Đường Lê Thánh Tôn, nơi lưu dấu thuở đầu của đờn ca tài tử
Đối diện cửa Bắc chợ Bến Thành là đường Lê Thánh Tôn, vào thời Pháp thuộc là đường rue d’Espagne.
Tác giả: Nguyễn Đức Hiệp - Tim Doling - Võ Chi Mai/NXB Tổng hợp TP.HCM
Kiến trúc đô thị và cảnh quan Sài Gòn Chợ Lớn xưa và nay
Sách trình bày những hình ảnh của các kiến trúc và cảnh quan đô thị theo tác giả là có giá trị về mỹ quan, văn hóa và lịch sử ở Sài Gòn - Chợ Lớn.
Đường Lê Thánh Tôn, nơi lưu dấu thuở đầu của đờn ca tài tử
Đối diện cửa Bắc chợ Bến Thành là đường Lê Thánh Tôn, vào thời Pháp thuộc là đường rue d’Espagne.
Đường này là một trong các con đường xưa ở Sài Gòn. Trên bản đồ Sài Gòn năm 1867, Sài Gòn lúc này có đường Catinat, rue d’Isabelle (sau đổi là rue d’Espagne), rue du Gouverneur.
Người Pháp đặt tên rue d’Isabelle (tên hoàng hậu nước Tây Ban Nha lúc bấy giờ) để ghi nhận sự giúp đỡ của Tây Ban Nha trong cuộc viễn chinh ở Sài Gòn và các tỉnh miền Đông Nam kỳ của liên quân Pháp - Tây Ban Nha.
Đường rue d’Isabelle sau đó được đổi là rue d’Espagne (Espagne tiếng Pháp là Tây Ban Nha). Số 172 Lê Thánh Tôn (rue d’Espagne) là Hôtel “Quan-Hap” (theo tờ Écho Annamite, 1/3/1927) và cũng là Hôtel Indochinois tức Đông Pháp Lữ Quán, nơi mà người đẹp nổi tiếng Nam kỳ, cô Ba Trà, từng làm việc.
Đây cũng là nơi tụ họp của các nghệ sĩ, nhà văn và những công tử giàu có từ các tỉnh Nam kỳ đến trú ngụ, nghỉ ngơi ăn uống. Thuận tiện vì ga xe lửa Sài Gòn - Mỹ Tho gần đó, cạnh chợ Bến Thành.
Trước đó, khách sạn Đông Pháp lữ quán, 172-174 rue d’Espagne (Écho Annamite, 15/10/1924) do ông Đặng Trung Chữ làm giám đốc. Năm 1930, số 174 rue d’Espagne là tiệm rọi hình và vẽ hình của ông Trần Văn Nguyên.
Ông Nguyên tốt nghiệp nghề ảnh ở Paris và là thợ (operateur) ở Thư viện quốc gia Pháp (Bibliothèque nationale de Paris) (Sài Gòn, 26/12/1930). Đến năm 1932 là khách sạn “Thanh Huê” của ông Lê Thanh Huê.
Ông Huê không những là chủ khách sạn 172-174 rue d’Espagne mà còn có khách sạn gần đó ở số 51-59 rue Amiral Courbet (Nguyễn An Ninh ngày nay).
Đến năm 1942 là tiệm bán nón của ông Bùi Văn Kỷ. “Nón Rạng Đông tốt hơn hết Thứ bán khắp lục châu Bui-Van-Ky proprietaire 172 rue d’Espagne Sài Gòn” (Phóng Sự, 16/1/1942).
Vào thập niên 1920, số 158 Lê Thánh Tôn là tiệm bán dĩa hát nổi tiếng, kể cả các dĩa hát bội, cải lương và đờn ca tài tử. Tiệm do ông Trần Quang Xuân làm chủ.
Quảng cáo trên tờ Đông Pháp thời báo (Le courrier Indochinois, 6/4/1927) cho ta thông tin về tiệm bán dĩa này...
Đầu thập niên 1910, nơi đây là nhà hàng Khách sạn Cửu Long (Hotel de Mekong) của ông Nguyễn Phong Cảnh. Ông Nguyễn Phong Cảnh đã mời nhóm “Đờn ca tài tử” từ Mỹ Tho của ông Nguyễn Tống Triều đến đây trình diễn giúp vui.
Số 172-178 Lê Thánh Tôn, đối diện cửa Bắc chợ Bến Thành. Đây là dãy nhà có kiến trúc đẹp thời Pháp vẫn còn tồn tại.
Ta có thể nói nhà hàng khách sạn Cửu Long Giang (Hotel de Mekong) ở góc đường rue d’Espagne (Lê Thánh Tôn) và rue aviateur Roland Garros (Thủ Khoa Huân) là nơi khai sinh ra đờn ca tài tử (Musique des Amateurs).
Đờn ca tài tử, đặc trưng của văn hóa Nam bộ, năm 2014 được UNESCO ghi nhận là di sản văn hóa thế giới...
Ngày nay, tòa nhà 172 Lê Thánh Tôn hầu như vẫn còn nguyên vẹn, lầu dưới phía mặt trước đường Lê Thánh Tôn là tiệm thẩm mỹ và công ty du lịch. Còn lại các phòng khách sạn xưa trên lầu với lối đi về phía đường Thủ Khoa Huân được cải biến thành nhà hàng Pizza 4P sang trọng của người Nhật.
Nhà hàng này rất được khách nước ngoài và giới trẻ trung lưu Sài Gòn ưa chuộng, thường đến ăn nhất là vào buổi chiều tối. Chủ nhà hàng đã cố gắng không thay đổi nhiều, nội thất như xưa để giữ không khí của tòa nhà vào đầu thế kỷ trước kể cả cầu thang, ban công,... chỉ có một số tường ngăn các phòng thì bỏ đi.
Nơi đây dự định có một tấm biển trên tường ghi dấu đờn ca tài tử vào đầu thế kỷ 20 đã được trình diễn ra mắt công chúng.
