EU tới COP31: Cam kết khí hậu không còn đủ, cần thúc đẩy hành động, đầu tư giảm phát thải
EU muốn COP31 tạo ra những kết quả cụ thể về triển khai năng lượng sạch, chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, điện khí hóa và tài chính khí hậu, thay vì tiếp tục đưa ra các mục tiêu mới…
EU muốn COP31 thúc đẩy triển khai năng lượng sạch nhanh hơn, chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, tăng cường điện khí hóa, tăng gấp ba công suất năng lượng tái tạo, tăng gấp đôi tốc độ cải thiện hiệu quả năng lượng và cắt giảm methane cùng các khí phát thải không phải CO₂ vào năm 2030. Ảnh: AP Photo/Ivan Valencia
Khi Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) chuẩn bị diễn ra tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 11, Liên minh châu Âu (EU) đang chuyển trọng tâm từ việc đưa ra thêm các cam kết khí hậu sang thúc đẩy thực thi, đầu tư và tạo ra những kết quả có thể đo lường trên thực tế.
Theo dự thảo kết luận của Hội đồng EU ngày 14/9 được Euronews tiếp cận, EU cho rằng mức độ tham vọng và triển khai hiện nay vẫn chưa đủ để giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu trong giới hạn 1,5°C theo Thỏa thuận Paris.
TỪ CAM KẾT SANG HÀNH ĐỘNG CỤ THỂ
EU muốn COP31 tạo ra “những tiến bộ hữu hình” trong việc thu hẹp khoảng cách giữa tham vọng và thực thi các mục tiêu khí hậu trên toàn cầu, đồng thời định hướng cho chu kỳ tiếp theo của Thỏa thuận Paris.
Thay vì tập trung vào việc đưa ra thêm các mục tiêu mới, EU muốn hội nghị đạt được những kết quả cụ thể, bao gồm đẩy nhanh triển khai năng lượng sạch, chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, tăng cường điện khí hóa, tăng gấp ba năng lượng tái tạo, tăng gấp đôi tốc độ cải thiện hiệu quả năng lượng và cắt giảm methane cùng các khí phát thải không phải CO₂ vào năm 2030.
Lập trường này phản ánh mối quan tâm ngày càng lớn của EU về khoảng cách giữa các mục tiêu khí hậu đã được các quốc gia công bố và khả năng thực hiện trên thực tế.
Dự thảo kết luận của Hội đồng EU nêu rõ mức độ tham vọng và triển khai hiện nay “vẫn chưa đủ” để hạn chế mức tăng nhiệt độ ở 1,5°C. EU đồng thời kêu gọi các quốc gia phát thải lớn nâng cao tham vọng, nỗ lực đưa quỹ đạo nhiệt độ trở lại phù hợp với mục tiêu 1,5°C và giảm thiểu cả quy mô lẫn thời gian vượt ngưỡng.
Những lo ngại này cũng được Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) đưa ra gần đây. Cơ quan này cảnh báo thế giới đang hướng tới việc vượt ngưỡng nhiệt độ 1,5°C, dù vẫn còn khả năng hạn chế mức tăng, thích ứng và đưa nhiệt độ trở lại từ những mức cao hơn.
Trước đó, Ủy viên Khí hậu EU Wopke Hoekstra cho rằng các COP gần đây chưa tạo ra những tiến bộ cấp thiết để ứng phó với cuộc khủng hoảng khí hậu và kết quả đạt được chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra từ giới khoa học.
Tại Antalya, Brussels muốn tiếp tục bảo vệ Thỏa thuận Paris và duy trì mục tiêu 1,5°C ở vị trí trung tâm của ngoại giao khí hậu quốc tế. Tuy nhiên, trọng tâm đang được chuyển sang vấn đề thực thi: làm thế nào để các cam kết được chuyển thành đầu tư, dự án và kết quả cụ thể.
CHUYỂN DỊCH NĂNG LƯỢNG GẮN VỚI AN NINH
Một thay đổi đáng chú ý trong cách EU tiếp cận chuyển dịch năng lượng là việc vấn đề này ngày càng được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ môi trường mà còn gắn với an ninh năng lượng và khả năng chi trả.
Những biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu trong bối cảnh bất ổn tại Trung Đông đã làm nổi bật rủi ro phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và các nguồn cung năng lượng bên ngoài.
EU cho rằng năng lượng tái tạo, năng lượng carbon thấp, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và điện khí hóa có thể đồng thời củng cố an ninh năng lượng, giảm các phụ thuộc mang tính chiến lược và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế.
