Làm sao để yêu nhau mà không mệt mỏi?

Tình yêu bền vững không chỉ cần tìm đúng người mà còn đòi hỏi mỗi người biết giữ bản sắc, làm chủ cảm xúc và không đánh mất chính mình khi ở bên đối phương.

 Giữ được bản sắc cá nhân khi yêu là một trong những yếu tố giúp mối quan hệ duy trì sự ổn định và bền vững. Ảnh: QUIN Bridal/Pexels.

Giữ được bản sắc cá nhân khi yêu là một trong những yếu tố giúp mối quan hệ duy trì sự ổn định và bền vững. Ảnh: QUIN Bridal/Pexels.

Nhiều người bước vào một mối quan hệ với hy vọng tìm được đúng người. Tuy nhiên, theo các nhà tâm lý học, để duy trì tình yêu lâu dài, việc tìm được người phù hợp chưa phải yếu tố duy nhất. Mỗi người còn cần học cách gắn bó với đối phương mà không đánh mất bản thân.

Những cặp đôi cảm thấy thoải mái trong tình yêu không nhất thiết phải có chung sở thích hay cách giao tiếp. Điểm chung của họ nằm ở khả năng giữ sự ổn định về cảm xúc và bản sắc cá nhân, đồng thời vẫn duy trì kết nối với người mình yêu.

Trong tâm lý học, kỹ năng này được gọi là sự phân hóa bản thân (differentiation of self). Đây là khả năng có thể rèn luyện, giúp mỗi người duy trì mối quan hệ tình cảm mà không bị cảm xúc của đối phương chi phối hoàn toàn, theo Forbes.

Giữ bản sắc cá nhân giúp tình yêu bền vững

Khái niệm phân hóa bản thân được bác sĩ tâm thần Murray Bowen đề cập trong Lý thuyết Hệ thống Gia đình (Family Systems Theory). Khái niệm này nói về khả năng duy trì sự kết nối về cảm xúc với bạn đời nhưng vẫn hiểu rõ bản thân là ai, mình nghĩ gì và cảm thấy thế nào.

Điều đó không có nghĩa một người phải giữ khoảng cách hay trở nên lạnh nhạt với đối phương. Thay vào đó, họ cần biết phân biệt cảm xúc của mình với cảm xúc của người kia, đồng thời không để những bất đồng làm mất đi sự ổn định cá nhân.

Đây cũng là một trong những nội dung được bác sĩ, tiến sĩ tâm lý học Choi Kwanghyun đề cập trong cuốn Tâm lý học mối quan hệ. Thông qua góc nhìn tâm lý học hệ thống và trị liệu gia đình, tác giả phân tích cách những trải nghiệm trong gia đình, đặc biệt là các tổn thương và xung đột kéo dài, ảnh hưởng đến cách con người xây dựng mối quan hệ khi trưởng thành.

Theo lý thuyết của Bowen, khả năng phân hóa bản thân thường thể hiện qua hai kiểu phản ứng.

Thứ nhất là phản ứng cảm xúc quá mức (emotional reactivity). Người có xu hướng này dễ bị cảm xúc của đối phương chi phối. Họ có thể cho rằng sự im lặng đồng nghĩa với việc bị bỏ rơi, hoặc xem mỗi lần tranh cãi là dấu hiệu cho thấy mối quan hệ sắp đổ vỡ.

Thứ hai là cắt đứt cảm xúc (emotional cutoff). Thay vì đối diện với những cảm xúc căng thẳng, một số người chọn cách thu mình, im lặng hoặc né tránh cuộc trò chuyện. Bề ngoài, họ có thể tỏ ra bình thường nhưng vấn đề giữa hai người vẫn chưa được giải quyết.

 Các chuyên gia khuyến khích mỗi người học cách kiểm soát cảm xúc, duy trì sở thích riêng và tôn trọng ranh giới cá nhân trong mối quan hệ. Ảnh: Nguyễn Quang Bảo/Pexels.

Các chuyên gia khuyến khích mỗi người học cách kiểm soát cảm xúc, duy trì sở thích riêng và tôn trọng ranh giới cá nhân trong mối quan hệ. Ảnh: Nguyễn Quang Bảo/Pexels.

Cả hai cách phản ứng đều có thể hình thành từ những trải nghiệm trước khi một người bước vào mối quan hệ trưởng thành. Nếu kéo dài, chúng khiến việc duy trì tình yêu trở nên khó khăn hơn.

Nhiều nghiên cứu trong những năm gần đây đã tìm hiểu mối liên hệ giữa khả năng phân hóa bản thân với chất lượng các mối quan hệ.

Một tổng quan nghiên cứu năm 2022 đăng trên tạp chí Clinical Psychology Review đã xem xét gần 300 công trình về khái niệm này. Kết quả cho thấy những người có mức độ phân hóa bản thân cao thường có mối quan hệ tốt hơn và sức khỏe tâm lý tích cực hơn.

