EU-Trung Quốc: Thâm hụt thương mại chạm đỉnh lịch sử, chiến tranh thương mại có khó tránh?

Trung Quốc phản đối đề xuất của EC về việc “tự nguyện hạn chế xuất khẩu” đối với xe điện do đi ngược lại “nguyên tắc cạnh tranh công bằng”. (Nguồn: chinadaily.com)

DW đưa tin, Ủy viên Thương mại Liên minh châu Âu (EU) cho biết, ông hy vọng sẽ đạt được tiến bộ trong việc giải quyết tình trạng mất cân bằng thương mại “không bền vững” giữa khối này và Trung Quốc. Trong khi đó, Bắc Kinh kêu gọi giải quyết các tranh chấp thương mại thông qua đối thoại bình đẳng.

“Chúng tôi đang nỗ lực tái cân bằng cán cân thương mại giữa EU và Trung Quốc,” ông Sefcovic viết trên mạng xã hội X sau cuộc gặp với Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào tại thủ đô nước này. Nhưng ông Sefcovic cũng nhấn mạnh rằng, việc các cuộc đàm phán phải mang lại kết quả cụ thể là điều “cốt yếu”.

Thâm hụt khoảng 1 tỷ Euro mỗi ngày

Đối với các nhà hoạch định chính sách châu Âu, vấn đề đã trở nên rõ ràng: tình trạng hiện tại là không bền vững. Một làn sóng cạnh tranh mới từ Trung Quốc đang gây áp lực lên nền tảng công nghiệp của EU - hai thập kỷ sau khi Bắc Kinh bắt đầu giai đoạn tăng trưởng kinh tế thần tốc, đồng thời đe dọa hàng nghìn việc làm.

“Một cú sốc công nghiệp quy mô lớn đang tác động đến các lĩnh vực cốt lõi trong mô hình công nghiệp châu Âu cũng như các ngành có tầm quan trọng mang tính hệ thống (như dược phẩm, hàng không vũ trụ, ô tô, máy công cụ, hóa chất...)” trích nội dung một văn bản chung của Pháp và Đức được gửi vào đầu tuần này tới chính phủ các nước thành viên và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen.

Thông tin chi tiết hơn, Ủy viên Thương mại EU cho biết, chuyến công tác của ông nhằm giải quyết tình trạng thâm hụt thương mại “không bền vững” – mức thâm hụt cao nhất kể từ năm 2022 theo số liệu của EU. Hàng hóa và dịch vụ của Trung Quốc xuất khẩu sang EU mỗi ngày cao hơn khoảng 1 tỷ Euro (1,12 tỷ USD) so với chiều ngược lại. Nhiều người tại châu Âu cho rằng, nguyên nhân là do các hành vi thương mại thiếu công bằng từ phía Bắc Kinh, bao gồm việc sử dụng trợ cấp nhà nước và bán phá giá để cạnh tranh không lành mạnh với các đối thủ châu Âu.

Bắc Kinh đã bác bỏ những cáo buộc này và kêu gọi đối thoại để giải quyết tranh chấp.

Cuộc họp ngày 8/10 diễn ra sau ba tháng thảo luận giữa các quan chức EU và Trung Quốc về vấn đề mất cân bằng thương mại.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi sự cởi mở và hợp tác, nói rằng “việc giải quyết các bất đồng về kinh tế và thương mại thông qua đối thoại và tham vấn bình đẳng là vì lợi ích chung của cả hai bên”. Chúng tôi hy vọng phía châu Âu có thể hợp tác cùng Trung Quốc nỗ lực tìm kiếm các giải pháp", người phát ngôn Bộ này, bà Mao Ninh phát biểu tại một cuộc họp báo.

Trước đó cùng ngày, ông Sefcovic đã gặp gỡ đại diện các doanh nghiệp EU đang hoạt động tại Trung Quốc. “Thông điệp được đưa ra rất rõ ràng: cần cải thiện khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc, đồng thời tăng cường an ninh kinh tế của chúng ta”, ông cho biết.

Thay đổi lập trường, kêu gọi các biện pháp cứng rắn hơn

Đối với Ủy ban châu Âu, các cuộc đàm phán trong tuần này mang ý nghĩa then chốt, bởi các nhà lãnh đạo EU đang kỳ vọng cơ quan điều hành của khối sẽ mang lại những kết quả cụ thể để trình bày tại cuộc họp thượng đỉnh diễn ra vào tuần tới.

Trước chuyến công tác của ông Maros Sefcovic tới Bắc Kinh, giới quan sát cũng bình luận, “mười ngày tới sẽ mang tính quyết định đối với quan hệ EU-Trung Quốc”. Sau nhiều tháng căng thẳng, quan hệ giữa Brussels và Bắc Kinh đang bước vào giai đoạn then chốt, khi Ủy ban châu Âu đã ấn định tháng 10 là thời hạn chót để đạt được các kết quả “cụ thể” với Bắc Kinh nhằm tái cân bằng quan hệ thương mại.

Các cuộc đàm phán đã bắt đầu vào tháng 6 năm ngoái, trọng tâm là khả năng tiếp cận thị trường EU với 450 triệu người tiêu dùng của Trung Quốc, trong khi châu Âu tìm cách bảo vệ ngành công nghiệp của mình trước làn sóng hàng hóa giá rẻ nhập khẩu từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

“Hiện nay, chúng ta đang mất hàng nghìn việc làm mỗi tuần”, Ủy viên phụ trách Công nghiệp của EU Stéphane Séjourné" từng chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn độc quyền với Euronews cách đây 3 tuần. ông cũng cho biết thêm, EU đã mất 250.000 việc làm trong lĩnh vực công nghiệp vào năm ngoái.

