E-CPR: Giải pháp mới trong cấp cứu ngừng tim

Trở lại Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP HCM) lần này, anh Lê Văn Hiếu (33 tuổi, ở TP HCM) với dáng vẻ khỏe khoắn, nở nụ cười nhẹ nhõm. Ít ai biết rằng chỉ vài tháng trước, anh từng ngừng tim, đối mặt ranh giới sinh tử.

Cuộc đua với thời gian

Biến cố xảy ra vào một buổi tối khi anh chơi cầu lông tại phường An Phú, TP HCM. Khi mới khởi động và chơi được khoảng 15 - 30 phút, ngắn hơn nhiều so với lịch tập quen thuộc kéo dài đến 3 giờ, anh bất ngờ đau ngực dữ dội và ngất xỉu. Anh được đưa vào cấp cứu tại một bệnh viện gần đó, sau đó chuyển đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định trong tình trạng nguy kịch, tim ngừng đập.

Ngay khi tiếp nhận, ê-kíp vừa hồi sức tim phổi nâng cao, sốc điện vừa khẩn trương thiết lập V-A ECMO theo quy trình E-CPR nhằm hỗ trợ tuần hoàn và hô hấp. Khi huyết động ổn định, kết quả chẩn đoán xác định anh bị viêm cơ tim cấp do virus. Sau 7 ngày điều trị tích cực, anh dần hồi phục và qua cơn nguy kịch

Đêm 29 Tết, ông N.P.H (64 tuổi) đột ngột đau ngực dữ dội, được đưa đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định cấp cứu trong tình trạng ngừng tim. Ông được xác định rối loạn nhịp thất trên nền nhồi máu cơ tim và được chỉ định E-CPR (đặt V-A ECMO) khẩn. Sau can thiệp mạch vành và trải qua 8 ngày điều trị, ông tỉnh táo, tự thở, vận động bình thường và được xuất viện.

Nhớ lại thời điểm can thiệp cho bệnh nhân H. vào đêm giao thừa, ThS-BS Trần Thanh Nam, Khoa Hồi sức Tim mạch - Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết lúc đó ông vừa xử trí 2 ca phù phổi cấp thì nhận tin có ca ngừng tim. Tại Khoa Cấp cứu, dù đã hồi sinh tim phổi nâng cao và sốc điện, tim bệnh nhân vẫn không đập lại. Ê-kíp kích hoạt báo động đỏ toàn viện chỉ định E-CPR. Khoảng 10 phút sau, nhân lực và thiết bị được huy động đầy đủ. Hệ thống tim phổi nhân tạo V-A ECMO được thiết lập trong 15 - 20 phút, giúp dẫn máu ra ngoài cơ thể để ôxy hóa rồi bơm trở lại động mạch. Nhờ vậy, tuần hoàn dần tái lập, sinh hiệu cải thiện và bệnh nhân được chuyển thẳng đến phòng can thiệp mạch vành xử lý tắc nghẽn - nguyên nhân khiến tim ngừng đập.

Theo các bác sĩ, mỗi ca ECMO là một cuộc đua về thời gian vì bệnh nhân đã nguy kịch, nguy cơ tử vong rất cao. Điều này đòi hỏi ê-kíp phải giữ được sự tập trung cao độ và phối hợp chặt chẽ. Kỹ thuật này đòi hỏi kỹ năng thuần thục và tinh thần trách nhiệm cao trước ranh giới sinh tử của đội ngũ bác sĩ. "Tôi nhận lệnh điều động khi đang ở nhà và có mặt tại bệnh viện chỉ sau khoảng 10 phút" - ThS-BS Võ Văn Trắng, Khoa Hồi sức Tim mạch, cho biết khi nói về quá trình cứu bệnh nhân.

TS-BS Giang Minh Nhật thăm khám cho người bệnh được cứu kịp nhờ E-CPR

Phao cứu sinh thần tốc

TS-BS Giang Minh Nhật, Phó trưởng Khoa Hồi sức Tim mạch - Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết những năm gần đây, kỹ thuật tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể (ECMO) ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong hồi sức cấp cứu, đặc biệt sau đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, một bước tiến cao hơn ECMO trong hồi sinh tim phổi nâng cao là E-CPR đã mở ra cơ hội sống cho những bệnh nhân ngừng tim tưởng chừng vô vọng.

