El Nino khiến cháy rừng tại Indonesia bùng phát dữ dội hơn

Khói mù bao phủ Borneo

Trực thăng phun nước dập lửa cháy rừng tại Nam Sumatra, Indonesia. Ảnh: THX/TTXVN

Các đám cháy đã âm ỉ nhiều tuần trên những vùng đất than bùn tại tỉnh Tây Kalimantan, đảo Borneo, tạo lớp khói đặc quánh bao phủ nhiều khu dân cư. Tại thủ phủ Pontianak, gia đình Alfian Effendi, 37 tuổi, đều bị ho do khói. Làn khói còn lan sang Malaysia, buộc một số trường học tạm đóng cửa.

Bốn người con của anh phải nghỉ học, trong khi chính quyền phát khẩu trang và khuyến cáo người dân ở trong nhà. Tuy nhiên, với anh Alfian, chủ một cơ sở giết mổ gà, việc ngừng làm việc đồng nghĩa mất thu nhập.

“Ai cũng phải đi làm để kiếm sống. Chúng tôi biết đang đánh đổi sức khỏe, nhưng còn lựa chọn nào khác?”, anh nói.

Các chuyên gia cảnh báo mùa cháy năm nay có thể nghiêm trọng hơn thường lệ khi Indonesia chịu tác động của một đợt El Nino được đánh giá là đặc biệt mạnh, có khả năng làm giảm lượng mưa và kéo dài tình trạng khô hạn.

David Gaveau, nhà sinh thái học cảnh quan và người sáng lập Nusantara Atlas, cho biết diễn biến trong tháng 9 và 10 sẽ quyết định mức độ nghiêm trọng của mùa cháy. Theo ông, các đám cháy quy mô lớn có thể tiếp tục xuất hiện tại miền Nam đảo Sumatra từ tháng 9.

Dữ liệu vệ tinh của Nusantara Atlas ghi nhận hơn 224.000 điểm nóng trên toàn Indonesia tính đến ngày 20/8. Ông Gaveau cho rằng đây là mức cao bất thường, tương tự xu hướng năm 2019, một trong những mùa cháy tồi tệ nhất của Indonesia, khi khoảng 7,7 triệu mẫu đất bị thiêu rụi.

El Nino khuếch đại nguy cơ

Theo Bộ Lâm nghiệp Indonesia, khoảng 230.000 mẫu đất đã bị cháy riêng trong tháng 7, gần tương đương tổng diện tích bị ảnh hưởng từ tháng 1 đến tháng 6.

Indonesia từng trải qua nhiều mùa cháy nghiêm trọng trong các năm El Nino mạnh. Hiện tượng khí hậu này làm thay đổi mô hình mưa do nhiệt độ vùng trung tâm Thái Bình Dương tăng bất thường, khiến nhiều khu vực Đông Nam Á rơi vào khô hạn.

Năm 2015, khoảng 6,4 triệu mẫu đất tại Indonesia bị thiêu rụi. Khói mù lan sang Malaysia và Singapore, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Một nghiên cứu của các nhà khoa học Đại học Harvard và Columbia sau đó ước tính các vụ cháy có liên quan đến khoảng 100.000 ca tử vong sớm trong khu vực.

Các chuyên gia khí hậu cho rằng El Nino năm nay có thể đặc biệt mạnh, thậm chí có khả năng trở thành một trong những đợt nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận.

Tại Pontianak, người dân đã cảm nhận rõ tác động của thời tiết khắc nghiệt. Anh Alfian cho biết mặt đất nóng và khô đến mức chỉ một tia lửa nhỏ cũng có thể gây cháy. Mực nước sông giảm mạnh còn tạo điều kiện để nước biển xâm nhập, khiến nước máy có vị mặn.

Đất than bùn thành nhiên liệu cháy

Lính cứu hỏa nỗ lực dập lửa cháy rừng tại Nam Sumatra, Indonesia. Ảnh: THX/TTXVN

Theo các chuyên gia, El Nino chỉ là yếu tố thúc đẩy, trong khi nguyên nhân sâu xa khiến Indonesia ngày càng dễ xảy ra cháy rừng là tình trạng suy thoái đất than bùn.

Đất than bùn chiếm khoảng 10% diện tích Indonesia và trong trạng thái tự nhiên có khả năng chống cháy do chứa lượng nước lớn. Tuy nhiên, nhiều thập niên mở rộng nông nghiệp công nghiệp, đặc biệt là trồng cọ dầu, đã khiến các vùng đất này bị tháo nước trên diện rộng.

Resti Salmayenti, nhà nghiên cứu đất than bùn nhiệt đới tại Đại học Leeds, cho biết lớp than bùn khô trở thành nhiên liệu dễ bắt lửa. Một khi cháy, lửa có thể lan dưới lòng đất, rất khó phát hiện và âm ỉ trong thời gian dài.

Cháy đất than bùn cũng gây phát thải khí nhà kính lớn do loại đất này lưu trữ lượng carbon rất cao. Indonesia đã yêu cầu doanh nghiệp duy trì độ ẩm tại các khu vực than bùn, song các quy định thường không được tuân thủ đầy đủ.

Các công trình phục hồi như đập ngăn kênh giữ nước cũng xuống cấp, làm giảm hiệu quả phòng cháy. Phần lớn vụ cháy liên quan đến hoạt động của con người, trong đó có việc đốt đất để mở rộng diện tích canh tác. Nhà chức trách Indonesia đã bắt hơn 70 người và điều tra ít nhất 4 doanh nghiệp liên quan đến các vụ cháy hiện nay.

Chính quyền Indonesia đã thử gieo mây bằng cách sử dụng máy bay phát tán bạc iodua và muối nhằm kích thích mưa. Tuy nhiên, biện pháp này chỉ hiệu quả khi trong mây có đủ độ ẩm, nên tác dụng trong điều kiện khô hạn hiện nay còn hạn chế.

Với El Nino tiếp tục làm thời tiết khô nóng và mùa cháy chưa đạt đỉnh, Indonesia có thể còn phải đối mặt với nhiều đám cháy lớn hơn trong những tháng tới.