Đường sách TP Hồ Chí Minh: Từ không gian sách đến thiết chế văn hóa đô thị
Không chỉ là nơi bán sách hay tổ chức các hoạt động xuất bản, Đường sách TP Hồ Chí Minh sau 10 năm đã định hình như một điểm đến văn hóa đặc thù của đô thị hiện đại - nơi tri thức, giáo dục, nghệ thuật và đời sống cộng đồng giao thoa. Từ thành công của mô hình này, vấn đề đặt ra không chỉ là giữ gìn, mà là làm thế nào để văn hóa đọc tiếp tục sống động, bền bỉ trong nhịp sống số hóa hôm nay.
Từ con đường sách đến không gian văn hóa đọc của đô thị
Trong bức tranh văn hóa TP Hồ Chí Minh đương đại, Đường sách Nguyễn Văn Bình là một không gian hiếm hoi mà ở đó, sách không tồn tại như một sản phẩm tri thức đơn thuần, mà hiện diện như một phần của đời sống đô thị. Người dân đến đây không chỉ để mua sách mà để đọc, gặp gỡ, trò chuyện, thưởng lãm nghệ thuật và tham gia các hoạt động giáo dục - văn hóa giữa trung tâm thành phố.
PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam phát biểu tại Lễ kỷ niệm 10 năm thành lập Đường sách TP Hồ Chí Minh.
Theo ông Dương Anh Đức, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP Hồ Chí Minh, Đường sách TP Hồ Chí Minh là mô hình văn hóa đọc hiện đại đầu tiên của cả nước hoạt động hiệu quả, gắn bó mật thiết với ngành xuất bản và đời sống văn hóa tinh thần của người dân thành phố. Các hoạt động được tổ chức tại đây không chỉ tôn vinh giá trị của sách qua từng giai đoạn, mà còn thể hiện rõ vai trò của xuất bản trong giáo dục lòng yêu nước, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đưa sách và các sản phẩm văn hóa đến gần hơn với công chúng, từ đó khơi gợi tinh thần học tập suốt đời.
Ở góc độ quản lý ngành, ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cho rằng, Đường sách đã tạo ra một cách tiếp cận văn hóa đọc mới: không đối lập với chuyển đổi số, mà chủ động thích ứng. Việc kết hợp sách in với sách nói, sách điện tử, các hình thức trải nghiệm đa giác quan và giao lưu trực tiếp đã giúp văn hóa đọc mở rộng biên độ tiếp cận, đặc biệt với thế hệ độc giả trẻ.
Không gian này cũng để lại dấu ấn sâu đậm với giới văn nghệ sĩ và những người làm văn hóa. NSƯT Hữu Châu nhớ lại buổi ra mắt sách đầu tiên của mình tại Đường sách như một kỷ niệm đặc biệt, khi “vẫn là sân khấu nhưng không gian ở đây gần gũi, đong đầy cảm xúc, khiến con người dễ lắng nghe và mở lòng hơn”.
Với nhà báo Trung Nghĩa, Đại sứ Văn hóa đọc TP Hồ Chí Minh, Đường sách không chỉ là nơi của tri thức mà còn là điểm hẹn của cái đẹp và sáng tạo. Nhiều triển lãm nhiếp ảnh, nghệ thuật đã biến nơi đây thành một “phòng triển lãm ngoài trời”, góp phần làm phong phú đời sống thị giác, khơi dậy tình yêu với con người, di sản và đời sống đô thị.
Ở góc nhìn giáo dục, Thạc sĩ Trần Vũ Phi Bằng, giáo viên Ngữ văn Trường THCS Phước Bình cho rằng, Đường sách đã mở rộng không gian lớp học. Những buổi học ngoại khóa, giao lưu với nhà văn, giới thiệu sách tại đây đã truyền cảm hứng đọc cho học sinh, nuôi dưỡng thói quen đọc sách bền vững. “Với tôi, Đường sách là con đường mở ra vạn nẻo ước mơ cho học trò”, thầy Phi Bằng chia sẻ.