Phía châu Âu cũng muốn đảm bảo nguồn cung đất hiếm xuất khẩu từ Trung Quốc, loại nguyên liệu thiết yếu đối với ngành công nghiệp EU, sau khi Bắc Kinh từng chặn nguồn cung này trong bối cảnh chiến tranh thương mại với Mỹ vào năm 2025. Hoạt động xuất khẩu sau đó đã được nối lại, nhưng thỏa thuận tạm hoãn này chỉ có hiệu lực đến ngày 10/1/2027.

Trong khi đó, cách tiếp cận của các quốc gia thành viên EU đối với Trung Quốc đã thay đổi kể từ khi Đức nhận ra rằng, nền kinh tế dẫn đầu khối ngày càng chịu nhiều áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc. Năm 2024, Berlin đã phản đối việc EU áp thuế lên xe điện (EV) giá rẻ của Trung Quốc. Tuy nhiên, trong những tuần gần đây, Đức đã xích lại gần Pháp, quốc gia vốn có lập trường cứng rắn hơn và ủng hộ các biện pháp mạnh mẽ hơn đối với Bắc Kinh.

Đầu tuần này, cả Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đều đã lên tiếng kêu gọi EU áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn nhằm giải quyết những hành vi thương mại không công bằng. Theo họ, các hành vi này đang gây tổn hại cho các doanh nghiệp châu Âu và làm gia tăng sự phụ thuộc về kinh tế của khối.

Trong bức thư gửi Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) von der Leyen, các nhà lãnh đạo Đức, Pháp đã kêu gọi “sử dụng triệt để” các công cụ phòng vệ thương mại hiện có của EU, đồng thời đề xuất một “khung khổ toàn diện” bao gồm các công cụ pháp lý mới.

Theo thông tin của Euronews, trong tài liệu đính kèm lá thư, họ đã liệt kê các đề xuất, bao gồm một công cụ mới trao quyền cho EC thực hiện “phản ứng mang tính quyết liệt và có hệ thống”, trong đó có các biện pháp có thể dẫn đến việc “ngắt kết nối ngay lập tức khỏi thị trường nội khối nếu cần thiết”.

Tháng trước, bà Chủ tịch EC cũng đã cảnh báo, tình trạng mất cân bằng thương mại hiện nay “dẫn đến sự suy giảm công nghiệp tại các khu vực trọng điểm về công nghiệp của châu Âu”.

Một cuộc chiến thương mại đang đến gần?

Kể từ khi bắt đầu vào tháng 6 năm ngoái, các cuộc đàm phán giữa EC và Bắc Kinh đạt được rất ít tiến triển.

Bắc Kinh muốn duy trì khả năng tiếp cận thị trường EU, trong khi EC lại muốn đàm phán về hạn ngạch nhập khẩu theo từng loại sản phẩm. Tuy nhiên, Trung Quốc nắm giữ lợi thế quan trọng trong các cuộc đàm phán nhờ vị thế độc quyền toàn cầu về sản xuất và chế biến đất hiếm, nguồn nguyên liệu then chốt đối với các ngành công nghiệp công nghệ xanh, quốc phòng và ô tô của EU.

Trung Quốc đã phản đối đề xuất của EC về việc “tự nguyện hạn chế xuất khẩu” đối với xe điện. Ngày 20/9, người phát ngôn phía Trung Quốc tuyên bố rằng các biện pháp như vậy đi ngược lại “nguyên tắc cạnh tranh công bằng”.

“Lập trường của Trung Quốc rất nhất quán. Mọi giải pháp giữa Trung Quốc và EU đều phải đảm bảo sự cân bằng về lợi ích, tuân thủ các quy định của WTO cũng như luật pháp nội bộ của mỗi bên, đồng thời tính đến đầy đủ lợi ích của các ngành công nghiệp từ cả hai phía”, người phát ngôn này cho biết.

Căng thẳng đang leo thang giữa hai bên, dù cả hai đều đang kiềm chế chưa thực hiện các động thái quyết liệt hơn.

Trước khi bước vào các cuộc đàm phán (6/2026), EU đã đề xuất Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp và Đạo luật An ninh mạng, những biện pháp hạn chế khả năng tiếp cận thị trường EU của các công ty Trung Quốc, khiến Bắc Kinh đe dọa sẽ đáp trả.

Kể từ tháng 6, EC vẫn tiếp tục mở các cuộc điều tra đối với sản phẩm của Trung Quốc do các hành vi thương mại không công bằng, gây bất bình cho Bắc Kinh; phía Trung Quốc thậm chí đã cấm các doanh nghiệp của mình hợp tác với Brussels trong các cuộc điều tra chống độc quyền vào mùa Hè vừa qua.

Cuối cùng, vào cuối tuần trước, Trung Quốc đã gây sức ép lên phía châu Âu trước thềm các cuộc đàm phán quan trọng bằng cách mở cuộc điều tra về hóa chất nhập khẩu từ EU, với nghi vấn bán phá giá sản phẩm p-nitrotoluene. Động thái này diễn ra sau khi EU mở cuộc điều tra vào tháng 9 đối với mặt hàng nhựa PVC nhập khẩu từ nhiều quốc gia, trong đó có Trung Quốc.