Indonesia dự tính xây nhà máy điện hạt nhân đầu tiên trên đảo không người ở

Đảo Semesak tại Indonesia. Ảnh: Kyodo

Tuy nhiên, một bộ phận người dân và các chuyên gia lo ngại về nguy cơ xảy ra thảm họa hạt nhân tại quốc gia thường xuyên hứng chịu động đất này. Lo ngại tồn tại dù một trong những địa điểm được đánh giá là ứng viên hàng đầu để xây nhà máy điện hạt nhân là hòn đảo không có người ở và được cho không nằm trong vùng có hoạt động địa chấn.

Theo hãng thông tấn Kyodo (Nhật Bản), chính phủ Indonesia bắt đầu thảo luận về việc khôi phục kế hoạch này từ năm ngoái, khi tìm cách định hình lại chính sách năng lượng. Phát biểu tại một diễn đàn quốc tế về năng lượng hạt nhân ở Jakarta hồi tháng 12/2025, Thứ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Yuliot Tanjung cho biết chiến lược năng lượng mới sẽ quy định rõ ràng việc sử dụng năng lượng hạt nhân nhằm “cân bằng cơ cấu năng lượng và đạt các mục tiêu giảm phát thải carbon”.

Kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân lần đầu tiên được đưa ra vào giữa những năm 1990 dưới thời Tổng thống khi đó Suharto.

Mặc dù năm 2014, Indonesia xếp điện hạt nhân vào nhóm “lựa chọn cuối cùng” trong các nguồn năng lượng sau sự cố tại Nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi do thảm họa kép động đất và sóng thần tháng 3/2011, nước này đã chuyển sang coi điện hạt nhân là “lựa chọn chiến lược” vào năm ngoái.

Bộ Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Indonesia cho biết họ đặt mục tiêu đưa nhà máy điện hạt nhân đầu tiên đi vào hoạt động sớm nhất là năm 2032, đồng thời hướng tới việc đưa năng lượng hạt nhân chiếm tới 12,1% cơ cấu năng lượng sơ cấp vào năm 2060 với công suất lắp đặt đạt 35-42 gigawatt.

Ông Zainal Arifin, quyền lãnh đạo Cơ quan Quản lý Năng lượng Hạt nhân Indonesia, phát biểu tại Jakarta hồi đầu năm nay rằng: "Đây là thời điểm thích hợp để Indonesia đưa ra quyết định” về các nhà máy điện hạt nhân.

Bộ Năng lượng Indonesia vẫn đang chờ Tổng thống phê duyệt việc thành lập một cơ quan chịu trách nhiệm triển khai chương trình năng lượng hạt nhân và chính thức lựa chọn địa điểm xây dựng. Những ứng viên hàng đầu hiện gồm đảo Semesak ở huyện Bengkayang thuộc tỉnh Tây Kalimantan và tỉnh đảo Bangka Belitung.

Chính phủ Indonesia bày tỏ ưu tiên đối với đảo Semesak và nhiều lần tổ chức các buổi phổ biến thông tin cho người dân sinh sống tại khu vực lân cận.

Một số quan chức và doanh nhân địa phương đã hoan nghênh viễn cảnh xây dựng nhà máy điện hạt nhân. Ông Sebastianus Darwis, người đứng đầu huyện Bengkayang chia sẻ rằng ông mong muốn nhà máy điện hạt nhân sẽ đóng vai trò là động lực thu hút các ngành công nghiệp đến khu vực vốn có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và ngư nghiệp.

Ông nhấn mạnh: "Điện hạt nhân là nguồn năng lượng sạch. Đó là minh chứng cho một quốc gia phát triển và mang lại niềm tự hào. Chúng tôi đặt mục tiêu trở thành nơi đầu tiên tại Đông Nam Á vận hành nhà máy điện hạt nhân".

Ông Darwis còn đề cập đến Nusantara - thủ đô mới của Indonesia đang được xây dựng tại tỉnh Đông Kalimantan - và nhận định rằng nhà máy điện hạt nhân sẽ đóng vai trò là nguồn cung cấp điện cho thủ đô mới. Ông cũng nhắc đến viễn cảnh bán điện ra nước ngoài. Theo ông Darwis, chính phủ Indonesia có kế hoạch thu hồi tổng cộng 300 ha đất trên đảo và vùng đệm ở bờ đối diện trong huyện.

Mặc dù đảo Semesak không có người sinh sống, nhưng ngư dân từ làng Sungai Raya thường xuyên lui tới vùng biển bao quanh hòn đảo này và ghé vào nghỉ ngơi. Đảo Semesak nằm cách làng Sungai Raya thuộc huyện Bengkayang 900 m.

Ông Ramli Umar (61 tuổi), một cư dân tại làng Sungai Raya, bày tỏ tâm trạng đan xen về dự án này. Ông hứng khởi về thấy triển vọng tăng trưởng kinh tế nhưng lo ngại về vấn đề phóng xạ.

Trong khi đó, ngư dân Haripan (62 tuổi) sống tại ngôi làng Sungai Raya hàng chục năm qua, cho biết ông muốn di dời đến nơi khác nếu nhà máy điện hạt nhân được xây dựng trên đảo. "Tôi e ngại về tác động của nhà máy điện hạt nhân. Tôi cũng lo sợ rằng một sự cố giống như thảm họa tại Chernobyl hay Fukushima có thể xảy ra", ông nói.

Kế hoạch phát triển điện hạt nhân của Indonesia cũng thu hút sự quan tâm từ quốc tế. Vào tháng 3, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản đã ký biên bản ghi nhớ với Bộ Năng lượng Indonesia nhằm hỗ trợ việc triển khai năng lượng hạt nhân.

Vào tháng 5, Tổng Giám đốc Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Liên bang Nga (Rosatom) Alexey Likhachev đã gặp Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto tại Jakarta và cam kết hỗ trợ kế hoạch xây dựng này.

Chính phủ Indonesia tuyên bố sẽ ưu tiên xây dựng các lò phản ứng mô-đun nhỏ, lắp ráp sẵn các bộ phận của lò tại nhà máy rồi vận chuyển đến địa điểm thi công để lắp đặt.