EU rộng cửa cho hàng Việt

Dư địa lớn

Theo Bộ Công thương, EU hiện là một trong 3 thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch năm 2025 ước đạt khoảng 52-55 tỷ USD. Tuy nhiên, so với quy mô nhập khẩu hàng hóa của EU hơn 2.500 tỷ USD mỗi năm, xuất khẩu của Việt Nam mới chỉ chiếm chưa tới 3% tổng nhu cầu nhập khẩu của thị trường này.

Khoảng cách lớn giữa năng lực cung ứng hiện tại và quy mô thị trường cho thấy dư địa tăng trưởng xuất khẩu của hàng Việt vào EU còn rất lớn, nhất là khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào những chuỗi cung ứng và từng khâu tạo giá trị gia tăng cao.

Gia công chi tiết phụ trợ tại Công ty TNHH SX-TM Cát Thái, Khu Công nghệ cao TPHCM (ẢNH: HOÀNG HÙNG)

Theo bà Nguyễn Thảo Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công thương, EU vẫn là thị trường xuất khẩu chiến lược của Việt Nam và cách tiếp cận nên thay đổi.

Việc EU điều chỉnh chính sách thuế tạo thêm dư địa cho hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, song chỉ những doanh nghiệp đáp ứng được tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu phát triển bền vững mới có khả năng tận dụng hiệu quả.

Theo ông Trần Phú Lữ, Quyền Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TPHCM (ITPC), EU tiếp tục nằm trong nhóm thị trường trọng điểm trong chiến lược xúc tiến thương mại của thành phố. Tuy nhiên, cùng với cơ hội từ điều chỉnh thuế, doanh nghiệp cũng đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ những rào cản phi thuế quan.

Thuế có thể giảm ở một số khâu, nhưng tiêu chuẩn thì không hạ; ngược lại, EU đang siết chặt hơn yêu cầu liên quan đến môi trường, trách nhiệm xã hội và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Thực tế, các nhóm ngành có khả năng hưởng lợi rõ nét nhất từ chính sách thuế mới là công nghiệp chế biến, chế tạo và nông sản, thực phẩm theo hướng bán thành phẩm. Với công nghiệp, đó là linh kiện, vật liệu và bán thành phẩm phục vụ chuỗi điện tử, cơ khí và công nghiệp hỗ trợ.

Với nông sản, thực phẩm, cơ hội nằm ở cà phê và chế phẩm cà phê, thủy sản sơ chế, nguyên liệu thực phẩm và các dòng sản phẩm phục vụ chuỗi chế biến, bán lẻ tại EU.

Không được “lơ là” chế biến sâu

Kết quả khảo sát quý 4-2025 của Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM (HUBA) cho thấy, 50% số doanh nghiệp thiếu đơn hàng mới, 56% chịu áp lực giá nguyên liệu đầu vào tăng và 40% thiếu vốn kinh doanh.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch HUBA, sự sụt giảm đơn hàng và chi phí đầu vào leo thang đang bào mòn khả năng phục hồi của doanh nghiệp. Những điều chỉnh chính sách từ EU có thể mở ra cơ hội tái kết nối chuỗi cung ứng, song nếu doanh nghiệp không nâng được năng lực chế biến sâu sẽ bị mất cơ hội tạo ra sản phẩm giá trị cao.

Dây chuyền chế biến thực phẩm tại Công ty Vissan, TPHCM (ẢNH: HOÀNG HÙNG)

Thực tế cho thấy, ưu đãi thuế chỉ là điều kiện ban đầu. Yếu tố quyết định để hàng Việt đứng vững tại EU vẫn là khả năng gia tăng giá trị. Theo bà Linda Tran, Giám đốc Kinh doanh Công ty Sunrise Ins, tại thị trường châu Âu, sản phẩm gạo 3 cô gái và gạo Sunrise đang tiêu thụ tốt.

Tuy nhiên, chênh lệch giá giữa gạo xuất khẩu dạng nguyên liệu và sản phẩm hoàn chỉnh phản ánh rõ phần giá trị gia tăng mà doanh nghiệp Việt còn bỏ ngỏ: gạo xuất khẩu thô chỉ khoảng 10.500 đồng/kg, trong khi gạo đóng gói bán lẻ tại EU ở mức khoảng 70.000 đồng/kg.

Với cà phê, mức chênh lệch còn rõ hơn. Giá cà phê nhân xuất khẩu của Việt Nam hiện khoảng 140.000 đồng/kg, trong khi cà phê rang xay hoặc cà phê hòa tan tại EU được bán lẻ phổ biến khoảng 540.000 đồng/kg.

Đại diện Công ty Huca Food cho rằng, phần chênh lệch này không chỉ đến từ logistics hay phân phối, mà chủ yếu nằm ở khâu chế biến sâu, tiêu chuẩn hóa, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu - những mắt xích mà doanh nghiệp Việt tham gia còn hạn chế...

Theo ông Trần Phú Lữ, để thâm nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng EU, doanh nghiệp nên chuyển từ tư duy “bán được hàng” sang “tham gia chuỗi”. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng hệ thống truy xuất minh bạch và chủ động kết nối với nhà mua hàng, hiệp hội ngành hàng và hệ thống phân phối tại châu Âu, thay vì chỉ chờ đơn hàng ngắn hạn.

Từ góc độ Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu, ông Per Ljungblad thông tin, các nhà mua EU hiện ưu tiên nhà cung ứng có khả năng đáp ứng ổn định về chất lượng, tiêu chuẩn bền vững và minh bạch. Ưu đãi thuế tạo lợi thế về chi phí trong ngắn hạn, nhưng quyết định hợp tác dài hạn vẫn phụ thuộc vào năng lực tham gia chuỗi của doanh nghiệp, nhất là khả năng duy trì tiêu chuẩn và giao hàng ổn định trong thời gian dài.

Bên cạnh năng lực sản xuất, khả năng tiếp cận vốn cũng là yếu tố then chốt. Bà Nguyễn Thúy Hạnh, Tổng Giám đốc Ngân hàng Standard Chartered Việt Nam, chia sẻ, khi EU ngày càng siết chặt yêu cầu về tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững, doanh nghiệp muốn tận dụng cơ hội thương mại buộc phải nâng cao năng lực tài chính và quản trị.

Chuyển đổi xanh và nâng giá trị gia tăng không chỉ là yêu cầu của thị trường, mà còn là điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các dòng vốn trung và dài hạn.

MINH XUÂN