Everbright: Dòng vốn Trung Quốc đã tham gia thị trường xử lý rác Việt Nam như thế nào? (Bài 10)
Năm 2016, China Everbright International công bố trúng thầu dự án Nhà máy đốt rác phát điện Cần Thơ, đánh dấu bước đầu của tập đoàn này tại thị trường xử lý chất thải Việt Nam.
LTS: Rác đang trở thành một ngành kinh tế như thế nào?
Mỗi ngày, hàng chục nghìn tấn rác được thải ra từ các đô thị, khu dân cư, nhà máy và hoạt động sản xuất. Nếu trước đây chất thải chủ yếu được nhìn nhận như một bài toán vệ sinh môi trường và chi phí xã hội, thì cùng với quá trình đô thị hóa, yêu cầu giảm chôn lấp và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, rác đang dần trở thành một nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế.
Phía sau mỗi tấn rác là cả một chuỗi dịch vụ và dòng tiền: thu gom, vận chuyển, xử lý, chôn lấp, đốt phát điện, tái chế, thu hồi vật liệu và xử lý các sản phẩm sau quá trình đốt. Hàng loạt dự án có tổng vốn hàng nghìn tỷ đồng đang được triển khai, trong khi các doanh nghiệp môi trường ngày càng tham gia sâu hơn vào lĩnh vực điện rác, tái chế và xử lý chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại.
Nhưng ai đang sở hữu những “mỏ rác” này? Doanh nghiệp kiếm tiền từ rác thế nào? Đâu là những tài sản thực sự có giá trị trong ngành môi trường? Và khi Việt Nam chuyển từ chôn lấp sang đốt rác phát điện, tái chế và kinh tế tuần hoàn, dòng tiền trong ngành sẽ thay đổi ra sao?
Đây cũng là một thị trường có những nghịch lý không dễ nhìn thấy. Nhu cầu xử lý rác rất lớn nhưng không phải dự án nào cũng có hiệu quả tài chính; vốn đầu tư cho công nghệ cao, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi giá dịch vụ xử lý, cơ chế mua điện và nguồn rác đầu vào quyết định trực tiếp đến khả năng vận hành của doanh nghiệp.
Với loạt bài “Thị trường rác Việt Nam: Ai đang sở hữu những “mỏ vàng” nghìn tỷ?”, Tạp chí Kinh tế Môi trường đi từ những con số về lượng rác phát sinh đến những doanh nghiệp đang sở hữu nhà máy, công nghệ và hạ tầng xử lý chất thải; từ các dự án điện rác quy mô nghìn tỷ đến những doanh nghiệp môi trường đang hiện diện trên thị trường chứng khoán.
Thông qua các dữ liệu về vốn đầu tư, công suất xử lý, doanh thu, lợi nhuận, cổ đông, dự án và dòng tiền, loạt bài hướng tới phác họa bản đồ kinh tế phía sau ngành rác Việt Nam – nơi chất thải đang từng bước được nhìn nhận không chỉ là thứ cần loại bỏ, mà còn là nguồn nguyên liệu cho một nền kinh tế tuần hoàn.
Bài 10 - Everbright: Dòng vốn Trung Quốc đã tham gia thị trường xử lý rác Việt Nam như thế nào?
Từ dự án điện rác Cần Thơ, China Everbright đặt chân vào thị trường xử lý chất thải Việt Nam với khoản đầu tư khoảng 47 triệu USD. Sau gần 8 năm, nhà máy đã xử lý hơn 1,25 triệu tấn rác và đưa hơn 410 triệu kWh điện lên lưới.
Từ Cần Thơ, Everbright bước vào thị trường rác Việt Nam
Năm 2016, China Everbright International công bố trúng thầu dự án Nhà máy đốt rác phát điện Cần Thơ, đánh dấu bước đầu của tập đoàn này tại thị trường xử lý chất thải Việt Nam. Dự án được triển khai theo mô hình BOO (xây dựng - sở hữu - vận hành), với tổng vốn đầu tư khoảng 47 triệu USD.
Theo công bố của Everbright, dự án có công suất xử lý 400 tấn rác sinh hoạt/ngày, được trang bị tổ máy phát điện 7,5 MW. Nhà máy dự kiến phát khoảng 60 triệu kWh điện/năm. Đây cũng là dự án xử lý rác phát điện đầu tiên của Everbright tại Việt Nam và là dự án điện rác đầu tiên của tập đoàn ở nước ngoài.
Nhà máy đốt rác phát điện Cần Thơ.
Dự án được khởi công vào tháng 6/2017. Đến tháng 12/2018, Everbright công bố nhà máy bắt đầu vận hành. Theo tập đoàn, thời gian hoạt động của dự án là 22 năm, bao gồm cả thời gian xây dựng.
