Eo biển Bab al-Mandeb và nguy cơ trở thành 'điểm nghẽn dầu mỏ' thứ hai

Việc nhóm vũ trang Houthis (Yemen) cuối tuần trước tham gia vào cuộc chiến ở Trung Đông đã khiến thêm một tuyến hàng hải quan trọng khác rơi vào tình trạng căng thẳng.

Trong nhiều tuần qua, sự chú ý dồn vào eo biển Hormuz. Hiện nay, ở phía nam đang nổi lên thêm một điểm nóng mới - eo biển Bab al-Mandeb. Được biết đến trong tiếng Ả Rập với tên gọi “Cổng Nước Mắt”, các nhà phân tích cảnh báo tuyến đường thủy hẹp này có thể sớm đúng như tên gọi của nó không chỉ đối với khu vực mà còn với nền kinh tế toàn cầu.

Cho đến nay, các cuộc tấn công chỉ nhằm vào mục tiêu quân sự, nhưng Iran và Houthis đã phát tín hiệu rằng họ có thể siết chặt thêm một điểm nghẽn thứ hai đối với hoạt động vận tải biển nếu Mỹ leo thang sang các chiến dịch trên bộ.

Các chuyên gia nhận định một động thái như vậy sẽ đánh dấu một mức độ leo thang “đáng ngại”, có thể gây ra tình trạng thiếu hụt dầu mỏ nghiêm trọng trên toàn cầu và buộc phải giảm mạnh nhu cầu.

Trong kịch bản xấu nhất, điều đó có thể khiến mức tiêu thụ năng lượng quay trở lại như thời kỳ phong tỏa do đại dịch COVID-19, theo đài ABC News.

Vị trí của eo biển Bab al-Mandeb trên bản đồ. Ảnh: AFP

Tầm quan trọng của eo biển Bab al-Mandeb

Là một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới, eo biển Bab al-Mandeb là một “động mạch” thiết yếu khác của nền kinh tế toàn cầu.

Với chiều rộng chỉ khoảng 30 km, tuyến đường thủy hẹp này là đường nối quan trọng giữa châu Âu và châu Á, nơi các tàu chở dầu và tàu hàng qua lại.

Các tàu đi từ Ấn Độ Dương sẽ phải đi qua đây để vào Biển Đỏ, rồi tiếp tục tới kênh đào Suez - một trong những tuyến đường nhanh nhất nối hai châu lục.

Trước khi xảy ra xung đột ở Trung Đông, khoảng 12% lượng dầu vận chuyển toàn cầu đi qua Bab al-Mandeb, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA).

Hiện nay, khi Iran siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz, nhiều tàu chở dầu buộc phải tránh tuyến đường này và chuyển sang đi qua các tuyến khác. Vì vậy, lưu lượng tàu chở dầu qua khu vực Biển Đỏ - bao gồm cả eo biển Bab al-Mandeb - đang có xu hướng tăng lên.

“Chúng ta đang nói đến việc tăng thêm khoảng 3-4 tàu chở dầu mỗi ngày, dù vậy đây vẫn là mức thay đổi đáng kể” - chuyên gia kinh tế vận tải Rico Luman của ngân hàng ING (Hà Lan) nói với hãng tin AFP. Nếu eo biển Bab al-Mandeb cũng bị gián đoạn, các tàu sẽ buộc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi.

Việc chuyển hướng hành trình như vậy có thể kéo dài thêm nhiều tuần và làm chi phí của chuỗi cung ứng toàn cầu tăng mạnh.

Thêm một “điểm nghẽn” khác đối với nguồn cung năng lượng?

Từ các căn cứ trên vùng núi ở Yemen, lực lượng Houthis có khả năng làm gián đoạn hoạt động hàng hải bằng UAV và tên lửa.

Nhóm đã thể hiện điều này trong xung đột Israel-Hamas khi các chiến binh của Houthis liên tục nhắm vào cả tàu quân sự lẫn tàu thương mại, khiến việc đi qua eo biển Bab al-Mandeb trở nên rủi ro.

