Đừng chủ quan với những cơn ho, khó thở kéo dài

Ho kéo dài, khạc đờm, hụt hơi khi leo cầu thang, hay đi bộ nhanh thường bị xem là dấu hiệu tuổi tác hoặc hệ quả của việc hút thuốc lâu năm. Tuy nhiên, đây có thể là những biểu hiện cảnh báo bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Nếu chẩn đoán muộn, điều trị không liên tục, người bệnh có nguy cơ đối mặt với đợt cấp, biến cố tim mạch và suy giảm chất lượng cuộc sống.

Người bệnh được đo chức năng hô hấp chẩn đoán bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: BVCC

Người bệnh được đo chức năng hô hấp chẩn đoán bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: BVCC

Hai thách thức lớn trong quản lý bệnh

COPD là bệnh mạn tính có tỷ lệ mắc và tử vong cao. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Việt Nam, bệnh đứng thứ ba trong các nguyên nhân tử vong, với khoảng 25.000 ca tử vong mỗi năm. Bệnh còn làm suy giảm sức lao động và chất lượng cuộc sống.

Tuy nhiên, COPD vẫn thường bị bỏ qua ở giai đoạn sớm. PGS.TS Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, những người có nguy cơ mắc bệnh thường trên 40 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào hoặc thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố như khói bếp, ô nhiễm không khí, bụi và hóa chất trong môi trường lao động, đồng thời xuất hiện triệu chứng hô hấp mạn tính như ho, khạc đờm kéo dài nhiều năm. Khi bệnh nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện khó thở.

Vấn đề là những triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với biểu hiện tuổi tác hoặc được người hút thuốc xem như điều bình thường. Không ít người đã quen với tình trạng ho, khạc đờm nên không đi khám. Khi phổi tổn thương và khả năng hô hấp suy giảm dần, người bệnh cũng tự thích nghi với mức độ khó thở tăng lên, cho đến khi các triệu chứng ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt mới tìm kiếm sự trợ giúp y tế.

Theo PGS.TS Phan Thu Phương, thực tế lâm sàng ghi nhận nhiều người bệnh đến viện khi COPD đã ở giai đoạn muộn. Khi đó, việc tiếp cận điều trị gặp nhiều khó khăn hơn. Thậm chí, một bộ phận người bệnh dù đã được chẩn đoán từ nhiều năm trước nhưng chỉ điều trị một thời gian rồi tự ngừng thuốc vì cảm thấy bệnh không thay đổi. Phát hiện bệnh muộn và không tuân thủ điều trị là hai thách thức lớn trong quản lý COPD.

Người có yếu tố nguy cơ và triệu chứng hô hấp kéo dài cần đến cơ sở y tế thăm khám, đánh giá, thay vì chủ quan xem đó là biểu hiện thông thường. PGS.TS Phan Thu Phương cho biết, hô hấp ký là tiêu chuẩn vàng xác định COPD. Kỹ thuật này đánh giá khả năng thông khí, phát hiện tình trạng rối loạn thông khí tắc nghẽn, làm căn cứ chẩn đoán và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Chẩn đoán muộn khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội kiểm soát bệnh sớm và tăng nguy cơ diễn biến nặng. Đặc biệt, đợt cấp COPD là biến cố thường gặp, có thể khiến các triệu chứng hô hấp tăng lên rõ rệt. Người bệnh ho nhiều hơn, lượng đờm tăng, đờm có thể chuyển từ trong sang trắng đục, xanh hoặc vàng, đồng thời khó thở nghiêm trọng hơn.

Đặc biệt, các nghiên cứu cho thấy, hơn 50% người bệnh COPD có bệnh lý đồng mắc, trong đó, bệnh tim mạch đứng hàng đầu và làm tăng tỷ lệ tử vong. Vì vậy, nếu chỉ tập trung giảm ho, giảm khó thở mà bỏ qua nguy cơ tim mạch, việc quản lý bệnh sẽ chưa toàn diện.

Cần quản lý liên tục, điều trị toàn diện

Để việc quản lý COPD đạt hiệu quả lâu dài, vai trò của y tế cơ sở và sự kết nối giữa các tuyến cần được phát huy. Tại talkshow “Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính: Nhận diện sớm, chẩn đoán đúng và quản lý liên tục để sống khỏe hơn” mới được tổ chức, Tiến sĩ-bác sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho rằng, trạm y tế và các phòng khám là nơi gần người bệnh nhất, có vai trò phát hiện sớm những trường hợp nghi ngờ để chuyển đến cơ sở đủ điều kiện chẩn đoán xác định; đồng thời, quản lý, theo dõi người bệnh sau khi đã được tuyến trên hướng dẫn chẩn đoán và xây dựng phác đồ điều trị.

Tuy nhiên, để đảm nhận nhiệm vụ này, y tế cơ sở cần có đủ nhân lực, gồm: Bác sĩ, điều dưỡng; trang thiết bị, đặc biệt là máy đo chức năng hô hấp; nguồn thuốc ổn định và sự hỗ trợ chuyên môn thường xuyên từ tuyến trên. Trong khi đó, số lượng cơ sở có máy đo chức năng hô hấp hiện rất ít, đặt ra yêu cầu tiếp tục đầu tư để nâng cao năng lực phát hiện và quản lý bệnh tại cộng đồng.

Theo PGS.TS Phan Thu Phương, tuyến chuyên khoa cần thường xuyên cập nhật kiến thức chẩn đoán, điều trị cho cán bộ y tế cơ sở; hỗ trợ xây dựng phác đồ phù hợp, bảo đảm tính cá thể hóa trong điều trị. Đồng thời, cần nâng cao năng lực hướng dẫn, giáo dục sức khỏe để người bệnh biết cách tự quản lý và xử trí khi xuất hiện những diễn biến bất thường.

Ở góc độ quản lý, Tiến sĩ-bác sĩ Nguyễn Trọng Khoa nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng mạng lưới liên kết giữa các bệnh viện và y tế cơ sở, tăng cường hội chẩn, hỗ trợ từ xa, bảo đảm cung ứng thuốc đầy đủ, ổn định. Đặc biệt, chính sách bảo hiểm y tế có vai trò quan trọng đối với người mắc COPD bởi đây là bệnh cần điều trị lâu dài. Nếu không được hỗ trợ về chi phí, người bệnh dễ rơi vào tình trạng khó khăn và phải bỏ điều trị.

Theo Tiến sĩ-bác sĩ Nguyễn Trọng Khoa, COPD cần tiếp tục được ưu tiên trong chiến lược quốc gia về phòng, chống bệnh không lây nhiễm với nguồn lực tương xứng. Mục tiêu là giảm tỷ lệ tử vong, nâng cao chất lượng cuộc sống, tăng số năm sống khỏe cho người bệnh thông qua các chương trình hỗ trợ như tiêm vắc xin, phục hồi chức năng và bảo đảm khả năng tiếp cận điều trị.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị gia đình đồng hành, chia sẻ, động viên và hỗ trợ người bệnh cả về tinh thần lẫn thể chất. Bởi quản lý COPD không chỉ là trách nhiệm của riêng người bệnh hay diễn ra tại bệnh viện, mà cần sự phối hợp giữa thầy thuốc, các tuyến y tế, gia đình và cộng đồng. Khi những mắt xích này được kết nối chặt chẽ, người bệnh sẽ có thêm cơ hội được phát hiện sớm, điều trị đúng, hạn chế đợt cấp và duy trì cuộc sống tốt hơn.

Gia Phong

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/dung-chu-quan-voi-nhung-con-ho-kho-tho-keo-dai-1767024.html