Fed liên tục hứng chịu những cú sốc mới trong cuộc chiến chống lạm phát kéo dài nhiều năm

Năm thứ năm liên tiếp, các quan chức Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) lại kỳ vọng lạm phát sẽ giảm xuống mức mục tiêu 2%, nhưng rồi lại phải đối mặt với những trở ngại khác làm phức tạp thêm con đường này. Đầu tiên là hậu quả của đại dịch, sau đó là cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine. Năm ngoái là một chương trình thuế quan sâu rộng.

Dữ liệu gần đây nhất cho thấy tiến trình lạm phát đã chững lại ngay cả trước khi cuộc chiến của Mỹ ở Trung Đông làm gián đoạn một trong những tuyến đường vận chuyển quan trọng nhất thế giới. Tình trạng bất ổn này có thể đẩy giá năng lượng và hàng hóa tăng cao, làm trì hoãn thêm việc đạt được mục tiêu.

Fed dự kiến sẽ giữ nguyên lãi suất trong tuần này khi các quan chức đang phải đối mặt với hàng loạt rủi ro kinh tế mới phát sinh từ cuộc xung đột ở Trung Đông. Ảnh TL

Các quan chức Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) họp trong tuần này phải đối mặt với một câu hỏi mà vài tháng trước dường như khó có thể xảy ra: Không phải là khi nào họ sẽ cắt giảm lãi suất lần tiếp theo, mà là liệu họ có thể tiếp tục thuyết phục thị trường rằng sẽ có một đợt cắt giảm lãi suất hay không.

Cuộc chiến có thể củng cố sự đồng thuận về việc giữ lãi suất ổn định. Câu hỏi khó hơn là các quan chức sẽ phát tín hiệu gì sau vài tháng tới. Có ba điểm cần theo dõi:

Đầu tiên là tuyên bố chính sách. Một số ít quan chức đã nỗ lực không thành công trong tháng Giêng để loại bỏ ngôn từ ám chỉ rằng bước tiếp theo là cắt giảm lãi suất. Việc thay đổi đó sẽ đánh dấu sự thừa nhận rõ ràng đầu tiên rằng chu kỳ nới lỏng có thể đã kết thúc.

Thứ hai là các dự báo hàng quý, trong đó mỗi người trong số 19 người tham gia cuộc họp sẽ ghi lại dự đoán của họ về xu hướng lạm phát và lãi suất trong những năm tới.

Thứ ba là cuộc họp báo sau cuộc gặp, nơi Chủ tịch Fed Jerome Powell có thể nhấn mạnh hoặc giảm nhẹ bất kỳ tín hiệu nào xuất hiện từ trước đó.

Tác động của cuộc chiến tại Trung Đông lên thị trường năng lượng đã khiến công việc của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) trở nên khó khăn hơn. Trong ngắn hạn, sự bất ổn lan rộng đến mức gần như đảm bảo Fed sẽ không làm gì cả, giống như thời điểm sau khi công bố thuế quan vào mùa xuân năm ngoái. Ông Powell đã sử dụng cụm từ “chờ xem” 11 lần tại một cuộc họp báo hồi tháng 5 năm ngoái .

Nhưng những dự báo này buộc các quan chức phải nhìn về phía trước, và đó là lúc bức tranh trở nên đáng lo ngại hơn. Cuộc chiến đã mở rộng phạm vi các kết quả có thể xảy ra đối với nền kinh tế Mỹ mà không làm rõ kết quả nào có khả năng xảy ra nhất. Giá dầu có thể giảm nếu xung đột được kiểm soát hoặc tăng vọt hơn nữa nếu nó leo thang, đe dọa cả lạm phát cao hơn và tăng trưởng yếu hơn cùng một lúc.

Lời khuyên thông thường dành cho ngân hàng trung ương khi đối mặt với cú sốc dầu mỏ là hãy bỏ qua nó, kết luận rằng tác động tiêu cực đến tăng trưởng và sự gia tăng lạm phát gần như triệt tiêu lẫn nhau. Nhưng lời khuyên đó dựa trên giả định rằng công chúng tin tưởng lạm phát sẽ giảm xuống. Sau 5 năm lạm phát vượt mục tiêu và một loạt cú sốc liên tục nhắc nhở người tiêu dùng về giá cả leo thang, niềm tin đó khó có thể được coi là điều hiển nhiên.

