Đừng để nhà đầu tư FDI vừa rót vốn vừa chờ gỡ vướng

Các dự án đầu tư FDI công nghệ cao, hạ tầng số thường đòi hỏi vốn lớn, nguồn điện ổn định và thời gian hoàn vốn dài. Vì vậy, chỉ một vướng mắc về đất đai, giá điện hay thủ tục pháp lý cũng có thể làm đảo lộn phương án tài chính, kéo lùi tiến độ triển khai.

Vốn lớn nhưng vẫn khó tính đường dài

Ngay cả những nhà đầu tư Hàn Quốc đã hiện diện lâu năm tại Việt Nam vẫn gặp vướng mắc trong quá trình xây dựng, vận hành và mở rộng dự án.

Tại Hội nghị Đối thoại giữa lãnh đạo TP.HCM và doanh nghiệp (DN) Hàn Quốc hôm 5/11, Tổng Lãnh sự Hàn Quốc tại TP.HCM - ông Jung Jung Tae, đã nhấn mạnh những bất cập trong quá trình đầu tư.

Theo ông, chỉ một thủ tục chậm trễ hoặc cách diễn giải khác nhau về quy định pháp luật cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ sản xuất và đầu tư.

Nhà đầu tư nước ngoài cần môi trường đầu tư minh bạch, thủ tục thông suốt và chi phí hợp lý để đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án tại Việt Nam.

Một trong những bất cập được Tổng Lãnh sự Jung Jung Tae đề cập là khả năng dự báo chi phí đất đai. Với các dự án xây dựng, bất động sản và hạ tầng, tiền sử dụng đất có thể quyết định hiệu quả phương án đầu tư. Tuy nhiên, khi chưa có khung chi phí hoặc tiêu chí tính toán rõ ràng trước đấu thầu, doanh nghiệp khó dự báo dòng tiền và đánh giá khả năng sinh lời.

Tổng Lãnh sự Jung Jung Tae kiến nghị công khai khung tiền sử dụng đất dự kiến hoặc tiêu chí tính toán trước khi đấu thầu theo Nghị định 115/2024/NĐ-CP. Ông cũng đề xuất cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia đấu thầu đất trước khi thành lập pháp nhân tại Việt Nam. Sau khi trúng thầu, nhà đầu tư phải hoàn tất giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) và giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC) trong thời hạn quy định.

Các DN Hàn Quốc cũng đề nghị làm rõ quyền kế thừa quyền sử dụng đất khi doanh nghiệp FDI sáp nhập, hợp nhất, chia hoặc tách, tránh phát sinh thủ tục khi tái cơ cấu.

Vốn đầu tư hàng tỷ USD nhưng nhà đầu tư Hàn Quốc vẫn phải chờ tháo gỡ những vướng mắc về tiền đất, giá điện, hoàn thuế và pháp lý. Mỗi thủ tục chậm trễ đều có thể kéo theo chi phí tăng và tiến độ dự án bị ảnh hưởng.

Một bất cập khác là tiến độ triển khai dự án chưa đồng bộ với khả năng cung cấp hạ tầng. DN có thể hoàn thành thủ tục nhưng vẫn phải chờ kết nối điện, nước đến ranh giới khu đất.

Vướng mắc về giá điện tại dự án Trung tâm dữ liệu AI Factory trị giá 2,1 tỷ USD ở Khu công nghiệp Tân Phú Trung, TP.HCM, là ví dụ đáng chú ý.

Được cấp phép triển khai vào tháng 7/2026, dự án được kỳ vọng góp phần phát triển hạ tầng số. Tuy nhiên, tháng 10/2026, Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM (HEPZA) đã đề xuất UBND thành phố tháo gỡ khó khăn về giá điện áp dụng cho dự án.

Nguyên nhân là chưa thống nhất việc áp dụng giá điện sản xuất hay kinh doanh đối với trung tâm dữ liệu. Nếu phải chịu giá điện kinh doanh, chi phí vận hành sẽ tăng đáng kể, ảnh hưởng đến phương án tài chính, khả năng bố trí vốn và tiến độ khởi công.

Nghịch lý là Việt Nam muốn thu hút dự án công nghệ cao hàng tỷ USD. Thế nhưng, cách phân loại giá điện có thể ảnh hưởng đến phương án tài chính, thời gian hoàn vốn và kế hoạch mở rộng.

Ngoài đất đai và hạ tầng, thuế cũng là vấn đề khiến DN Hàn Quốc lo ngại. Ông Kim Nyoun Ho, Chủ tịch Hiệp hội DN Hàn Quốc tại Việt Nam (KOCHAM), phản ánh nhiều DN gặp khó khăn về thuế giá trị gia tăng và hoàn thuế.