Trong chính sách khí hậu quốc tế, Hội đồng EU đang theo đuổi định hướng tương đồng với chính sách năng lượng mà Ủy ban châu Âu thúc đẩy. Tuy nhiên, ở trong nội bộ EU vẫn còn những khác biệt liên quan đến một số hồ sơ lập pháp quan trọng, trong đó có tương lai của thị trường carbon và quy định đối với ô tô, xe tải mới sử dụng động cơ xăng hoặc diesel.
Bên cạnh giảm phát thải, EU cũng đặt thích ứng với biến đổi khí hậu vào vị trí ngày càng quan trọng. Theo dự thảo, khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu là điều kiện cần thiết để bảo đảm các nền kinh tế an toàn và thịnh vượng.
EU nhấn mạnh giảm phát thải và thích ứng phải được triển khai song song. Những tác động khí hậu ngày càng rõ tại châu Âu, với các đợt nắng nóng, cháy rừng và hạn hán trong mùa hè, đang khiến yêu cầu này trở nên cấp thiết hơn.
Tại COP31, EU muốn các quốc gia đưa Kế hoạch thích ứng quốc gia vào các kế hoạch đầu tư và chiến lược phát triển. Cách tiếp cận này cho thấy chính sách khí hậu đang chuyển từ trọng tâm ngăn ngừa những tác động trong tương lai sang đồng thời xử lý những thiệt hại đã và đang xảy ra.
Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ, nước chủ nhà COP31, vẫn tiếp tục ưu tiên nhiên liệu hóa thạch, dù có tiềm năng lớn để thay thế bằng năng lượng sạch và đã đạt được những kết quả đáng kể trong phát triển công suất năng lượng tái tạo, theo nghiên cứu về ngành điện nước này do Climate Action Tracker công bố.
TÀI CHÍNH KHÍ HẬU VẪN LÀ BÀI TOÁN KHÓ
Tài chính khí hậu được dự báo sẽ là một trong những nội dung khó khăn trong các cuộc đàm phán tại COP31.
Tương tự lập trường tại COP30 ở Brazil, EU dự kiến kêu gọi tăng nguồn tài chính dành cho các nước đang phát triển để thực hiện giảm phát thải, thích ứng và ứng phó với tổn thất, thiệt hại do biến đổi khí hậu. EU cũng sẽ tái khẳng định nỗ lực tăng gấp ba nguồn tài chính cho thích ứng.
Tuy nhiên, EU đồng thời thừa nhận nguồn vốn công không thể một mình đáp ứng quy mô đầu tư cần thiết cho quá trình chuyển đổi.
Dự thảo kết luận cũng nhấn mạnh vai trò của định giá carbon như một công cụ để cắt giảm phát thải và định hướng các dòng vốn vào các hoạt động khí hậu.
Trong bối cảnh địa chính trị hiện nay, vấn đề này có thể trở thành một nội dung quan trọng tại COP31, khi các nước không chỉ phải đàm phán về các biện pháp giảm phát thải mà còn phải duy trì cơ chế hợp tác quốc tế để thực hiện Thỏa thuận Paris.
Sau sự vắng mặt của một số quốc gia phát thải lớn tại COP30, EU dự kiến tiếp tục khẳng định cam kết đối với chủ nghĩa đa phương và kêu gọi cải cách hệ thống hợp tác khí hậu quốc tế theo hướng hiệu quả và bao trùm hơn.
Sven Harmeling, người phụ trách vấn đề khí hậu tại Climate Action Network Europe, hoan nghênh lập trường của EU về mục tiêu 1,5°C, tăng gấp ba năng lượng tái tạo, chuyển dịch công bằng và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, ông cho rằng dự thảo vẫn chưa làm rõ mức đóng góp cụ thể của EU đối với tài chính khí hậu.
Theo Harmeling, việc tái khẳng định mục tiêu tăng gấp ba tài chính cho thích ứng là tích cực, nhưng nếu không xác định rõ phần đóng góp của châu Âu, EU có thể bị đặt vào tình thế yêu cầu các bên khác thực hiện nhiều hơn những gì chính mình cam kết.
Thông điệp mà EU đang chuẩn bị đưa tới COP31 vì thế không chỉ xoay quanh việc nâng cao tham vọng. Trọng tâm ngày càng chuyển sang câu hỏi liệu những cam kết đã đưa ra có được chuyển thành đầu tư, năng lượng sạch, giảm phát thải và khả năng chống chịu thực tế hay không.
