Đừng để dính án tù vô duyên, lãng nhách!

Vụ việc cơ quan điều tra khởi tố ông Nguyễn Viết Linh (phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh) về tội gây rối trật tự công cộng (theo Điều 318 BLHS) đặt ra vấn đề pháp lý đáng suy ngẫm: Ranh giới nào phân định giữa hành vi cản trở giao thông chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính và hành vi đã đủ mức độ nguy hiểm để bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Ông Linh đã lái xe chặn trước và sau một xe khác đang đi chúc Tết trong ngõ dân cư. Hành vi này gây cản trở giao thông và ảnh hưởng đến trật tự khu vực.

Theo thông tin từ cơ quan điều tra, ông Linh đã lái xe chặn trước và sau một xe khác đang đi chúc Tết trong ngõ dân cư vì “bực tức tình trạng xe này vướng xe kia”. Hành vi chặn xe này được xác định là có chủ ý, kéo dài, gây cản trở giao thông và ảnh hưởng đến trật tự khu vực.

Không chỉ vụ việc tại Hà Tĩnh, thời gian qua cơ quan tố tụng đã liên tiếp khởi tố tội gây rối trật tự công cộng đối với các hành vi tự xử trên đường phố như vụ dừng xe Camry giữa Quốc lộ 1 (năm 2025), vụ chặn xe trên cao tốc Nội Bài - Lào Cai (năm 2024)…

Cần nhấn mạnh rằng không phải mọi hành vi đậu xe sai quy định đều cấu thành tội phạm. Trong đa số trường hợp, hành vi chiếm một phần lòng đường hoặc gây cản trở tạm thời nhưng chưa đến mức nghiêm trọng… là hành vi vi phạm Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024. Hành vi vi phạm này thông thường sẽ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 168/2024; chế tài chủ yếu là phạt tiền, trừ điểm giấy phép lái xe…

Nơi xảy ra việc ông Linh "khóa xe" người khác vì “bực tức tình trạng xe này vướng xe kia”.

Tuy nhiên, pháp luật hình sự can thiệp khi hành vi xâm phạm đến khách thể rộng hơn, đó là trật tự công cộng. Điều 318 BLHS hiện hành quy định tội gây rối trật tự công cộng khi hành vi gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, an toàn xã hội.

Trong thực tiễn áp dụng, yếu tố “ảnh hưởng xấu” thường được xem xét trên các phương diện: Mức độ ách tắc giao thông thực tế; phạm vi không gian bị ảnh hưởng; thời gian kéo dài; số người bị tác động; việc có phát sinh tụ tập đông người, xô xát hay buộc lực lượng chức năng phải huy động để giải tỏa hay không. Trường hợp cản trở kéo dài trên tuyến đường quan trọng, làm đình trệ hoạt động sinh hoạt bình thường của cộng đồng hoặc cản trở xe ưu tiên đang thi hành nhiệm vụ có thể được coi là vượt ngưỡng xử lý hành chính.

Điểm đáng chú ý là ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm phải dựa trên các yếu tố khách quan, có chứng cứ cụ thể. Nếu hành vi chỉ gây bất tiện ngắn hạn, không làm rối loạn đáng kể hoạt động công cộng, không phát sinh hậu quả đáng kể thì việc xử lý hình sự cần cân nhắc kỹ. Ngược lại, khi có căn cứ cho thấy hành vi mang tính cố ý, kéo dài, bất chấp yêu cầu chấm dứt, làm phát sinh tình trạng mất ổn định trật tự tại khu vực thì việc áp dụng chế tài hình sự là nhằm bảo vệ lợi ích chung, chứ không phải xử lý một mâu thuẫn cá nhân đơn thuần.

Tác giả - Luật sư Đỗ Ngọc Thanh

Tòa án khi xét xử luôn cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố như mức độ hậu quả, thời gian gây cản trở, thái độ thành khẩn khai báo, nỗ lực khắc phục hậu quả, nhân thân của bị cáo. Theo Điều 51 BLHS hiện hành, nếu người phạm tội thể hiện sự ăn năn hối cải, tự nguyện bồi thường thiệt hại… thì họ hoàn toàn được xem xét mức án nhẹ hoặc hưởng án treo nếu đủ điều kiện. Tuy nhiên, dù kết quả có sự khoan hồng thì việc trải qua một quá trình tố tụng hình sự kéo dài đã là một áp lực và gánh nặng không nhỏ đối với bất kỳ ai.

Bên cạnh hành vi khách quan của người vi phạm, một yếu tố quan trọng thường quyết định sự việc có bị đẩy đi xa hay không chính là sự tương tác và phản ứng của các bên liên quan. Trong nhiều vụ án, việc người bị "khóa xe" bình tĩnh tìm giải pháp pháp lý hay nóng nảy gây gổ đáp trả sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn được một vụ án hình sự đáng tiếc hay không.

Nhìn rộng hơn, vụ án này chứa đựng vấn đề về văn hóa ứng xử. Giữa vòng vây của camera và mạng xã hội, cách ứng xử khôn ngoan nhất khi gặp tranh chấp giao thông là ghi nhận hiện trạng, liên hệ cơ quan chức năng và để pháp luật giải quyết.

Trong đời sống, có những cái thua rất đáng để thua. Nhịn một câu không làm ta nhỏ đi, lùi một bước không khiến ta giảm giá trị. Cổ nhân từng dạy: “Nhẫn một chút sóng yên gió lặng, lùi một bước biển rộng trời cao”, “Cơn giận là một sự điên rồ ngắn ngủi. Nếu không thể kiểm soát sự điên rồ đó trong vài phút, bạn sẽ phải trả giá bằng nhiều năm hối hận”…

Vụ việc ở Hà Tĩnh, dù mức án cuối cùng thế nào thì bài học đã quá rõ: Pháp luật không trừng phạt cảm xúc nhưng sẽ xử lý nghiêm mọi hành vi vượt quá giới hạn cho phép. Chỉ một phút thiếu kiềm chế cũng đủ để một người bình thường bước vào vòng tố tụng hình sự.

Luật sư ĐỖ NGỌC THANH, Đoàn Luật sư TP.HCM