Theo ông, có trường hợp DN đã ngừng hoạt động nhưng vẫn bị yêu cầu nộp thuế thêm một lần nữa. Vướng mắc hoàn thuế cũng khiến vốn lưu động bị giam giữ, làm tăng chi phí tài chính và ảnh hưởng kế hoạch mở rộng kinh doanh.

Phía nhà đầu tư Hàn Quốc còn đề xuất hoàn thiện pháp lý để DN phát triển nhà ở thương mại được vay vốn nước ngoài, phát hành trái phiếu ngoại tệ quốc tế. Đồng thời, cần rút ngắn thủ tục điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC), Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC) và thống nhất hướng dẫn về chuyển nhượng quyền thuê dài hạn, cấp giấy chứng nhận sở hữu nhà ở cho người nước ngoài.

Phải xử lý tận gốc rào cản

Các vướng mắc của DN Hàn Quốc cũng phản ánh tình hình chung của khối DN FDI trong quá trình đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam.

Bức tranh này cũng được phản ánh qua Báo cáo Chỉ số niềm tin kinh doanh (BCI) quý III/2026 do Hiệp hội DN châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) công bố hồi tháng 10. Bình quân mỗi DN phải đối mặt với 8 thách thức trong quá trình vận hành và phát triển.

Theo EuroCham, gần 4/5 DN tham gia khảo sát, tương đương 77%, gặp ít nhất 5 trở ngại. Đáng chú ý, 16% phải xoay xở với từ 14 trở ngại trở lên. Tại các lĩnh vực như thương mại và logistics, chăm sóc sức khỏe, nông sản thực phẩm, số lượng rào cản hành chính có thể lên tới 27.

Trong đó, thủ tục hành chính và giấy tờ là trở ngại phổ biến nhất, được 60% DN đề cập. Tiếp theo là quy định thiếu rõ ràng hoặc không được áp dụng nhất quán (53%), vấn đề quản lý thuế (52%) và thiếu hụt nhân tài (49%).

Đặc biệt, 93% DN cho biết chịu tác động từ các thách thức liên quan đến quy định, thủ tục hành chính, thuế và tài chính. Trong số này, 42% ghi nhận ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động kinh doanh.

Muốn giữ chân dòng vốn FDI chất lượng cao, cần xử lý tận gốc quy định chồng chéo, thống nhất cách thực thi và rút ngắn thủ tục hành chính. Trách nhiệm tháo gỡ phải gắn với kết quả thực tế, giúp nhà đầu tư giảm chi phí và triển khai dự án đúng tiến độ.

Rào cản pháp lý và thủ tục còn tác động đến tâm lý đầu tư. Theo EuroCham, trong nhóm DN có triển vọng kinh doanh trung lập hoặc tiêu cực trong quý IV/2026 có 67% phản ánh khó khăn từ quy định thiếu rõ ràng và thủ tục hành chính.

Với dự án có vốn đầu tư lớn, một thủ tục chậm trễ có thể kéo theo tiến độ xây dựng bị lùi, chi phí vốn tăng và kế hoạch vận hành phải điều chỉnh. Những tác động cộng dồn này làm suy giảm hiệu quả tài chính, thậm chí ảnh hưởng đến quyết định mở rộng đầu tư.

Ở cấp độ địa phương, những vướng mắc này cũng được thể hiện qua các kiến nghị cụ thể của cộng đồng DN Hàn Quốc. Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), cho biết đơn vị đã tiếp nhận 15 kiến nghị từ cộng đồng DN Hàn Quốc. Các vướng mắc tập trung vào thuế, hải quan, lao động, xuất nhập cảnh và thủ tục hành chính về đầu tư.

ITPC đã chuyển kiến nghị đến 13 sở, ngành, đơn vị liên quan. Tính đến ngày 12/10/2026, cả 13 cơ quan đã gửi văn bản phản hồi để giải đáp và hướng dẫn DN.

Đây là tín hiệu tích cực, nhưng trả lời kiến nghị không đồng nghĩa với giải quyết dứt điểm vấn đề. Một văn bản hướng dẫn chưa chắc giúp DN được hoàn thuế nhanh hơn, có điện đúng tiến độ hay rút ngắn thời gian hoàn tất thủ tục dự án.

Điều DN cần không chỉ là những văn bản phản hồi, mà là kết quả tháo gỡ thực chất. Muốn vậy, cần xử lý tận gốc các quy định chồng chéo, rút ngắn thủ tục và quy rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong tháo gỡ vướng mắc dự án. Bởi sức hút FDI không chỉ nằm ở lời mời gọi hay ưu đãi, mà còn ở khả năng giúp nhà đầu tư triển khai nhanh, giảm chi phí và thu hồi vốn đúng kế hoạch.