Công ty TNHH Năng lượng Môi trường EB Cần Thơ được thành lập ngày 21/3/2017, là pháp nhân thực hiện đầu tư, xây dựng và vận hành Nhà máy đốt rác phát điện Cần Thơ tại khu xử lý chất thải rắn ở ấp Trường Thọ, xã Trường Xuân, TP Cần Thơ.
Theo hồ sơ đăng ký thay đổi ngày 28/8/2026, doanh nghiệp thực hiện hạch toán độc lập và hiện có 65 lao động.
Hồ sơ cũng ghi nhận hai cá nhân người Trung Quốc được ủy quyền đại diện phần vốn tại EB Cần Thơ. Cụ thể, ông Wang Hongguang và ông Ren Jiwei mỗi người được ghi nhận đại diện phần vốn trị giá 105,47 tỷ đồng, tổng cộng khoảng 210,9 tỷ đồng.
Theo thông tin đăng ký doanh nghiệp mà EB Cần Thơ công bố, ông Xiao Guangzhi (SN 1978, quốc tịch Trung Quốc) là Tổng Giám đốc kiêm người đại diện theo pháp luật. Ông Ren Jiwei (SN 1985, quốc tịch Trung Quốc) giữ chức Chủ tịch Hội đồng thành viên.
Nhà máy được xây dựng trên diện tích khoảng 5,3 ha. Tổng vốn đầu tư được các nguồn công bố ở mức khoảng 47 triệu USD, tương đương hơn 1.000 tỷ đồng. Với công suất thiết kế 400 tấn/ngày và công suất phát điện 7,5 MW, dự án được xây dựng theo mô hình xử lý chất thải kết hợp thu hồi năng lượng.
Sau khi đi vào vận hành, Nhà máy đốt rác phát điện Cần Thơ trở thành một trong những cơ sở xử lý chất thải bằng công nghệ đốt có quy mô đáng chú ý tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo Báo Cần Thơ, tính đến tháng 4/2026, nhà máy đã xử lý tổng cộng 1.257.442 tấn rác. Đến ngày 10/4/2026, lượng điện hòa vào lưới điện quốc gia đạt 410.901.016 kWh.
Nhà máy phát điện với công suất 7,5 MW và đấu nối với lưới điện quốc gia tại trạm biến áp 110kV/22kV Thới Lai. EB Cần Thơ cũng đầu tư, quản lý và vận hành hệ thống đường dây đấu nối dài khoảng 11,2 km.
Everbright mở rộng dấu chân điện rác
Sau dự án tại Cần Thơ, hệ sinh thái China Everbright Environment tiếp tục hiện diện tại miền Trung với Nhà máy điện rác Phú Sơn tại TP Huế. Dự án do Công ty TNHH Năng lượng Môi trường EB Thừa Thiên Huế làm chủ đầu tư, được xây dựng trên diện tích khoảng 11,234 ha, tổng mức đầu tư 1.700 tỷ đồng, công suất xử lý rác 600 tấn/ngày và công suất phát điện 12 MW.
Nhà máy Điện rác Phú Sơn. Ảnh: Báo Hà Tĩnh
Dự án được xây dựng từ tháng 11/2021 và chính thức đi vào hoạt động từ tháng 4/2024. Thời gian vận hành của dự án là 25 năm, bao gồm cả thời gian xây dựng. Phạm vi diện tích 11,234 ha không chỉ dành cho khu nhà máy mà còn bao gồm bãi chôn lấp tro bay, trạm phát điện và các công trình phụ trợ.
Quy mô này cho thấy bước tiến đáng kể so với dự án EB Cần Thơ. Nếu nhà máy tại Cần Thơ có công suất thiết kế 400 tấn rác/ngày và 7,5 MW, thì Phú Sơn nâng công suất xử lý lên 600 tấn/ngày và phát điện 12 MW. Hai dự án đều đi theo mô hình xử lý rác kết hợp thu hồi năng lượng, qua đó tạo thêm giá trị từ nguồn chất thải thay vì chỉ đưa rác đi chôn lấp.
Điểm đáng chú ý của Phú Sơn nằm ở cấu hình công nghệ. Nhà máy được trang bị lò ghi cơ khí công suất 500 tấn/ngày cùng tổ máy phát điện tua-bin hơi nước áp suất cao 12 MW. Hệ thống xử lý khí thải sử dụng chuỗi công nghệ gồm SNCR, khử axit bán khô, khử axit khô, phun than hoạt tính và lọc bụi túi vải.
Nhà máy cũng có hệ thống xử lý nước rỉ rác công suất 250 tấn/ngày, sử dụng nhiều công đoạn gồm tiền xử lý, xử lý kỵ khí, hệ thống O/A, siêu lọc UF, lọc nano NF, thẩm thấu ngược RO và DTRO. Theo thông tin trong tài liệu, công nghệ xử lý khí thải được áp dụng theo tiêu chuẩn châu Âu.
Hệ thống nước thải tại Nhà máy Điện rác Phú Sơn. Ảnh: Báo Hà Tĩnh.
