Đừng để đến khi mất thương hiệu mới nghĩ đến sở hữu trí tuệ

Từ hành lang pháp lý đến "lá chắn" cho thương hiệu

Trong nền kinh tế tri thức, giá trị của một doanh nghiệp không chỉ nằm ở nhà xưởng, máy móc hay dây chuyền sản xuất mà còn ở những tài sản vô hình như thương hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu hay chỉ dẫn địa lý.

Khi đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển, việc bảo vệ tài sản trí tuệ không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập.

Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ cùng các văn bản hướng dẫn thi hành gồm Nghị định số 100/2026/NĐ-CP và Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN có hiệu lực từ ngày 1/4/2026 đã tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động xác lập, quản lý và khai thác quyền sở hữu trí tuệ trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ.

Tại Quảng Ninh, ngày 4/3/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 88/KH-UBND triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Kế hoạch đặt mục tiêu triển khai đồng bộ, hiệu quả các quy định mới; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, ngành, doanh nghiệp và người dân về vai trò của tài sản trí tuệ đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Gốm, gạch ngói Đất Việt (Tổ hợp Công ty CP Gốm Đất Việt) là một trong 4 sản phẩm xuất khẩu của Quảng Ninh được đăng ký bảo hộ quốc tế.

Trước đó, tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế nhằm phát triển tài sản trí tuệ. Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030 xác định sở hữu trí tuệ là công cụ quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh, khuyến khích đổi mới sáng tạo và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, phấn đấu đưa Quảng Ninh trở thành địa phương thuộc nhóm dẫn đầu cả nước về bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ.

Nghị quyết số 13-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, số lượng đơn đăng ký và văn bằng bảo hộ sáng chế tăng trung bình từ 16%/năm trở lên; tối thiểu 10% số sáng chế được cấp văn bằng được khai thác, thương mại hóa; 100% sản phẩm thuộc Chương trình OCOP được đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và có ít nhất 2 sản phẩm xuất khẩu được đăng ký bảo hộ quốc tế.

Để mỗi sản phẩm đều có "tấm hộ chiếu" pháp lý

Cùng với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, công tác tuyên truyền, đào tạo và tập huấn về sở hữu trí tuệ được Quảng Ninh duy trì thường xuyên.

Hằng năm, Sở KH&CN tổ chức các hội nghị phổ biến quy định pháp luật; hướng dẫn nhận biết hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, thực thi quyền sở hữu công nghiệp, quy trình đăng ký xác lập quyền sở hữu công nghiệp...

Song song với đó, trung bình mỗi năm, Sở KH&CN hỗ trợ khoảng 150 tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân tra cứu, khai thác thông tin sở hữu trí tuệ thông qua phần mềm IPPlatform, cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ và các hệ thống tra cứu chuyên ngành.

Quảng Ninh hoàn thiện hồ sơ đăng ký chỉ dẫn địa lý cho giống gà Tiên Yên, góp phần bảo vệ thương hiệu, kiểm soát chất lượng và nâng giá trị đặc sản địa phương.

Đến nay, Quảng Ninh có khoảng 2.570 văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ; hơn 5.160 đơn đăng ký đang được Cục Sở hữu trí tuệ thẩm định; 45 nhãn hiệu chứng nhận, 29 nhãn hiệu tập thể và 4 chỉ dẫn địa lý gắn với địa danh.

Giai đoạn 2015-2025, toàn tỉnh có 35 sáng chế được cấp văn bằng bảo hộ, trong đó 26 sáng chế đã được ứng dụng và còn hiệu lực, chiếm 74,3%. Số lượng đơn đăng ký bảo hộ sáng chế tăng trung bình 16-18%/năm.

Đặc biệt, Quảng Ninh đã có 4 sản phẩm xuất khẩu được đăng ký bảo hộ quốc tế gồm bột mì Cái Lân, gốm - gạch ngói Đất Việt, sữa chua trân châu Hạ Long và nước mắm VANBEST. Đây không chỉ là những dấu mốc về sở hữu trí tuệ mà còn góp phần nâng cao uy tín, năng lực cạnh tranh của sản phẩm Quảng Ninh trên thị trường quốc tế.

Theo ông Phan Đăng Chính, Phó Giám đốc Sở KH&CN, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi đã bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số trong xác lập quyền sở hữu công nghiệp và tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Những quy định này tạo điều kiện thuận lợi hơn cho tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trong đăng ký, quản lý và khai thác tài sản trí tuệ.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhận thức của một bộ phận doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất trên địa bàn vẫn còn hạn chế. Không ít đơn vị chưa chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp hoặc giải pháp hữu ích; việc quản lý và khai thác nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý ở một số sản phẩm cũng chưa tương xứng với tiềm năng.

Thời gian tới, Sở KH&CN sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành, địa phương tuyên truyền những điểm mới của Luật Sở hữu trí tuệ; hướng dẫn tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định; đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Chủ động đăng ký, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ từ sớm cũng chính là cách để mỗi doanh nghiệp, mỗi sản phẩm Quảng Ninh tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững, thay vì chờ đến khi xảy ra tranh chấp mới tìm cách bảo vệ thương hiệu.