EU lục đục vì Israel

Ngày 21/4, phát biểu khi tới dự cuộc họp các ngoại trưởng EU tại Luxembourg, nhiều bộ trưởng kêu gọi đình chỉ toàn phần hoặc một phần thỏa thuận này, với lý do lo ngại về hoạt động xây dựng khu định cư tại Bờ Tây, tình hình nhân đạo tại Dải Gaza cũng như đạo luật tử hình mới của Israel.

“Ngày hôm nay, uy tín của châu Âu đang bị đặt lên bàn cân”, Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares nói với báo giới, đồng thời kêu gọi thảo luận về việc đình chỉ Hiệp định Liên kết EU - Israel, có hiệu lực từ năm 2000.

Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares phát biểu trước giới truyền thông khi ông đến dự cuộc họp các bộ trưởng năng lượng và ngoại giao Liên minh châu Âu tại Brussels, Bỉ ngày 16/3. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, các nước thành viên vẫn có nhiều trường quan điểm khác nhau về việc liệu có nên và bằng cách nào điều chỉnh chính sách của EU đối với Israel, theo Japan Times.

Sau cuộc họp, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas cho biết EU chưa có đủ sự ủng hộ để đình chỉ hiệp định, song các cuộc thảo luận về quan hệ với Israel sẽ tiếp tục.

“Tôi không thấy có sự thay đổi lập trường nào liên quan đến việc đình chỉ”, bà nói tại họp báo, đồng thời cho biết sẽ chuyển các đề xuất của các bộ trưởng tới Ủy viên Thương mại EU.

Trước đó, vào tháng 9, Ủy ban châu Âu đã đề xuất đình chỉ một số điều khoản thương mại trong hiệp định làm ảnh hưởng đến khoảng 5,8 tỷ euro (6,8 tỷ USD) hàng xuất khẩu của Israel. Israel khi đó cho rằng đề xuất này “lệch lạc về mặt đạo đức và chính trị”.

Việc đình chỉ các điều khoản thương mại cần đạt đa số đủ điều kiện, tức ít nhất 15/27 quốc gia thành viên đại diện 65% dân số EU. Trong khi đó, việc đình chỉ toàn bộ hiệp định đòi hỏi sự đồng thuận tuyệt đối của tất cả các nước.

Bất đồng thể hiện rõ khi Đức và Italy giữ nguyên lập trường, ưu tiên đối thoại với Israel, trong khi Ireland và Bỉ thúc đẩy thay đổi chính sách.

Ngoại trưởng Đức nhấn mạnh Berlin tiếp tục ủng hộ giải pháp hai nhà nước cho Palestine, nhưng điều này phải được thực hiện thông qua đối thoại mang tính xây dựng với Israel.

Trong khi đó, các bộ trưởng từ Ireland và Bỉ thúc đẩy EU thay đổi chính sách. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Bỉ cũng thừa nhận rằng việc đình chỉ hoàn toàn hiệp định có lẽ khó đạt được do sự khác biệt quan điểm giữa các nước.

EU hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Israel, với kim ngạch trao đổi hàng hóa giữa hai bên đạt 42,6 tỷ euro (50 tỷ USD) trong năm 2024.

Ngoài ra, EU cũng đang xem xét các đề xuất áp đặt trừng phạt đối với những người định cư bạo lực và các bộ trưởng Israel bị cho là cực đoan. Các biện pháp này cũng cần sự đồng thuận tuyệt đối, trong bối cảnh các nhà ngoại giao kỳ vọng việc trừng phạt những người định cư bạo lực có thể được thông qua sau khi Hungary có chính phủ mới vào tháng 5.

Thụy Điển và Pháp cũng đã kêu gọi EU có hành động mạnh hơn nhằm hạn chế các hoạt động thương mại liên quan đến các khu định cư bị coi là bất hợp pháp.

Các khu định cư của Israel tại Bờ Tây bị Liên Hợp Quốc và phần lớn cộng đồng quốc tế xem là bất hợp pháp, trong khi Israel bác bỏ quan điểm này. Người Palestine kỳ vọng Bờ Tây sẽ là một phần của nhà nước tương lai.