Đừng để trẻ em đơn độc trên không gian mạng

Ngày hội An toàn trực tuyến “Không Một Mình” 2026 chính thức khai mạc tại khu vực hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) vào tối 30-10, lan tỏa thông điệp “Kết nối không tổn thương”.

Diễn ra trong khuôn khổ chiến dịch cùng tên triển khai trên toàn quốc từ ngày 10-10 đến 10-12, sự kiện hướng đến nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng an toàn số cho trẻ em và thanh thiếu niên thông qua các hoạt động trải nghiệm, giao lưu và giáo dục trực quan.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không có nghĩa là ngăn các em tiếp cận công nghệ, mà là bảo đảm các em có đủ kiến thức, kỹ năng và chỗ dựa để sử dụng công nghệ an toàn. Ảnh minh họa: AI

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh những nguy cơ trên môi trường mạng tiếp tục là vấn đề đáng lo ngại. Theo báo cáo của Bộ Công an tại Hội thảo định hướng công tác bảo vệ trẻ em giai đoạn 2026-2030 do Bộ Y tế tổ chức ngày 17-3-2026, giai đoạn 2020-2025, cả nước phát hiện 12.873 vụ, xâm hại 13.460 trẻ em.

Riêng năm 2025, toàn quốc phát hiện 2.321 vụ xâm hại trẻ em với 2.418 trẻ em bị xâm hại. Tình trạng dụ dỗ, lừa đảo qua môi trường mạng cũng làm gia tăng nguy cơ trẻ em và người chưa thành niên trở thành lao động trẻ em và bị mua bán, bóc lột sức lao động…

Điều đáng lo là nguy cơ xâm hại trẻ em trên không gian mạng không phải lúc nào cũng xuất hiện dưới hình thức dễ nhận biết. Một lời mời kết bạn, sự quan tâm bất thường từ người lạ hay lời hứa hẹn về phần thưởng trong trò chơi trực tuyến đều có thể trở thành bước đầu của quá trình dụ dỗ, thao túng.

Khi trẻ thiếu kỹ năng nhận diện, còn người lớn không kịp thời phát hiện, ranh giới giữa một cuộc trò chuyện bình thường và hành vi xâm hại có thể bị vượt qua lúc nào không hay.

Trong nhiều trường hợp, phản ứng quen thuộc của người lớn là cấm đoán, giới hạn thời gian sử dụng điện thoại hoặc nhắc trẻ không kết bạn với người lạ. Những biện pháp này có thể cần thiết, nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì chưa đủ.

Trẻ em ngày nay học tập, giao tiếp và tìm kiếm thông tin trên môi trường số. Không thể yêu cầu các em tự bảo vệ mình nếu chưa được trang bị kỹ năng cần thiết, càng không thể xem việc trẻ trở thành nạn nhân là hệ quả đơn thuần của sự thiếu cảnh giác.

Điều trẻ cần là khả năng nhận diện nguy cơ, bảo vệ thông tin cá nhân, biết từ chối những yêu cầu bất thường và tìm kiếm sự trợ giúp đúng lúc. Quan trọng hơn, các em phải có niềm tin rằng khi gặp sự cố, mình sẽ được lắng nghe và bảo vệ thay vì bị trách mắng, quy lỗi hoặc tước bỏ mọi phương tiện kết nối. Một đứa trẻ sợ bị phạt có thể chọn im lặng; sự im lặng ấy đôi khi khiến hành vi dụ dỗ, đe dọa tiếp diễn và hậu quả trở nên nghiêm trọng hơn.

Bởi vậy, cha mẹ cần chủ động tìm hiểu môi trường trực tuyến mà con tham gia, duy trì đối thoại và tạo điều kiện để trẻ chia sẻ những trải nghiệm đáng lo ngại.

Nhà trường cần đưa kỹ năng an toàn số vào hoạt động giáo dục thường xuyên, đồng thời có cơ chế tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ tâm lý và bảo vệ thông tin của học sinh. Khi bắt nạt trực tuyến có thể kéo dài tổn thương vào đời sống học đường, sự thờ ơ hoặc chậm trễ của người lớn đều có thể khiến trẻ thêm đơn độc.

Tuy nhiên, sẽ không công bằng nếu toàn bộ gánh nặng được đặt lên vai trẻ em, phụ huynh và trường học. Các nền tảng công nghệ cũng phải có trách nhiệm trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi quấy rối, dụ dỗ, phát tán nội dung gây hại; thiết kế công cụ báo cáo dễ tiếp cận và bảo vệ dữ liệu cá nhân của người dùng chưa thành niên.

Cơ quan quản lý cần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, tăng cường phối hợp xử lý vi phạm và bảo đảm trẻ bị xâm hại được hỗ trợ kịp thời. Cộng đồng mạng cũng cần chấm dứt thói quen phát tán hình ảnh, thông tin nhận dạng của trẻ liên quan đến các vụ việc chỉ vì tò mò, bởi sự chú ý thiếu trách nhiệm có thể khiến tổn thương tiếp tục lan rộng.

Trẻ em đối mặt với nhiều nguy cơ trên không gian mạng, đòi hỏi sự đồng hành, bảo vệ kịp thời từ gia đình và xã hội. Ảnh minh họa: AI

Ngày hội “Không Một Mình” 2026 là cơ hội để đưa thông điệp an toàn trực tuyến đến gần hơn với giới trẻ. Tuy nhiên, không một chiến dịch truyền thông đơn lẻ nào có thể loại bỏ mọi hiểm họa trên không gian mạng. Điều cần thiết là xây dựng một hệ thống bảo vệ lâu dài, có sự phối hợp chặt chẽ và xác định rõ trách nhiệm của từng bên.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không có nghĩa là ngăn các em tiếp cận công nghệ, mà là bảo đảm các em có đủ kiến thức, kỹ năng và chỗ dựa để sử dụng công nghệ an toàn.

Để không đứa trẻ nào phải đối mặt với hiểm nguy một mình, tinh thần “Kết nối không tổn thương” cần vượt ra ngoài khuôn khổ 1 ngày hội, trở thành trách nhiệm thường xuyên của mỗi gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và toàn xã hội.