Khu giới thiệu những tựa sách được yêu thích nhất tại Đường sách TP Hồ Chí Minh.
Không chỉ ghi dấu trong đời sống văn hóa của Thành phố, Đường sách TP Hồ Chí Minh còn tạo ấn tượng mạnh với bạn bè quốc tế. Nhà văn Marc Levy, một trong những cây bút đương đại nổi tiếng của văn học Pháp, từng bày tỏ sự xúc động khi dạo bước tại đây. Marc Levy ví Đường sách như “một con phố bước ra từ giấc mơ”, nhỏ bé nhưng giàu trí tuệ, yêu thương và sự sẻ chia. Với Marc Levy, hiếm có nơi nào mà sách lại hiện diện gần gũi đến vậy trong đời sống đô thị, trở thành cầu nối giữa con người với con người.
Giữ lửa văn hóa đọc trong bối cảnh số hóa
Sau 10 năm, Đường sách TP Hồ Chí Minh đã vượt xa vai trò của một không gian phát hành sách, trở thành thiết chế văn hóa công cộng tiêu biểu. Tuy nhiên, chính thành công ấy cũng đặt ra những thách thức mới khi thói quen đọc và hưởng thụ văn hóa đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ số và các hình thức giải trí đa dạng.
Du khách nước ngoài thích thú với không gian trưng bày tại Đường sách TP Hồ Chí Minh.
Theo bà Nguyễn Thủy Hằng Giang, Giám đốc vận hành Đông A Books, để giữ chân bạn đọc, Đường sách cần tiếp tục đổi mới trên hai phương diện nội dung hoạt động và không gian trải nghiệm. Những tọa đàm chuyên sâu, sự kiện theo chủ đề cùng với việc chăm chút các khu đọc sách, trưng bày nghệ thuật, sinh hoạt cộng đồng sẽ tạo lý do để người đọc quay lại nhiều lần, thay vì chỉ ghé thăm theo sự kiện.
Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP Hồ Chí Minh cho biết, trong 10 năm qua đã có hơn 3.000 hoạt động được tổ chức, phát hành gần 6,7 triệu bản sách với hơn 73.000 tựa sách mới. Tuy nhiên, để mô hình này phát triển bền vững, cần có hành lang pháp lý phù hợp. Đường sách tọa lạc trên tuyến đường Nguyễn Văn Bình, nơi đã trở thành không gian văn hóa mở, thường xuyên diễn ra các hoạt động cộng đồng nên rất cần cơ chế ổn định để khẳng định rõ tính chất đặc thù, tạo điều kiện cho hoạt động lâu dài.
Lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương trao Bằng khen cho Công ty TNHH Đường sách TP Hồ Chí Minh vì những đóng góp cho sự nghiệp phát triển xuất bản và văn hóa đọc.
Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, PGS.TS Phạm Minh Tuấn nhận định, Đường sách TP Hồ Chí Minh là minh chứng cho một tầm nhìn văn hóa dài hạn, góp phần xây dựng xã hội học tập và nâng cao dân trí. Từ thực tiễn này, Đường sách có thể trở thành hạt nhân kết nối mạng lưới không gian đọc của thành phố, lan tỏa văn hóa đọc đến mọi tầng lớp.
Những nỗ lực làm mới gần đây, như Ngày hội sách và văn hóa đêm cho thấy Đường sách đang tìm cách thích ứng với nhịp sống đô thị hiện đại, mở rộng thời gian và hình thức trải nghiệm văn hóa đọc, để sách tiếp tục hiện diện trong đời sống thường nhật của người dân.
"Đường sách đã thành công trong việc kết hợp hài hòa giữa hoạt động kinh tế với nhiệm vụ chính trị - tư tưởng, lan tỏa tinh thần yêu sách, lòng tự hào dân tộc và góp phần giáo dục thế hệ trẻ", ông Phan Xuân Thủy, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định.
