Dùng muối hạt thay muối iod: Thói quen tưởng lành mạnh nhưng chưa chắc phù hợp

1. Dùng muối hạt ‘tự nhiên’ có tốt?

Muối là gia vị quen thuộc, gần như không thể thiếu trong bữa ăn hằng ngày của mỗi gia đình. Trên thị trường hiện nay, đứng trước sự đa dạng của các loại muối, không ít người băn khoăn lựa chọn loại nào tốt hơn cho sức khỏe: muối hạt hay muối iod?

Muối có thành phần chủ yếu là natri clorua (NaCl), một hợp chất khoáng tự nhiên có vai trò quan trọng đối với cơ thể. Dù là muối mỏ, muối biển hay muối hồng Himalaya, đều chứa khoảng 40% natri và 60% clorua. Natri trong muối giúp duy trì và điều hòa cân bằng dịch; điều hòa huyết áp; hỗ trợ dẫn truyền thần kinh và co cơ.

ThS.BS. Phạm Thị Thanh Huyền - Khoa Khám tư vấn Dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

Muối có thể được sản xuất thành nhiều dạng khác nhau như:

Muối hạt: Là sản phẩm dạng tinh thể có thành phần chủ yếu là NaCl, được thu từ nước biển hoặc khai thác từ mỏ muối, chứa một lượng nhỏ khoáng chất như magie, canxi, kali.
Muối tinh: Là muối được xử lý để loại bỏ tạp chất, thường có độ tinh khiết cao.
Muối iod: Là sản phẩm được sản xuất từ muối ăn (thường là muối tinh) và được bổ sung thêm iod. Nhiều người lầm tưởng iod có sẵn trong muối biển nhưng hàm lượng iod tự nhiên trong muối biển rất thấp, không đủ đáp ứng nhu cầu hằng ngày của cơ thể.

2. Vai trò của iod đối với sức khỏe

Thiếu iod có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng như bướu cổ, suy giáp, ảnh hưởng đến thai kỳ và chậm phát triển trí tuệ ở trẻ. Iod có vai trò đối với sức khỏe như:

Phòng ngừa bướu cổ: Iod là nguyên liệu chính để tuyến giáp tổng hợp hormone thyroxine. Thiếu iod khiến tuyến giáp phải làm việc quá sức và phình to.
Phát triển trí tuệ: Đối với phụ nữ mang thai, thiếu iod có thể dẫn đến sảy thai, thai chết lưu hoặc trẻ sinh ra bị chậm phát triển trí tuệ. Ở trẻ em, iod giúp đảm bảo sự phát triển thể chất và khả năng tư duy.
Chuyển hóa năng lượng: Hormone tuyến giáp điều khiển quá trình trao đổi chất, giúp cơ thể chuyển hóa thức ăn thành năng lượng hiệu quả.

Thiếu iod gây bệnh bướu cổ.

Do đó, nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đã triển khai chương trình bổ sung iod vào thực phẩm (đặc biệt là vào muối ăn) như một biện pháp phòng chống thiếu iod trong cộng đồng.

Trong những năm gần đây, muối hạt (muối biển tự nhiên) được cho là tốt hơn, tự nhiên hơn hay giàu khoáng chất hơn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy:

Dù muối hạt có chứa magie hay kali nhưng hàm lượng này rất thấp. Để nhận được đủ lượng khoáng chất cần thiết từ muối hạt, bạn sẽ phải ăn một lượng muối rất lớn - điều này gây tổn hại nghiêm trọng tới tim mạch.

Muối hạt không qua tinh chế có thể chứa dư lượng vi nhựa hoặc kim loại nặng từ nguồn nước biển ô nhiễm. Đừng bị đánh lừa bởi cảm giác "muối hạt nhạt hơn", bởi về cơ bản hàm lượng natri trong muối hạt và muối tinh là tương đương nhau.

Vì vậy, muối hạt không "tốt hơn" muối iod về mặt sức khỏe tổng thể. Dù chọn loại muối nào, sai lầm lớn nhất của đa số chúng ta vẫn là ăn quá nhiều muối. Khi lượng natri trong máu quá cao, cơ thể phải giữ nước để làm loãng natri, dẫn đến tăng thể tích máu.

Hậu quả của việc ăn mặn kéo dài là tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý như:

Tăng huyết áp - yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến đột quỵ và nhồi máu cơ tim;
Bệnh thận: Thận phải làm việc quá tải để lọc natri dư thừa, lâu dần dẫn đến suy thận và sỏi thận;
Loãng xương: Chế độ ăn nhiều muối làm tăng đào thải canxi qua nước tiểu, dẫn đến cơ thể bị thiếu canxi, làm tăng nguy cơ loãng xương;
Ung thư dạ dày: Muối làm tổn thương lớp màng nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày và làm tăng độc tính của vi khuẩn H. pylori, do đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư dạ dày.

Cho muối vào sau cùng khi món ăn đã chín để giữ được vị đậm đà mà không cần dùng quá nhiều.

3. Quy tắc sử dụng muối trong ăn uống

Để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình, nên áp dụng các quy tắc sau:

Ưu tiên muối iod: Trong nấu ăn hằng ngày, hãy ưu tiên sử dụng muối có bổ sung iod để phòng tránh các rối loạn do thiếu hụt vi chất này.
Kiểm soát số lượng: Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 5 g muối/ngày. Lưu ý, lượng này bao gồm cả muối trong gia vị (nước mắm, hạt nêm) và muối có sẵn trong thực phẩm.
Cách nêm nếm thông minh: Cho muối vào sau cùng khi món ăn đã chín để giữ được vị đậm đà mà không cần dùng quá nhiều. Sử dụng các loại gia vị thảo mộc (hành, tỏi, tiêu, chanh, ớt) để tăng hương vị cho món ăn, giảm sự phụ thuộc vào muối.
Cảnh giác với "muối ẩn" đến từ thực phẩm chế biến sẵn (mì ăn liền, xúc xích, dưa muối, đồ hộp). Hãy tập thói quen đọc nhãn thực phẩm và chọn các sản phẩm có hàm lượng sodium thấp.