'Dust Lady' – Từ biểu tượng 11/9 đến cuộc đời phía sau lớp bụi - Kỳ cuối

Khi thảm kịch 11/9 xảy ra, Marcy Borders, 28 tuổi, mới bắt đầu công việc mới trên tầng 81 của Tháp Bắc Trung tâm Thương mại Thế giới New York.

Những năm tháng sau ngày 11/9

Marcy Borders trở về cuộc sống ở New Jersey sau vụ tấn công, nhưng việc trở lại nhịp sinh hoạt bình thường không diễn ra dễ dàng. Những tòa nhà cao tầng và máy bay luôn gợi lại ký ức khủng khiếp mà cô đã trải qua. Những hình ảnh từ buổi sáng 11/9 vẫn xuất hiện trong cuộc sống hàng ngày của Borders, trong khi bên ngoài, thành phố và phần còn lại của nước Mỹ dần chuyển sang một giai đoạn khác.

Borders không phải trường hợp duy nhất. Với nhiều người sống sót, nhân viên cứu hộ và những người có mặt tại khu vực Trung tâm Thương mại Thế giới, ảnh hưởng của vụ tấn công kéo dài nhiều năm sau đó. Một số người gặp các vấn đề về hô hấp và sức khỏe thể chất do tiếp xúc với bụi và các chất ô nhiễm tại khu vực này; những người khác phải điều trị các vấn đề tâm lý liên quan đến sang chấn.

Borders trải qua một giai đoạn khó khăn kéo dài gần một thập kỷ. Trầm cảm và việc lạm dụng rượu khiến cuộc sống của cô ngày càng mất ổn định. Cô phải trải qua các chương trình điều trị và phục hồi. Trong thời gian ấy, bức ảnh năm 2001 vẫn xuất hiện mỗi khi truyền thông nhắc đến “Dust Lady” (Quý cô phủ bụi).

Điều Borders cố gắng làm là xây dựng lại cuộc sống bên ngoài bức ảnh. Cô từng nói rằng mình không muốn tiếp tục nhìn bản thân như một nạn nhân. Với cô, việc trở thành người sống sót có ý nghĩa khác: đó là thừa nhận những gì đã xảy ra nhưng không để sự kiện ấy trở thành toàn bộ danh tính của mình.

Sau nhiều năm, Borders bắt đầu ổn định hơn. Cô vượt qua vấn đề nghiện ngập và dành nhiều thời gian hơn cho gia đình. Những cuộc phỏng vấn trong giai đoạn này cho thấy cô không né tránh câu chuyện 11/9, nhưng cũng không muốn cuộc đời mình chỉ được kể lại bằng những gì xảy ra trong buổi sáng hôm ấy.

Căn bệnh cuối đời

Năm 2014, Marcy Borders được chẩn đoán mắc ung thư dạ dày. Khi ấy cô 41 tuổi. Căn bệnh đến sau nhiều năm Borders đã nỗ lực để phục hồi khỏi những vấn đề tâm lý và nghiện ngập.

Borders cho rằng việc tiếp xúc với bụi và các chất độc tại Ground Zero có thể liên quan đến căn bệnh của mình. Tuy nhiên, không có bằng chứng đủ để khẳng định ung thư dạ dày của cô trực tiếp do vụ tấn công gây ra.

Điều có thể xác định là sức khỏe lâu dài của những người có mặt tại khu vực Trung tâm Thương mại Thế giới sau vụ tấn công đã trở thành một vấn đề lớn trong nhiều năm. Các chương trình y tế liên bang được xây dựng để theo dõi và điều trị những bệnh liên quan đến sự phơi nhiễm tại Ground Zero. Hàng nghìn người sống sót và nhân viên cứu hộ sau đó được chẩn đoán mắc nhiều loại bệnh, trong đó có ung thư.

Đối với Borders, căn bệnh được phát hiện khi cô đang cố gắng duy trì cuộc sống đã ổn định hơn. Việc điều trị khiến sức khỏe suy giảm nhanh chóng, trong khi chi phí y tế trở thành một gánh nặng đáng kể. Theo các cuộc phỏng vấn với báo chí, Borders phải đối mặt với hóa đơn y tế khoảng 190.000 USD.

Gánh nặng chi phí điều trị khiến những năm cuối đời của cô thêm khó khăn. Borders từng chia sẻ về việc phải xoay xở để có tiền chữa bệnh, trong khi tình trạng sức khỏe ngày càng xấu đi. .

Trở lại nơi ký ức bắt đầu

Suốt nhiều năm, Marcy Borders gần như không trở lại Manhattan. Khoảng cách từ Bayonne, New Jersey, nơi cô sống, tới New York không quá xa, nhưng với Borders, thành phố ấy gắn với một ký ức mà cô từng cố gắng tránh né. Có lần, khi con gái Noelle tốt nghiệp trung học cơ sở, Borders thuê một chiếc limousine đưa gia đình vào thành phố. Nhưng khi xe đi qua đường hầm vào Manhattan, cô quyết định không bước xuống.

Năm 2011, nhân dịp 10 năm vụ tấn công, Borders lần đầu trở lại Ground Zero sau một thập kỷ. Đó cũng là thời điểm cô đã hoàn tất chương trình cai nghiện và bắt đầu lấy lại cuộc sống sau nhiều năm chìm trong rượu và ma túy.

Chuyến trở lại đưa những ký ức tưởng như đã bị chôn vùi trở về. Borders kể rằng cô vẫn nhớ cảm giác chạy xuống 81 tầng của tòa tháp, nhìn khói và các mảnh vỡ đuổi theo mình rồi bị cuốn vào một đám mây bụi.

