EU rút lại đề xuất trao quy chế 'thành viên liên kết' cho Canada

Thủ tướng Canada Mark Carney nghe bài phát biểu Thông điệp Liên minh của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen Nghị viện châu Âu ở Strasbourg (Pháp) ngày 16/9/2026. Ảnh: Justin Tang/The Canadian Press

Liên minh châu Âu (EU) đã điều chỉnh đề xuất đàm phán về quy chế “thành viên liên kết” với Canada, sau khi ý tưởng này vấp phải những quan điểm khác nhau giữa các quốc gia thành viên. Theo dự thảo tuyên bố chung được báo The Guardian tiếp cận trước thềm Hội nghị thượng đỉnh EU - Canada tại Montreal ngày 29 - 30/10, hai bên sẽ hướng tới xây dựng “mối liên kết ngày càng chặt chẽ hơn”, nhưng không bao gồm tư cách thành viên đầy đủ của EU.

Sự thay đổi cho thấy EU vẫn tìm kiếm phương thức tăng cường hợp tác với Canada trong bối cảnh môi trường thương mại và an ninh quốc tế có nhiều biến động, song việc thiết lập một khuôn khổ quan hệ mới cần được cân nhắc về chính trị và pháp lý trong nội bộ khối.

Đề xuất chưa nhận được đồng thuận trong EU

Ý tưởng về quy chế “thành viên liên kết” được Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đưa ra trong Thông điệp Liên minh hồi tháng trước. Tuyên bố này gây chú ý bởi mở ra khả năng một quốc gia ngoài EU có thể thiết lập quan hệ gần gũi hơn với khối mà không cần gia nhập đầy đủ.

Tuy nhiên, theo The Guardian, tuyên bố của bà von der Leyen đã khiến nhiều chính phủ EU bất ngờ và làm dấy lên những câu hỏi về tính khả thi của cơ chế mới. Một trong những vấn đề chính là khái niệm “thành viên liên kết” chưa được xác định rõ trong khuôn khổ pháp lý hiện hành của EU.

Các nhà ngoại giao đặt câu hỏi liệu Canada có thể tham gia những cơ quan và quy trình ra quyết định của EU đến mức nào, cũng như liệu nước này có được tham gia các cuộc thảo luận chính trị hoặc lập pháp mà không có quyền biểu quyết hay không.

Tại cuộc họp hôm 26/10, các đại sứ EU đã bày tỏ quan ngại về đề xuất này, đồng thời tìm cách điều chỉnh ngôn từ theo hướng giữ dư địa cho hợp tác mà không tạo ra những cam kết chưa được thống nhất.

Theo nguồn tin của The Guardian, Italy đề xuất duy trì cách gọi “thành viên liên kết” theo sáng kiến của Ủy ban châu Âu và để các nước thành viên tiếp tục xác định nội hàm sau đó. Đức ủng hộ cách tiếp cận thận trọng hơn, với đề xuất sử dụng cụm từ “mối liên kết ngày càng chặt chẽ hơn giữa Canada và EU”.

Theo dự thảo tuyên bố chung mới, EU và Canada sẽ nỗ lực xác định khái niệm về mối liên kết chặt chẽ hơn trước Hội nghị thượng đỉnh song phương năm 2027. Khuôn khổ hợp tác dự kiến tập trung vào các mục tiêu chung về thịnh vượng, an ninh kinh tế và quyền tự chủ chiến lược.

Canada tìm cách đa dạng hóa quan hệ kinh tế

Việc điều chỉnh đề xuất diễn ra trong bối cảnh Canada tìm cách mở rộng quan hệ thương mại nhằm giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Những căng thẳng thương mại với Washington, đồng minh lâu năm của Ottawa, đã thúc đẩy chính phủ của Thủ tướng Carney tìm kiếm thêm đối tác kinh tế trên thế giới.

Trước thềm hội nghị thượng đỉnh tại Montreal, TD Economics, đơn vị nghiên cứu kinh tế thuộc ngân hàng TD của Canada công bố báo cáo nhận định việc tăng cường quan hệ kinh tế với châu Âu có thể mang lại lợi ích đáng kể cho Canada. Theo báo cáo, kim ngạch thương mại giữa hai bên có thể tăng thêm hàng chục tỷ USD nếu các rào cản được tháo gỡ trong những lĩnh vực có lợi ích chung, gồm quốc phòng, năng lượng, khoáng sản quan trọng và thị trường kỹ thuật số.

Canada cũng quan tâm đến việc giảm phụ thuộc vào một số hạ tầng công nghệ có vai trò chiến lược. Thủ tướng Carney từng đề cập nhu cầu giảm sự phụ thuộc vào mạng lưới vệ tinh Starlink của tỷ phú Elon Musk, sau quyết định hạn chế việc sử dụng dịch vụ này tại Ukraine.

Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump từng chỉ trích đề xuất trao quy chế thành viên liên kết cho Canada. Ông cảnh báo Washington có thể ngừng giao thương với châu Âu trong nhiều lĩnh vực nếu coi động thái này là một hành động thù địch. Phản ứng trên cho thấy sáng kiến tăng cường quan hệ EU - Canada cũng được đặt trong bối cảnh những tính toán thương mại và chiến lược rộng hơn giữa các đối tác phương Tây.

Dù vậy, Thủ tướng Carney khẳng định Canada không có ý định chính thức gia nhập EU. Việc điều chỉnh luật pháp Canada để phù hợp với các nước châu Âu cũng có thể gây tranh luận trong nước, ngay cả khi việc tăng cường quan hệ với EU nhận được sự ủng hộ của một bộ phận công chúng.

Phát biểu với báo giới hôm 27/10, ông Carney cho biết Hội nghị thượng đỉnh lần này sẽ mở đầu cho các cuộc đàm phán chính thức tiếp theo trong năm tới. Ông nhấn mạnh điều quan trọng không nằm ở tên gọi hay thuật ngữ được sử dụng, mà ở những thay đổi thực tế mà hợp tác với châu Âu có thể mang lại cho người dân Canada.