El Niño đẩy nguy cơ thiếu nước ở Đồng bằng sông Hồng lên mức nào?

Dòng chảy sông Hồng tại Hà Nội có thể thiếu hụt tới 40% trong mùa cạn 2026-2027, trong khi 7 hồ chứa lớn có nguy cơ thiếu gần 1,9 tỷ m khối nước so với mức tối thiểu cần thiết.

Sông Đà tháng 10/2026.

Sông Đà tháng 10/2026.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa công bố kịch bản nguồn nước lưu vực sông Hồng - Thái Bình mùa cạn 2026-2027, cảnh báo nguy cơ thiếu nước tại nhiều khu vực. Đáng chú ý, dù lượng mưa trên lưu vực trong những tháng trước đó xấp xỉ trung bình nhiều năm, dòng chảy trên nhiều sông đã suy giảm. Trong khi đó, El Niño được dự báo duy trì cường độ rất mạnh, làm gia tăng áp lực lên nguồn nước trong những tháng tới.

Dòng chảy sông Hồng có thể thiếu hụt tới 40%

Theo Quyết định 4265/QĐ-BNNMT ngày 12/11/2026, kịch bản nguồn nước được xây dựng cho giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 6/2027, trên toàn lưu vực sông Hồng - Thái Bình, gồm 5 tiểu lưu vực: sông Đà, sông Thao, sông Lô - Gâm, sông Cầu - Thương và Đồng bằng sông Hồng.

Dữ liệu quan trắc từ tháng 6-10/2026 cho thấy tổng lượng mưa trên toàn lưu vực phổ biến xấp xỉ trung bình nhiều năm. Riêng Đồng bằng sông Hồng và một số khu vực thuộc Tuyên Quang, Phú Thọ có lượng mưa cao hơn từ 30-50%. Trong tháng 8 và tháng 9, nhiều nơi ghi nhận lượng mưa cao hơn 50-80% so với trung bình cùng kỳ.

Tuy nhiên, dòng chảy trên phần lớn các sông lại thấp hơn trung bình nhiều năm. Tại lưu vực sông Đà, lượng nước về các hồ chứa lớn thiếu hụt 28-35%; hạ lưu sông Lô thiếu hụt 30-45%; sông Thao tại trạm Yên Bái thiếu hụt 48%. Dòng chảy sông Hồng tại trạm Hà Nội thấp hơn trung bình nhiều năm 9%.

Nguồn nước sông Hồng phụ thuộc đáng kể vào dòng chảy từ các lưu vực thượng nguồn. Khi lượng nước từ các nhánh sông lớn suy giảm, khả năng bổ sung cho hạ lưu và các hồ chứa cũng bị ảnh hưởng.

Trong mùa cạn 2026-2027, xu thế thiếu hụt được dự báo tiếp tục. Dòng chảy sông Hồng tại trạm Hà Nội có thể thấp hơn trung bình nhiều năm 23-31% trong tháng 11-12/2026; từ tháng 1 đến tháng 6/2027, mức thiếu hụt có thể lên tới 13-40%.

Tại sông Thao, dòng chảy ở trạm Yên Bái được dự báo thiếu hụt 60-70% trong hai tháng cuối năm 2026 và 68-74% trong giai đoạn tháng 1-6/2027. Trên sông Lô tại trạm Tuyên Quang, mức thiếu hụt có thể lên tới 60-65% trong những tháng đầu năm 2027.

Mực nước sông Hồng tại trạm Hà Nội cũng được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm 25-45cm trong tháng 11-12/2026 và 10-30cm trong tháng 1-3/2027. Theo cơ quan chuyên môn, diễn biến này có nét tương đồng với những năm hạn hán điển hình 2019-2020 và 2023-2024, có thể gây khó khăn cho hoạt động lấy nước ở hạ du.

Áp lực lên hồ chứa và nguy cơ thiếu nước cục bộ

El Niño là một trong những yếu tố làm gia tăng rủi ro nguồn nước trong mùa cạn tới. Theo kịch bản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tượng này đã đạt cường độ rất mạnh, với nhiệt độ mặt nước biển khu vực Niño 3.4 cao hơn trung bình nhiều năm 2,3 độ C. Xác suất El Niño tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 11/2026-1/2027 được dự báo ở mức khoảng 96%.