Nhưng cách Borders nhìn về chính mình đã thay đổi. Khi được hỏi về bức ảnh đã khiến bà trở thành “Dust Lady”, bà không còn muốn nhìn nó như hình ảnh của một nạn nhân, mà của một người sống sót.

Sự thay đổi ấy không đến dễ dàng. Trong những năm sau vụ 11/9, Borders từng mất quyền nuôi con trong một thời gian vì cuộc sống chìm trong nghiện ngập. Con gái Noelle sau này kể rằng mẹ cô nhận ra vấn đề của mình đã bắt đầu ảnh hưởng đến các con. Đó là lúc Borders quyết định phải lấy lại cuộc sống, không chỉ cho bản thân mà còn cho gia đình.

Sau khi cai nghiện, Borders bắt đầu xuất hiện trở lại trước công chúng. Bà từng tham gia chương trình *The View* và tới Đức để kể về trải nghiệm của mình trong ngày 11/9. Cáo phó của gia đình sau này cho biết đó là những kỷ niệm mà bà thường nhắc đến.

Ngày 24/8/2015, Marcy Borders qua đời tại New Jersey, ở tuổi 42. Mười bốn năm sau buổi sáng 11/9, cuộc đời bà kết thúc, nhưng "Quý cô phủ bụi" của Stan Honda vẫn tiếp tục xuất hiện mỗi khi thế giới nhìn lại những hình ảnh biểu tượng của vụ tấn công.

Với Marcy Borders, phía sau lớp bụi phủ trên bộ quần áo công sở là 14 năm của một người sống sót, với những nỗ lực phục hồi, những ngày tháng bên gia đình và một cuộc chiến bệnh tật mà cô không có cơ hội kết thúc.

Di chứng kéo dài sau ngày 11/9

Câu chuyện của Marcy Borders không phải trường hợp cá biệt. Đến năm 2026, 25 năm sau vụ tấn công, những ảnh hưởng về sức khỏe đối với những người có mặt tại khu vực Trung tâm Thương mại Thế giới vẫn là một vấn đề y tế công cộng lớn tại Mỹ.

Ground Zero, nơi các tòa tháp của Trung tâm Thương mại Thế giới đổ sập sau vụ khủng bố 11/9. Ảnh: The New Yorker

Bụi và khói phát tán sau vụ sụp đổ của các tòa tháp chứa hỗn hợp nhiều chất ô nhiễm, trong đó có các hạt bụi mịn, vật liệu xây dựng và nhiều chất hóa học. Những người sống sót, nhân viên cứu hộ, công nhân dọn dẹp và những người làm việc hoặc sinh sống tại khu vực này có thể đã tiếp xúc với chúng ở những mức độ khác nhau.

Các nghiên cứu trong những năm sau 11/9 ghi nhận nhiều vấn đề sức khỏe kéo dài, đặc biệt liên quan đến hệ hô hấp. Hen suyễn, viêm xoang mạn tính, ho kéo dài và các bệnh đường hô hấp khác trở thành một phần đáng kể trong hồ sơ y tế của những người phơi nhiễm. Một nghiên cứu theo dõi hơn 8.700 người có mặt tại khu vực Trung tâm Thương mại Thế giới trong hoặc ngay sau vụ tấn công cũng cho thấy mối liên hệ giữa mức độ tiếp xúc với đám mây bụi và nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp về sau.

Nhưng di chứng không chỉ nằm ở phổi. Chương trình Y tế Trung tâm Thương mại Thế giới (WTC Health Program) hiện công nhận và điều trị các nhóm bệnh liên quan đến phơi nhiễm 11/9, gồm bệnh đường hô hấp và tiêu hóa, các vấn đề sức khỏe tâm thần, một số chấn thương, cùng nhiều loại ung thư. Danh mục ung thư được chương trình công nhận bao gồm ung thư hệ hô hấp, tiêu hóa, máu và hệ bạch huyết, tuyến giáp, da, thận, bàng quang và nhiều loại khác.

Sức khỏe tâm thần cũng là một phần quan trọng của câu chuyện. PTSD, trầm cảm, rối loạn lo âu và rối loạn sử dụng chất nằm trong danh sách các bệnh được chương trình theo dõi và điều trị. Với nhiều người, các triệu chứng chỉ xuất hiện hoặc trở nên rõ rệt sau nhiều năm.

Quy mô của vấn đề khiến chính phủ Mỹ phải xây dựng một hệ thống chăm sóc y tế riêng. Đạo luật James Zadroga năm 2010 thành lập WTC Health Program, cung cấp theo dõi và điều trị cho những người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi vụ tấn công. Đến tháng 3/2024, hơn 44.000 người thuộc nhóm “người sống sót” đã đăng ký chương trình.

Các số liệu của chương trình cho thấy ung thư là một trong những nhóm bệnh đáng chú ý. Tính đến tháng 3/2024, gần 17.000 người sống sót đang được chứng nhận mắc các bệnh ung thư đủ điều kiện điều trị trong chương trình; hơn 14.600 người được chứng nhận mắc các bệnh đường hô hấp và tiêu hóa, trong khi gần 7.700 người có các tình trạng sức khỏe tâm thần được chứng nhận. Một người có thể đồng thời được chứng nhận ở nhiều nhóm bệnh.

Marcy Borders đã trở thành một trong những gương mặt được nhớ đến nhiều nhất của ngày 11/9. Nhưng phía sau khuôn hình nổi tiếng ấy là một cộng đồng lớn hơn, những người cũng rời Ground Zero ngày hôm đó và mang theo những hậu quả mà phải nhiều năm sau nước Mỹ mới có thể nhìn nhận đầy đủ.