Xét nghiệm tìm 'gene ung thư': Cơ hội phát hiện bệnh sớm

Xét nghiệm di truyền giúp đánh giá nguy cơ ung thư di truyền, là một trong trong những “chìa khóa” trong điều trị ung thư. Phương pháp này càng hữu ích khi được chỉ định đúng đối tượng.

Ám ảnh ung thư di truyền

Trong 3 năm qua, gia đình chị T.V.K. (42 tuổi, An Giang) lần lượt bước vào hành trình điều trị ung thư tại Bệnh viện Chợ Rẫy (TPHCM). Mẹ của chị K. phát hiện bị ung thư vú, được điều trị phẫu thuật kết hợp hóa trị và xạ trị.

Trong quá trình đồng hành cùng mẹ, hai người con gái được tư vấn tầm soát tuyến vú định kỳ. Kết quả cho thấy chị K. có một tổn thương khoảng 8mm ở ngực phải. Người chị gái cũng có một tổn thương kích thước 12mm ở ngực trái. Sinh thiết hút chân không và kết quả giải phẫu xác định chị em chị K. bị ung thư vú xâm lấn giai đoạn 1A.

Hai người lần lượt được phẫu thuật và điều trị bổ trợ với hóa trị, xạ trị cùng liệu pháp nội tiết. Trong cái rủi có cái may, nhờ phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm, chị K. và chị gái được phẫu thuật bảo tồn thay vì bị cắt bỏ toàn bộ tuyến vú.

Trước đó, người bệnh N.T.H.N. (51 tuổi, TPHCM) cũng phát hiện mắc ung thư vú giai đoạn sớm khi khám sức khỏe định kỳ. Đáng chú ý, chị N. có bà ngoại và mẹ bị ung thư vú, em gái bị ung thư tuyến giáp. Nhận thấy đây là trường hợp có nguy cơ di truyền cao, bác sĩ chỉ định xét nghiệm gene và phát hiện chị N. mang đột biến BRCA2.

Theo PGS Huỳnh Quang Khánh, Trưởng Khoa Tuyến vú, Bệnh viện Chợ Rẫy, khoảng 5%-10% trường hợp ung thư vú có liên quan đến yếu tố di truyền. Người mang đột biến gene BRCA1 và BRCA2 có nguy cơ mắc ung thư vú trong suốt cuộc đời lên tới 50%-80%. Không chỉ vậy, các đột biến này còn làm tăng nguy cơ ung thư buồng trứng, ung thư tụy; còn ở nam giới có thể làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt.

Bác sĩ Huỳnh Quang Khánh phân tích, phát hiện sớm đột biến gene không chỉ giúp chẩn đoán chính xác mà còn mở ra hướng điều trị cá thể hóa, giúp người bệnh có cơ hội kiểm soát bệnh ngay từ giai đoạn đầu, chủ động dự phòng nguy cơ tái phát. Bên cạnh đó, xét nghiệm di truyền còn giúp xác định người thân trong gia đình có mang gene đột biến hay không để chủ động tầm soát hoặc can thiệp sớm trước khi khối u hình thành.

 Bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy điều trị cho người bệnh ung thư vú trong gia đình có 3 người cùng mắc bệnh. Ảnh: BVCC

Bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy điều trị cho người bệnh ung thư vú trong gia đình có 3 người cùng mắc bệnh. Ảnh: BVCC

Công cụ hỗ trợ đánh giá nguy cơ mắc bệnh

Theo TS-BS Phan Thị Hồng Đức, Trưởng Khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Ung bướu TPHCM, bên cạnh các yếu tố nguy cơ môi trường sống, lối sống, tuổi tác, ung thư còn là nhóm bệnh lý có thể mang tính chất di truyền (chiếm khoảng 5%-10%). Trong đó, ung thư vú, buồng trứng, tiền liệt tuyến, tụy và đại trực tràng có thể có tính chất gia đình hoặc di truyền cao hơn các loại ung thư khác.

Tùy thuộc vào từng loại ung thư và đặc điểm lâm sàng cụ thể, yếu tố gia đình, các bộ tiêu chí riêng được áp dụng để đánh giá nguy cơ di truyền. Trên cơ sở đó, bác sĩ sẽ quyết định người bệnh hoặc thân nhân người bệnh có nên thực hiện xét nghiệm di truyền tìm gene đột biến hay không.

Hiện nay, phương pháp này được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ đánh giá nguy cơ và định hướng chăm sóc sức khỏe phù hợp; chưa phải công cụ tầm soát cho cộng đồng. Cùng với đó, nhiều lo ngại đặt ra khi một số cơ sở y khoa quảng cáo các gói dịch vụ phát hiện sớm mọi loại ung thư bằng xét nghiệm gene, có yếu tố thương mại hóa thay vì ý nghĩa tầm soát, dự phòng.

BS-CKII Nguyễn Như Thành, Phó trưởng Phòng Kế hoạch tổng hợp, Bệnh viện Ung bướu TPHCM, nhấn mạnh, việc thực hiện xét nghiệm di truyền cần được chuyên gia y tế tư vấn, đảm bảo xét nghiệm di truyền đúng người, đúng xét nghiệm, đúng chỉ định. Việc xét nghiệm nhiều loại gene không cần thiết có thể lãng phí tiền bạc và dễ gây hoang mang, lo lắng. Điều quan trọng, kết quả xét nghiệm gene phải được bác sĩ giải thích, tư vấn, người dân tuyệt đối không tự suy diễn.

“Kết quả xét nghiệm mang gene đột biến không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ mắc bệnh ung thư. Khi được các chuyên gia y tế tư vấn đầy đủ, đây là một công cụ giúp người bệnh và gia đình hiểu rõ hơn về nguy cơ, tránh hoang mang nhưng cũng không chủ quan. Tỷ lệ ung thư di truyền chiếm phần nhỏ trong bệnh lý ung thư nói chung. Do đó, người dân vẫn cần thực hiện các biện pháp tầm soát ung thư theo khuyến cáo của ngành y tế, kịp thời phát hiện sớm và điều trị hiệu quả”, BS-CKII Nguyễn Như Thành lưu ý.

Theo dữ liệu toàn cầu GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư quốc tế, mỗi năm Việt Nam ghi nhận 177.404 ca ung thư mới, hơn 111.000 người tử vong. Tại Việt Nam, tỷ lệ tử vong/số ca mắc mới khoảng 63%. Ở nhiều loại ung thư như phổi, gan..., tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn khoảng 70%. Nhiều người có xu hướng chỉ đến bệnh viện thăm khám khi xuất hiện triệu chứng, sức khỏe suy giảm dẫn đến phát hiện ung thư ở giai đoạn muộn.

Hiện nay, TPHCM đang tăng tốc thực hiện khám sức khỏe toàn dân, trong đó có tầm soát và phát hiện sớm các bệnh lý không lây nhiễm, các bệnh ung thư phổ biến trong cộng đồng.

GIAO LINH

Nguồn SGGP: https://sggp.org.vn/xet-nghiem-tim-gene-ung-thu-co-hoi-phat-hien-benh-som-post882907.html