Quy trình xử lý được tổ chức theo hướng khép kín. Rác được đưa vào khu vực chứa, sau đó phân loại và chuyển vào lò đốt. Kho chứa có chiều cao 28 m, sức chứa khoảng 600 tấn rác, tương đương một ngày vận hành theo công suất xử lý được công bố.
Trong quá trình đốt, nhiệt lượng tạo ra được sử dụng để sản xuất hơi nước. Hơi nước sau đó vận hành hệ thống turbine, tạo điện năng. Phần tro xỉ sau đốt được thu gom, sàng lọc để tái sử dụng; bụi tro được thu gom và đưa đến khu vực chôn lấp trong khuôn viên nhà máy.
Nước thải cũng được xử lý qua nhiều công đoạn và tuần hoàn sử dụng trong nhà máy. Theo tài liệu, nước thải sau xử lý không xả ra môi trường; hệ thống quan trắc tự động được lắp đặt để theo dõi các thông số môi trường và truyền dữ liệu về cơ quan quản lý tại Huế.
Sau hơn một năm vận hành, Phú Sơn đã tiếp nhận và xử lý gần 216.000 tấn rác, phát 94,45 triệu kWh điện và xử lý gần 30.300 tấn nước rỉ rác.
Nếu EB Cần Thơ cho thấy bước chân đầu tiên của Everbright vào thị trường Việt Nam, thì Phú Sơn cho thấy mô hình này tiếp tục được triển khai ở một địa bàn khác.
Hai dự án cùng dựa trên một mô hình cốt lõi: xử lý chất thải rắn bằng công nghệ đốt, thu hồi năng lượng và phát điện. Tuy nhiên, quy mô Phú Sơn lớn hơn về công suất thiết kế, với 600 tấn rác/ngày và 12 MW, so với 400 tấn/ngày và 7,5 MW của dự án Cần Thơ.
Đáng chú ý, Phú Sơn không chỉ bổ sung công suất xử lý rác cho hệ thống môi trường của Huế mà còn làm thay đổi phương thức xử lý chất thải tại địa phương. Theo thống kê được tài liệu dẫn lại, nhà máy hiện xử lý gần 90% lượng rác sinh hoạt của thành phố và góp phần giảm tỷ lệ chôn lấp xuống dưới 20%
100 triệu USD phía sau chuỗi dự án điện rác
Đáng chú ý, quá trình mở rộng của Everbright tại Việt Nam còn có sự tham gia của nguồn vốn quốc tế.
Tháng 2/2018, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) ký thỏa thuận khoản vay trị giá 100 triệu USD với China Everbright International Limited để hỗ trợ một loạt nhà máy chuyển hóa rác thành năng lượng tại các đô thị ở Đồng bằng sông Cửu Long. ADB xác định đây là sáng kiến PPP trong lĩnh vực chuyển hóa rác thành năng lượng tại Việt Nam.
Theo hồ sơ dự án của ADB, khoản vay này nhằm hỗ trợ China Everbright International phát triển và đầu tư các dự án WTE tại Việt Nam với tổng công suất xử lý có thể lên tới 7.500 tấn rác sinh hoạt/ngày. Các nhà máy được định hướng xử lý rác, thu hồi nhiệt để phát điện, cấp điện lên lưới, xử lý khí thải và nước rỉ rác.
Điểm cần lưu ý là 100 triệu USD nói trên là khoản vay cho chương trình/danh mục các dự án WTE của Everbright tại Việt Nam, không phải khoản vay dành riêng cho Nhà máy điện rác Cần Thơ.
Theo UBND TP Cần Thơ, tổng khối lượng chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và xử lý trên địa bàn TP khoảng 1.200 -1.712 tấn/ngày với tỉ lệ thu gom và xử lý ở khu vực đô thị đạt 96,76%, hoàn thành kế hoạch đề ra.
Hiện tại, toàn TP có 29 bãi rác lộ thiên, tổng lượng thu gom khoảng 157 tấn/ngày, tổng lượng rác tồn đọng khoảng 100.000 tấn.
Trên địa bàn hiện có 5 bãi chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt cũ đã ngừng hoạt động nhưng vẫn tồn đọng lượng rác lớn là: Bãi rác số 8 quận Cái Răng (cũ), diện tích khoảng 42.943m2, khối lượng rác ước khoảng 400.000 tấn; khu xử lý chất thải rắn quận Ô Môn (cũ), diện tích 47 ha, ước khoảng 41.000 tấn; khu xử lý chất thải rắn xã Đông Thắng, huyện Cờ Đỏ (cũ), diện tích 6,02 ha, ước khoảng 700.000 tấn (chôn lấp trên 11 ô chứa có diện tích 18.000 m2); bãi rác tại xã Trung Kiên, quận Thốt Nốt (cũ), có diện tích 17.000 m2, ước khoảng 60.000 tấn.
