EU kêu gọi siết trách nhiệm mạng xã hội trước nguy cơ cực đoan hóa giới trẻ

Trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Theo báo chí Anh ngày 5/9, điều phối viên chống khủng bố EU Bartjan Wegter kêu gọi tăng sức ép đối với các nền tảng mạng xã hội, trong bối cảnh ngày càng nhiều người trẻ bị cực đoan hóa và lôi kéo thực hiện các vụ tấn công.

Trả lời phỏng vấn với báo chí, ông Wegter nhận định môi trường trực tuyến đang trở thành nơi nhiều mối đe dọa khác nhau giao thoa. Theo ông, các nền tảng vẫn còn nhiều việc phải làm, trong khi hệ thống quy định hiện nay của EU về nội dung cực đoan chưa thể xử lý đầy đủ những nguy cơ đang xuất hiện.

Quan chức EU không loại trừ khả năng cần ban hành thêm luật, nhưng cho rằng trọng tâm trước mắt nên là tăng cường đối thoại với toàn bộ ngành công nghệ. Ông đề xuất kết hợp đối thoại với sức ép mạnh hơn, nhất là đối với những vấn đề đã được nhận diện nhưng chưa được giải quyết hiệu quả.

Mối đe dọa ngày càng phân tán

EU không ghi nhận vụ tấn công khủng bố quy mô lớn nào trong gần một thập kỷ, sau các vụ do tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tiến hành tại Pháp và Bỉ trong giai đoạn 2015 - 2016, cũng như tại Tây Ban Nha năm 2017.

Tuy nhiên, những vụ tấn công nhỏ do các cá nhân thực hiện đang gia tăng. Những người này thường bị các tổ chức cực đoan tuyển mộ qua mạng hoặc chịu tác động từ các tác nhân nhà nước áp dụng phương thức tương tự.

Theo ông Wegter, mối đe dọa khủng bố đã chuyển từ các tổ chức có cơ cấu chặt chẽ và hoạt động ở nước ngoài, như al-Qaeda hay IS, sang hình thức phân tán hơn khi nội dung tuyên truyền khủng bố hiện có thể được tìm thấy tương đối dễ dàng trên internet.

EU cũng ghi nhận số trẻ vị thành niên và thanh thiếu niên liên quan các vụ tấn công tăng mạnh. Nhiều người tự bị cực đoan hóa thông qua nội dung trực tuyến mà không cần tiếp xúc trực tiếp với một tổ chức khủng bố. Ông Wegter mô tả đây là một dạng khủng bố tự khởi phát.

Dù EU đã đối thoại với các công ty công nghệ trong nhiều năm, kết quả đạt được vẫn hạn chế. Theo ông, nếu các bên liên tục trao đổi nhưng tình trạng cực đoan hóa trong thực tế vẫn gia tăng, cách tiếp cận hiện nay rõ ràng còn bất cập.

Các nền tảng trực tuyến lớn như Facebook, Instagram và TikTok đã phải tuân thủ nhiều nghĩa vụ theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số của EU, trong đó có việc gỡ bỏ nội dung bất hợp pháp và hạn chế những thiết kế có thể gây nghiện.

Quy định của EU chủ yếu yêu cầu xóa những nội dung được xác định rõ là khủng bố. Tuy nhiên, theo ông Wegter, khoảng trống đáng lo ngại nằm ở những nội dung không thể trực tiếp xếp vào nhóm khủng bố nhưng vẫn kích động thù hận và góp phần cực đoan hóa người xem.

Tại Mỹ, các nền tảng mạng xã hội đang đối mặt với hàng loạt vụ kiện liên quan nội dung độc hại và thiết kế gây nghiện. Meta, công ty mẹ của Facebook và Instagram, gần đây đã đồng ý bổ sung các tính năng an toàn trong khuôn khổ thỏa thuận dàn xếp trị giá 18 tỷ USD.

Ông Wegter cho rằng châu Âu không nhất thiết phải áp dụng cách làm giống Mỹ. Theo ông, hướng đi phù hợp là vừa tăng sức ép, vừa duy trì đối thoại với các nền tảng. Ông nhấn mạnh thời kỳ mạng xã hội gần như không phải chịu trách nhiệm về những hệ quả phát sinh trên nền tảng của mình đã qua.

Một vấn đề khác được ông đặc biệt lưu ý là việc các tác nhân nhà nước tuyển mộ người tiến hành tấn công bằng phương thức ngày càng giống các tổ chức khủng bố. 

Theo ông Wegter, một số quốc gia đã sử dụng tội phạm hoặc người sinh sống tại EU, đôi khi là trẻ vị thành niên, để thực hiện các hoạt động phá hoại và tấn công. Những hành động này được cho là nhằm gây bất ổn xã hội và khoét sâu chia rẽ trong cộng đồng.

Các nhóm thánh chiến vẫn được EU xem là mối đe dọa hàng đầu, bên cạnh chủ nghĩa cực hữu bạo lực và ở mức độ thấp hơn là các nhóm cực tả. Theo Europol, EU ghi nhận 45 vụ tấn công hoặc âm mưu khủng bố bị ngăn chặn trong năm ngoái, trong đó hơn một nửa mang động cơ thánh chiến.