Đừng biến tấm giấy khen thành 'tấm vé' cho kẻ xấu tiếp cận con trẻ

Khi dữ liệu cá nhân của trẻ bị phát tán rộng rãi, các em còn có thể trở thành nạn nhân của hành vi quấy rối trực tuyến

Mỗi mùa tổng kết năm học, mạng xã hội lại rộn ràng những bức ảnh giấy khen, bảng điểm, huy chương và những lời tự hào của cha mẹ dành cho con. Đó là niềm vui rất đỗi chính đáng. Nhưng trong thời đại số, đôi khi chỉ một cú nhấn nút đăng tải cũng có thể vô tình mở ra những rủi ro mà người lớn không lường hết được.

Một tấm giấy khen tưởng như vô hại lại thường chứa rất nhiều dữ liệu cá nhân: Họ tên đầy đủ, ngày tháng năm sinh, trường học, lớp học, mã số học sinh, hình ảnh khuôn mặt.

Khi được đăng công khai trên mạng xã hội, những thông tin ấy không chỉ đến với bạn bè, người thân mà còn có thể rơi vào tay những đối tượng chuyên thu thập dữ liệu để phục vụ cho các hoạt động lừa đảo.

Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp không gian mạng Việt Nam (VNCERT/CC) đã nhiều lần cảnh báo rằng một phần dữ liệu trẻ em bị lộ lọt hiện nay xuất phát từ chính sự chủ quan của người lớn khi chia sẻ thông tin lên không gian mạng.

Điều đáng nói là nhiều phụ huynh vẫn chưa nhận thức đầy đủ rằng dữ liệu cá nhân ngày nay có giá trị không khác gì một loại “tài sản”.

Thực tế cho thấy, các đường dây lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi. Chúng không còn gọi điện ngẫu nhiên mà thường xây dựng kịch bản dựa trên thông tin thật của nạn nhân.

Trước đó, Bộ Công an từng cảnh báo về thủ đoạn giả danh giáo viên và nhân viên y tế gọi điện cho phụ huynh báo tin con bị tai nạn, đang cấp cứu và yêu cầu chuyển tiền viện phí gấp. Nhiều phụ huynh vì hoảng loạn đã chuyển tiền trước khi kịp xác minh.

Đầu năm 2025, các cơ quan chức năng tiếp tục ghi nhận tình trạng đối tượng giả mạo giáo viên thông báo hoàn tiền học phí hoặc miễn giảm học phí, yêu cầu phụ huynh cung cấp tài khoản ngân hàng, mã OTP hoặc truy cập các đường link giả mạo. Không ít người đã mất tiền chỉ vì tin rằng đầu dây bên kia thực sự nắm rõ thông tin học tập của con mình.

Thời gian gần đây, nhiều địa phương đã phát đi cảnh báo về thủ đoạn giả danh nhà trường yêu cầu phụ huynh “định danh cho học sinh”, cập nhật hồ sơ điện tử hoặc xác thực dữ liệu cá nhân. Chỉ cần phụ huynh gửi ảnh căn cước công dân, thông tin ngân hàng hoặc bấm vào đường link lạ, kẻ gian có thể chiếm đoạt tài khoản và tài sản.

Điều đáng lo là những kịch bản ấy sẽ càng trở nên thuyết phục hơn nếu đối tượng đã có sẵn dữ liệu về tên tuổi, trường lớp, thành tích học tập của trẻ. Một cuộc gọi bắt đầu bằng câu: “Chị là mẹ của em N., học lớp 4A Trường X phải không?” đủ khiến nhiều người mất cảnh giác.

Theo Trung tá Phan Thanh Hồng – Phó trưởng Công an phường Điện Bàn Đông, TP. Đà Nẵng: khi dữ liệu cá nhân của trẻ bị phát tán rộng rãi, các em còn có thể trở thành nạn nhân của hành vi quấy rối trực tuyến, giả mạo tài khoản, cắt ghép hình ảnh, bôi nhọ danh dự hoặc bị theo dõi đời sống cá nhân. Mỗi bức ảnh, mỗi thông tin được đăng tải hôm nay đều có thể góp phần hình thành một “hồ sơ số” về đứa trẻ tồn tại rất lâu trên internet.

“Nhiều phụ huynh thường nghĩ đơn giản chỉ đăng một tấm giấy khen thì có gì nguy hiểm?. Nhưng rủi ro trên môi trường mạng không đến từ một dữ liệu đơn lẻ mà từ việc các mảnh ghép thông tin bị thu thập. Những gì gia đình vô tư chia sẻ có thể trở thành nguyên liệu cho những kẻ đang tìm cách tiếp cận trẻ em. Niềm tự hào về con không sai. Điều cần thay đổi là cách thể hiện niềm tự hào ấy”, Trung tá Phan Thanh Hồng chia sẻ.

Cũng theo Trung tá Phan Thanh Hồng, nếu muốn chia sẻ thành tích của con, phụ huynh nên che mờ các thông tin quan trọng như họ tên đầy đủ, ngày sinh, trường học, lớp học, mã số học sinh.

Đồng thời nên giới hạn phạm vi người xem trong nhóm người thân, bạn bè thay vì đăng ở chế độ công khai. Đặc biệt, không nên chia sẻ những thông tin giúp xác định lịch trình sinh hoạt, địa điểm học tập hoặc các dữ liệu nhận dạng của trẻ.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không phải là câu chuyện xa vời của cơ quan chức năng hay các chuyên gia công nghệ. Đó là trách nhiệm bắt đầu từ mỗi gia đình, từ chính sự cẩn trọng trong từng cú nhấp chuột.