Ðể điêu khắc kể chuyện về đô thị

Quang cảnh buổi tọa đàm khoa học Dấu ấn điêu khắc Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh.

Chính vì thế, giữa nghệ thuật điêu khắc và không gian phát triển của đô thị có sự gắn bó mật thiết.

Hiểu hơn về nghệ thuật điêu khắc

Đến với tọa đàm khoa học có chủ đề Dấu ấn điêu khắc Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh do Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh vừa tổ chức, những người yêu nghệ thuật hiểu hơn về tiến trình hình thành và phát triển của nghệ thuật điêu khắc ở Nam Bộ nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng; những vấn đề lý luận và thực tiễn của nghệ thuật điêu khắc trong bối cảnh hội nhập và phát triển; cũng như vai trò của tác phẩm điêu khắc trong thiết kế, quy hoạch các đô thị đương đại…

Tại tọa đàm, đa số các ý kiến của các nhà nghiên cứu, nhà điêu khắc… đều cho rằng: Nghệ thuật điêu khắc không đơn thuần là sự gia công trên các chất liệu đá, đồng, gỗ, hay sắt thép…, mà các tác phẩm tiêu biểu còn mang nhiều dấu ấn của lịch sử, của thời đại, thể hiện tư duy thẩm mỹ và tâm thức xã hội. Do đó, nghệ thuật điêu khắc mang những giá trị lịch sử, văn hóa, xã hội.

Ngược dòng lịch sử, bàn về truyền thống nghệ thuật điêu khắc Nam Bộ, Thạc sĩ, nhà điêu khắc Bùi Hải Sơn, Phó Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật Hội Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Trong những năm đầu thế kỷ XX, ngoài các tác phẩm điêu khắc trong không gian đô thị hay các cơ sở tôn giáo, người Pháp cũng thiết lập bước khởi đầu cho nghệ thuật điêu khắc tại miền Nam bằng việc thành lập các trường dạy nghề cho khu vực Nam Bộ như: Trường mỹ thuật bản xứ Thủ Dầu Một (năm 1901), Trường Mỹ nghệ bản xứ Biên Hòa (năm 1903), Trường Mỹ thuật Gia Định (năm 1913). Các trường dạy nghề này hệ thống việc đào tạo nghệ nhân là: thợ gốm, thợ chạm gỗ, thợ đúc… Như vậy, đã có một môi trường hoạt động về nghệ thuật rất sớm, làm nền móng cho nghệ thuật điêu khắc Nam Bộ trong những năm đầu thế kỷ XX.

Phát triển mỹ thuật công cộng

Các nhà nghiên cứu, nhà điêu khắc, các đại biểu đã bàn về phát triển mỹ thuật, trong đó có nghệ thuật điêu khắc trong thiết kế kiến trúc, quy hoạch đô thị nhằm tạo điểm nhấn, bản sắc cho đô thị đương đại. Đa phần các ý kiến phát biểu cho rằng giá trị của các tác phẩm nghệ thuật điêu khắc ngoài trời cần phải gắn với tổng thể không gian được nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm góp phần kiến tạo không gian văn hóa cho đô thị.

Tác phẩm Chiến thắng của tác giả Mai Chửng sáng tác năm 1972.

Tiến sĩ Vũ Ngọc Côn, chuyên gia cao cấp Trường đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, nguyên chuyên gia cao cấp về hạ tầng kỹ thuật và phát triển đô thị thành phố New York (Mỹ) cho biết: Trong nhiều thập niên, các đô thị trên thế giới thường tập trung đầu tư mạnh vào hạ tầng kỹ thuật như: Đường giao thông, cầu cống, cảng biển, sân bay, hệ thống cấp thoát nước, năng lượng và vận tải công cộng. Đây là những hệ thống thiết yếu, tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế, mở rộng không gian đô thị và đảm bảo sự vận hành của thành phố. Tuy nhiên, kinh nghiệm phát triển đô thị hiện đại cho thấy hạ tầng kỹ thuật tuy rất cần thiết nhưng chưa đủ để tạo nên một đô thị có chất lượng sống cao và phát triển bền vững. Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, các thành phố ngày càng quan tâm hơn đến hạ tầng văn hóa, bao gồm: công viên, quảng trường, bảo tàng, thư viện, nhà hát, không gian sáng tạo, nghệ thuật công cộng và điêu khắc đô thị. Đây là những thành phần góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần, tạo thành bản sắc, tăng sự gắn kết cộng đồng và nâng cao sức hấp dẫn của đô thị…

Qua nêu một số kinh nghiệm của thành phố New York, trong đó có trường hợp Bettery Park City, Tiến sĩ Vũ Ngọc Côn nhấn mạnh: Nghệ thuật công cộng không nên xem là hoạt động bổ sung sau khi đô thị đã hoàn thiện mà có thể trở thành một thành phần trong quá trình quy hoạch, thiết kế và phát triển đô thị ngay từ đầu… Ông cũng nêu vai trò của nghệ thuật điêu khắc trong phát triển đô thị; đồng thời cho biết: Có những tác phẩm điêu khắc công cộng đã vượt khỏi chức năng trang trí, trở thành biểu tượng của đô thị như: Charging Bull ở khu tài chính Wall Street, Atlas trước Rockefeller Center, The Vessel tại Hubson Yards…

GS.TS - nhà điêu khắc Nguyễn Xuân Tiên, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Để điêu khắc Thành phố Hồ Chí Minh phát triển tương xứng với tầm vóc của một “siêu đô thị” văn hóa vào năm 2030, cần có những chiến lược cụ thể như: Gắn kết chặt chẽ, đồng bộ giữa nội dung tư tưởng và hình thức thể hiện; quy hoạch điêu khắc công cộng gắn với không gian văn hóa đô thị, cần gắn tác phẩm nghệ thuật với quy hoạch kiến trúc cảnh quan đô thị, đưa tác phẩm điêu khắc tiếp cận với công chúng và gắn kết với không gian văn hóa công cộng đô thị, khuyến khích đổi mới phương thức đào tạo và nghiên cứu lý luận…

Các thông tin tại tọa đàm gợi mở nhiều thông tin bổ ích trong sáng tạo nghệ thuật, bảo tồn di sản, phát triển mỹ thuật công cộng trong kiến trúc, quy hoạch không gian đô thị đương đại của các đô thị, trong đó có thành phố Đồng Nai - thành phố thứ 7 của cả nước, một cực tăng trưởng của quốc gia.