Dựng lại chân dung các liệt sĩ từ ký ức và những bức ảnh mờ

Những ngày qua, cùng với các hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt và xác định danh tính liệt sĩ tại TP Hồ Chí Minh, các thành viên Team Lee đã phục dựng và trực tiếp trao 115 bức di ảnh liệt sĩ cho thân nhân liệt sĩ trên địa bàn. Hành trình ấy vẫn đang tiếp tục với mong muốn không còn gia đình nào phải thờ phụng người thân chỉ bằng những ký ức mờ xa.

Theo anh Phạm Văn Tuấn, thành viên Team Lee, TP Hồ Chí Minh là địa phương mà nhóm dành nhiều thời gian và tâm huyết, bởi đây từng là chiến trường ác liệt, nhiều gia đình đến nay vẫn chưa tìm được hài cốt hoặc không còn lưu giữ di ảnh người thân. Với kinh nghiệm, sự hỗ trợ của công nghệ và đặc biệt là sự đồng hành của thân nhân liệt sĩ, các thành viên Team Lee đã giúp nhiều gia đình được nhìn lại gương mặt người đã hy sinh.

Điều khó nhất của công việc ấy không nằm ở kỹ thuật. Có những bức ảnh chỉ còn là mảnh giấy úa vàng, nhòe nhoẹt theo thời gian; có những tấm chân dung đã mất quá nửa khuôn mặt vì chiến tranh và năm tháng. Thậm chí, nhiều gia đình không còn bất cứ tấm ảnh nào, chỉ còn trong ký ức của người mẹ, người vợ hay người em là ánh mắt, nụ cười, mái tóc của người đã hy sinh hơn nửa thế kỷ trước.

Các thành viên Team Lee trao di ảnh tặng thân nhân liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Ảnh: LÊ TIẾN

Để dựng lại bức di ảnh của liệt sĩ, các thành viên Team Lee phải dành nhiều thời gian lắng nghe người thân kể lại từng chi tiết, đối chiếu với ảnh của những người trong gia đình, kết hợp những tư liệu ít ỏi còn lại để ghép nối từng mảnh ký ức. Mỗi đường nét đều được cân nhắc, đối chiếu nhiều lần trước khi hoàn thiện bức chân dung gần nhất với hình dung của thân nhân.

Sau giờ làm việc cũng là lúc ca làm việc đặc biệt của các thành viên Team Lee bắt đầu. Trước màn hình máy tính, họ cẩn trọng phục hồi từng đường nét trên khuôn mặt, từng nếp tóc, ánh mắt, khuôn miệng. Có bức ảnh chỉ mất vài giờ để hoàn thành, nhưng cũng có trường hợp kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần vì tư liệu quá ít hoặc ảnh gốc hư hỏng nặng. "Điều khiến chúng tôi trăn trở nhất là những trường hợp gia đình không còn bất kỳ tấm ảnh nào của liệt sĩ. Muốn phục dựng được chân dung, chúng tôi phải thật bình tâm lắng nghe người thân miêu tả từng chi tiết trên khuôn mặt, từ ánh mắt, nụ cười đến những nét rất nhỏ còn lưu lại trong ký ức. Chỉ khi lắng nghe đủ lâu và đủ kỹ mới có thể ghép nối những mảnh ký ức ấy để tái hiện gương mặt người đã khuất gần với hình dung của gia đình nhất", anh Phạm Văn Tuấn chia sẻ.

Đó là những cuộc trò chuyện kéo dài với người mẹ đã ngoài 80 tuổi, người vợ cả đời gìn giữ ký ức về chồng hay những người em chỉ biết anh mình qua lời kể. Từ những chi tiết tưởng như rời rạc ấy, Team Lee đối chiếu với tư liệu và hình ảnh người thân trong gia đình để từng bước dựng lại chân dung người đã khuất.

Gia đình Bà mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Nà (xã Củ Chi, TP Hồ Chí Minh) là một trong những trường hợp khiến các thành viên Team Lee xúc động. Mẹ có 9 người con, trong đó 5 người con trai đều anh dũng hy sinh nhưng đến nay vẫn chưa tìm thấy hài cốt. Nhiều năm liền, gia đình không có một tấm di ảnh nào để thờ cúng. "Ngày trao bức di ảnh phục dựng, người em gái ôm chặt chân dung người anh liệt sĩ mà vỡ òa xúc động. Bức di ảnh được đặt trang trọng bên di ảnh của mẹ. Tôi có cảm giác như sau bao năm xa cách, mẹ và con đã được gặp lại nhau. Chính những khoảnh khắc ấy thôi thúc chúng tôi tiếp tục phục dựng thêm nhiều di ảnh, để nhiều gia đình được nhìn lại gương mặt người thân đã hy sinh", anh Tuấn xúc động kể.

Với anh Ngô Đức Tự, kỷ niệm sâu sắc nhất là hành trình phục dựng và trao di ảnh liệt sĩ Huỳnh Văn Quên cho bà Nguyễn Thị Lệ-người vừa được công nhận là vợ liệt sĩ sau 58 năm chờ đợi. "Ngày nhận bức di ảnh, bà Lệ ôm chặt chân dung liệt sĩ Huỳnh Văn Quên rồi bật khóc. Chúng tôi tiếp tục phục dựng một bức ảnh ghép hai người đứng cạnh nhau như món quà dành tặng bà. Hôm mang đến, dù sức khỏe không tốt, bà vẫn ngồi đợi từ rất sớm. Khi nhìn thấy bức ảnh, ánh mắt bà ánh lên niềm hạnh phúc. Khoảnh khắc ấy khiến tôi hiểu rằng chiến tranh không chỉ cướp đi những người ra trận mà còn để lại những mất mát, những nỗi chờ đợi kéo dài suốt cuộc đời của người ở lại. Chúng tôi chỉ mong những bức di ảnh được phục dựng sẽ phần nào xoa dịu những khoảng trống ấy", anh Tự chia sẻ.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng những khoảng trống mà chiến tranh để lại vẫn hiện hữu trong nhiều gia đình liệt sĩ. Một bức di ảnh được phục dựng không thể bù đắp những mất mát ấy, nhưng có thể giúp một gương mặt trở về từ ký ức, để người ở lại sau hàng chục năm có thể được nhìn thấy người thân của mình. Giá trị của công việc ấy không chỉ ở việc ứng dụng công nghệ mà còn ở sự kiên trì lắng nghe, chắt lọc từng mảnh ký ức để góp phần tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.