Dù trải qua một thập niên bị các đồng minh phương Tây và liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu không kích thường xuyên, Houthis vẫn kiểm soát những khu vực rộng lớn dọc bờ biển Biển Đỏ.

Ông Ali Mamouri, nghiên cứu viên tại Đại học Deakin (Úc), nói với ABC News rằng nhiều khả năng eo biển Bab al-Mandeb có thể trở thành một điểm nghẽn khác đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

“Điều đó hoàn toàn có thể xảy ra. Iran có một chiến lược leo thang rất rõ ràng và lực lượng Houthis là một tài sản cực kỳ quan trọng đối với họ” - ông Mamouri nhận định.

Ông Mamouri cho rằng việc nhắm vào các tuyến hàng hải giúp Iran gia tăng sức ép mà không vượt qua “lằn ranh đỏ” có thể kích hoạt phản ứng trực tiếp từ Mỹ.

“Iran muốn kiểm soát và điều tiết mức độ leo thang. Họ không muốn tung ra tất cả các ‘lá bài’ cùng lúc, và họ vẫn còn nhiều lựa chọn khác” - vị chuyên gia nói thêm.

Tuần trước, hãng thông tấn Tasnim dẫn lời một quan chức quân sự giấu tên rằng Iran sẽ nhắm vào hoạt động vận tải ở Biển Đỏ nếu Mỹ triển khai lực lượng trên bộ hoặc tìm cách gây tổn thất, tạo sức ép bằng các chiến dịch hải quân.

“Eo biển Bab al-Mandeb là một trong những tuyến đường chiến lược nhất thế giới, và Iran có cả ý chí lẫn năng lực để tạo ra một mối đe dọa hoàn toàn đáng tin cậy đối với khu vực này” - quan chức này nói.

Tàu của Hải quân Mỹ hoạt động trên Biển Đỏ vào năm 2024. Ảnh: HẢI QUÂN MỸ

Tác động nếu eo biển Bab al-Mandeb bị đóng

Các nhà phân tích cho rằng thị trường năng lượng sẽ đặc biệt dễ bị tổn thương.

Giá dầu có thể tăng vọt khi nguồn cung bị trì hoãn hoặc phải chuyển hướng. Chi phí vận tải sẽ leo thang, kéo theo lạm phát trên toàn cầu. Và các chuỗi cung ứng vốn đã căng thẳng có thể tiếp tục bị gián đoạn.

GS Jason Miller, chuyên gia về quản lý chuỗi cung ứng tại Đại học Bang Michigan (Mỹ), cho rằng hậu quả của một điểm nghẽn thứ hai sẽ lan rộng trên quy mô lớn. “Mối lo ngại là nếu lực lượng Houthis có thể chặn đứng hoạt động của các tàu chở dầu cỡ lớn qua Biển Đỏ, sẽ có thêm khoảng 5 triệu thùng dầu bị ‘ứ đọng’ mỗi ngày” - ông Miller nói.

“Điều đó đồng nghĩa nguồn cung dầu toàn cầu sẽ thiếu hụt khoảng 16 triệu thùng mỗi ngày so với nhu cầu” - theo GS Miller.

Dù kịch bản này chưa xảy ra, ông Miller cho rằng nếu tình hình tiếp tục leo thang kéo dài, thế giới có thể phải đối mặt một “thực tế khắc nghiệt”.

“Khi đó, mức tiêu thụ năng lượng toàn cầu sẽ phải giảm xuống tương đương thời kỳ phong tỏa vì COVID-19. Đó là điều khiến những người làm trong lĩnh vực chuỗi cung ứng và thị trường hàng hóa như chúng tôi thực sự lo ngại” - vị chuyên gia nêu quan ngại.

Ông Miller cũng cho rằng việc nhắm vào hoạt động hàng hải nhiều khả năng sẽ là bước leo thang sau cùng.

“Chúng ta vẫn chưa đến mức đó. Nhưng nếu tình trạng này kéo dài thêm một hoặc hai tháng nữa, và Biển Đỏ cũng bị phong tỏa, thì đó sẽ là kịch bản cực kỳ đáng lo mà chúng ta phải đối mặt” - ông nói thêm.

THẢO VY