Thông thường, khi bệnh nhân ngừng tim, ê-kíp y tế sẽ tiến hành ép tim ngoài lồng ngực và bảo đảm đường thở bằng đặt nội khí quản, cung cấp ôxy. Tuy nhiên, nếu sau một thời gian hồi sinh tim phổi nâng cao mà tim không đập trở lại, E-CPR sẽ được kích hoạt như biện pháp cuối cùng.

Khác với ECMO, thường được đặt khi bệnh nhân còn mạch và huyết áp, E-CPR được thực hiện song song với ép tim. Tức là một nhóm bác sĩ tiếp tục hồi sinh tim phổi, trong khi nhóm khác nhanh chóng đặt hệ thống V-A ECMO. Thủ thuật này đòi hỏi tay nghề cao vì lồng ngực bệnh nhân liên tục di động, thời gian tính bằng giây và áp lực tâm lý rất lớn. "Trong vòng 15 - 20 phút từ khi tiếp nhận, ê-kíp phải hoàn tất việc thiết lập hệ thống tim phổi nhân tạo. Chậm trễ sẽ làm giảm đáng kể cơ hội sống" - bác sĩ Nhật nói rõ.

Nếu sau 10 phút tim chưa đập lại, mỗi phút trôi qua, nguy cơ tử vong tăng đáng kể; sau 60 phút, khả năng sống gần như không còn hoặc để lại di chứng não nặng. Trước đây, tỉ lệ tử vong ở nhóm ngừng tim kháng trị có thể tới 90%. Nhờ E-CPR, tỉ lệ sống được nâng lên khoảng 30% - 35%, tương đương các trung tâm lớn trên thế giới, nghĩa là cứ 3 bệnh nhân có thể cứu được 1 người.

Tại Việt Nam, một số bệnh viện như Bạch Mai (Hà Nội); Chợ Rẫy và Nhân dân Gia Định (TP HCM) đã triển khai E-CPR. Tuy nhiên, điểm khác biệt là Bệnh viện Nhân dân Gia Định xây dựng quy trình kích hoạt E-CPR toàn viện từ năm 2025. Mọi trường hợp ngừng tim nội viện hoặc nhập viện trong tình trạng ngừng tim kháng trị đều được đánh giá để kích hoạt quy trình.

Một ê-kíp E-CPR gồm khoảng 5 - 6 bác sĩ và 3 - 4 điều dưỡng, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng, chính xác tuyệt đối. Chỉ cần khuyết một vị trí, quy trình có thể bị ảnh hưởng. Ngoài triển khai nội viện, bệnh viện còn tổ chức ê-kíp cơ động hỗ trợ ngoại viện. Khi nhận được thông tin ca ngừng tim tại cơ sở khác, đội ECMO sẽ di chuyển bằng xe cấp cứu để thiết lập hệ thống tại chỗ, rút ngắn tối đa thời gian thiếu máu não.

Theo bác sĩ Nhật, yếu tố quyết định thành công gồm phát hiện ngừng tim kịp thời, ép tim ngay lập tức, vận chuyển nhanh đến trung tâm có khả năng E-CPR và ê-kíp giàu kinh nghiệm. E-CPR chủ yếu áp dụng đối với ngừng tim do tim mạch như nhồi máu cơ tim, viêm cơ tim, rối loạn nhịp nặng; không chỉ định trong các trường hợp chấn thương nặng, xuất huyết ồ ạt. "Chúng tôi không thể nói E-CPR cứu sống 100% bệnh nhân. Nhưng đó thực sự là chiếc phao cứu sinh cuối cùng, khi trước đây gần như không còn hy vọng thì nay ít nhất có thể mang lại cơ hội sống cho 1/3 người bệnh" - bác sĩ Nhật nhấn mạnh.

Bài và ảnh: HẢI YẾN