Nghiên cứu theo dõi dài hạn công bố năm 2023 trên tạp chí PLOS One cũng ghi nhận kết quả tương tự. Công trình theo dõi 958 người tại Tây Ban Nha và Mỹ cho thấy mức độ phân hóa bản thân cao có liên quan đến chất lượng và sự ổn định của mối quan hệ theo thời gian.

Những người này cũng có xu hướng giảm lo âu và né tránh trong gắn bó tình cảm, ngay cả khi các cặp đôi trải qua những biến cố gây căng thẳng trong cuộc sống.

Đáng chú ý, cả nam và nữ đều có sự cải thiện về khả năng phân hóa bản thân theo thời gian. Điều này cho thấy đây không phải đặc điểm tính cách cố định mà là kỹ năng có thể học hỏi và rèn luyện.

Cách giữ bản thân mà vẫn gắn kết với người yêu

Để rèn luyện khả năng phân hóa bản thân, mỗi người có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong cách phản ứng với bạn đời.

Trước hết, cần nhận biết thời điểm cảm xúc bắt đầu chi phối hành vi. Chẳng hạn, khi đối phương nói chuyện với giọng khó chịu hoặc im lặng bất thường, một người có thể lập tức cảm thấy buồn bực, lo lắng. Thay vì phản ứng ngay, họ nên dành thời gian nhận diện cảm xúc của mình và tìm hiểu nguyên nhân.

Những phản ứng này đôi khi không chỉ xuất phát từ tình huống hiện tại mà còn liên quan đến trải nghiệm trong quá khứ. Trong cuốn Phá vỡ khuôn mẫu, nhà trị liệu hôn nhân và gia đình Vienna Pharaon phân tích cách những tổn thương từ thời thơ ấu có thể ảnh hưởng đến suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của một người khi trưởng thành.

Tác giả đề cập đến năm dạng tổn thương cội nguồn phổ biến, gồm cảm giác không xứng đáng, không thuộc về, không được ưu tiên, khó tin tưởng người khác và thiếu cảm giác an toàn. Những trải nghiệm này có thể hình thành các khuôn mẫu trong cách mỗi người nhìn nhận bản thân và xây dựng mối quan hệ.

 Cuốn Phá vỡ khuôn mẫu của Vienna Pharaon giúp độc giả nhận diện những tổn thương từ thời thơ ấu và hiểu cách chúng ảnh hưởng đến cảm xúc, hành vi cũng như các mối quan hệ khi trưởng thành. Ảnh: First News.

Cuốn Phá vỡ khuôn mẫu của Vienna Pharaon giúp độc giả nhận diện những tổn thương từ thời thơ ấu và hiểu cách chúng ảnh hưởng đến cảm xúc, hành vi cũng như các mối quan hệ khi trưởng thành. Ảnh: First News.

Tiếp theo, mỗi người cần học cách bày tỏ suy nghĩ và cảm xúc từ góc nhìn cá nhân. Murray Bowen gọi cách thể hiện này là vị thế cái tôi (I-position).

Ví dụ, thay vì trách móc đối phương rằng họ không bao giờ dành thời gian cho mình, một người có thể nói rằng bản thân đang cảm thấy thiếu sự kết nối trong thời gian gần đây.

Cách diễn đạt thứ hai giúp người nói chia sẻ cảm xúc mà không quy kết lỗi cho bạn đời hay yêu cầu đối phương phải thay đổi ngay lập tức. Nhờ đó, cả hai có thể trao đổi cởi mở hơn và hạn chế phản ứng phòng thủ.

Cuối cùng, mỗi người cần duy trì cuộc sống riêng bên ngoài mối quan hệ. Họ nên tiếp tục theo đuổi sở thích, giữ liên lạc với bạn bè và dành thời gian cho những hoạt động cá nhân.

Việc duy trì bản sắc riêng không đồng nghĩa với thiếu quan tâm đến bạn đời. Ngược lại, khi mỗi người vẫn có cuộc sống và những mối quan hệ độc lập, họ có thể bước vào tình yêu với tâm thế ổn định hơn. Điều này cũng giúp cả hai không cảm thấy đánh mất chính mình khi mối quan hệ gặp khó khăn.

Theo các nghiên cứu về phân hóa bản thân, tình yêu không chỉ trở nên bền vững nhờ tìm được người phù hợp. Khả năng hiểu rõ bản thân, kiểm soát cảm xúc và duy trì sự kết nối mà không phụ thuộc hoàn toàn vào đối phương cũng đóng vai trò quan trọng.

Điều này không có nghĩa mỗi người phải sống tách biệt hay không cần đến bạn đời. Thay vào đó, cả hai cần học cách lắng nghe cảm xúc của nhau, đồng thời giữ được sự ổn định của chính mình.

Hoàng Hoàng

Nguồn Znews: https://znews.vn/lam-sao-de-yeu-nhau-ma-khong-met-moi-post1697661.html