Trong khi đó, tổng lượng mưa trên lưu vực từ tháng 11/2026 đến tháng 6/2027 nhìn chung có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm. Nhiệt độ trong giai đoạn tháng 11/2026-4/2027 được dự báo cao hơn trung bình từ 1-2 độ C; riêng tháng 5-6/2027 cao hơn 0,5-1,5 độ C. Nắng nóng có khả năng xuất hiện tại Tây Bắc từ cuối tháng 3/2027 và mở rộng trên phạm vi Bắc Bộ từ tháng 4.

Đến ngày 30/10/2026, 7 hồ chứa lớn trên lưu vực gồm Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Bản Chát, Huội Quảng, Thác Bà và Tuyên Quang tích trữ khoảng 25,6 tỷm³, tương đương 92% dung tích thiết kế. Tuy nhiên, lượng nước này vẫn thấp hơn trung bình giai đoạn 2016 đến nay khoảng 0,5 tỷm³.

Áp lực đáng kể đến từ nhu cầu sử dụng nước đồng thời cho nhiều mục đích. Theo kịch bản, nông nghiệp chiếm khoảng 86% tổng nhu cầu sử dụng nước trên lưu vực, tập trung chủ yếu tại Đồng bằng sông Hồng. Thời kỳ đổ ải phục vụ gieo cấy lúa vụ Đông Xuân thường diễn ra trong tháng 1 và tháng 2, kéo dài 12-18 ngày, phụ thuộc chủ yếu vào khả năng điều tiết của 7 hồ chứa lớn thượng nguồn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng hai kịch bản sử dụng nước cho đổ ải. Với phương án sử dụng khoảng 2,8 tỷm³, tương đương năm 2024, tổng dung tích 7 hồ đến ngày 1/4/2027 dự kiến còn 21,4 tỷm³, thấp hơn khoảng 1,39 t m³ so với mức tối thiểu cần thiết để đáp ứng nhu cầu điện trong các tháng cao điểm nắng nóng.

Trong phương án sử dụng khoảng 3,2 tỷm³, tương đương năm 2025, dung tích hồ đến ngày 1/4/2027 có thể giảm còn 20,9 tỷ m³, mức thiếu hụt tăng lên khoảng 1,89 tỷ m³.

Nếu nhu cầu nước phục vụ phát điện tăng cao trong các tháng 4-7/2027, nguồn nước tại 7 hồ có nguy cơ không đáp ứng yêu cầu của hệ thống điện từ cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6/2027, tùy kịch bản. Trường hợp dòng chảy về hồ tiếp tục suy giảm tương tự các năm 2019-2020 và 2023-2024, nguy cơ thiếu hụt có thể xuất hiện sớm hơn.

Tại Đồng bằng sông Hồng, kịch bản xác định một số xã, phường thuộc Hưng Yên và Ninh Bình có nguy cơ thiếu nước cục bộ. Ngoài lượng nước mặt suy giảm, tình trạng hạ thấp lòng dẫn và điều kiện lấy nước tại một số công trình thủy lợi cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng cấp nước phục vụ sản xuất.

Cơ quan quản lý đánh giá nguồn nước có thể khai thác hiện cơ bản bảo đảm nhu cầu sinh hoạt và an sinh xã hội, nhưng chưa đủ đáp ứng đầy đủ nhu cầu của tất cả ngành kinh tế và yêu cầu bảo vệ môi trường, nhất là trong các tháng nắng nóng diện rộng hoặc khi nhu cầu phát điện tăng cao.

Trước nguy cơ này, các địa phương và đơn vị vận hành công trình được yêu cầu xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp; chủ động điều tiết hồ chứa, sử dụng nước tiết kiệm, rà soát năng lực công trình lấy nước và chuẩn bị phương án cấp nước dự phòng. Diễn biến nguồn nước cần được theo dõi, cập nhật trong suốt mùa cạn để kịp thời điều chỉnh phương án điều hành.

Đỗ Tho

Nguồn Công dân & Khuyến học: https://congdankhuyenhoc.vn/el-nio-day-nguy-co-thieu-nuoc-o-dong-bang-song-hong-len-muc-nao-179261117141759109.htm