương có thêm những cơ hội để đi xa hơn.