“Liệu chúng ta có thực sự muốn thực hiện một ‘Giai đoạn chuyển tiếp 2.0’ nữa không?”, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Minneapolis, Neel Kashkari, cho biết trong một cuộc phỏng vấn hồi đầu tháng này. Vào tháng 12 năm ngoái, ông đã dự kiến sẽ có một đợt cắt giảm lãi suất nữa trong năm nay.

Một phần vấn đề nằm ở chỗ nền kinh tế Mỹ đang phải chịu đựng đồng thời nhiều cú sốc mà tác động của chúng không thể tách biệt. Bên cạnh thuế quan và nguy cơ khủng hoảng dầu mỏ, việc siết chặt kiểm soát nhập cư làm giảm nguồn cung lao động đã góp phần tạo nên hiện tượng tỷ lệ thất nghiệp hầu như không tăng dù tốc độ tăng trưởng việc làm yếu ớt .

Việc không thể phân tách rõ ràng tác động của từng cú sốc lên nền kinh tế “khiến Fed rất khó đưa ra quyết định dứt khoát”, theo lời Eric Rosengren, người từng giữ chức chủ tịch Fed chi nhánh Boston trong 14 năm, bao gồm cả thời kỳ khủng hoảng dầu mỏ năm 2008.

Các dự báo về lãi suất có khả năng sẽ chi phối phản ứng đối với cuộc họp tuần này. Vào tháng 12 năm ngoái, 12 trong số 19 quan chức Fed dự báo ít nhất một lần cắt giảm lãi suất trong năm nay. Chỉ cần ba người trong số họ thay đổi quan điểm thì dự báo cắt giảm lãi suất "trung bình" được theo dõi rộng rãi sẽ giảm xuống bằng không. Kết quả đó sẽ được hiểu là tín hiệu của Fed về một sự tạm dừng dài hơn nhiều, ngay cả khi các quan chức không cùng nhau biên soạn các dự báo như cách họ làm đối với tuyên bố chính sách.

Thị trường đã điều chỉnh giá mạnh. Cuối tuần trước, các nhà giao dịch nhận thấy xác suất ít nhất một lần cắt giảm lãi suất vào tháng 12 là 47%, giảm từ 74% trước khi chiến tranh Iran bắt đầu vào tháng trước, theo giá quyền chọn do Cục Dự trữ Liên bang Atlanta tính toán. Xác suất tăng lãi suất vào cuối năm tăng lên 35% từ 8% trong cùng kỳ.

Mức độ quan trọng của vấn đề càng tăng cao do quá trình chuyển giao sắp diễn ra: nhiệm kỳ chủ tịch của Powell kết thúc vào tháng 5, điều đó có nghĩa là bất cứ điều gì ủy ban đưa ra trong tuần này sẽ trở thành tiêu chuẩn mà người kế nhiệm ông sẽ thừa hưởng .

Khi các quan chức điều chỉnh dự báo lạm phát lên cao hơn, việc tính toán cắt giảm lãi suất trở nên khó khăn hơn, đặc biệt đối với những người cho rằng lãi suất hiện tại đã ở mức không thúc đẩy cũng không kìm hãm tăng trưởng. Việc cắt giảm lãi suất từ mức không quá khắt khe là vô cùng khó biện minh đối với một nhà hoạch định chính sách cho rằng, lạm phát sẽ kết thúc năm ở mức gần 3%.

Chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân cốt lõi (loại trừ giá thực phẩm và năng lượng dễ biến động), thước đo lạm phát cơ bản được Fed ưa chuộng, đã tăng tốc lên 3,1% trong tháng Giêng. Trước đó, chỉ số này đã ở mức thấp 2,6% vào tháng Tư năm ngoái.

Jim Bullard, người từng là chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang St. Louis từ năm 2008 đến năm 2023, cho biết ông đã dự kiến cắt giảm lãi suất một lần vào cuối năm ngoái nhưng giờ sẽ loại bỏ kế hoạch đó. Với lạm phát lõi trên 3% và đang có xu hướng tăng cao hơn, “bạn sẽ không muốn cam kết cắt giảm lãi suất vào thời điểm này”, Bullard, hiện là hiệu trưởng trường kinh doanh tại Đại học Purdue, cho biết.

Ông Rosengren cho biết lập trường hiện tại của ủy ban, ngụ ý rằng bước tiếp theo nhiều khả năng sẽ là cắt giảm, ngày càng khó bảo vệ hơn trước những cú sốc mà nền kinh tế Mỹ đang phải đối mặt.

Nhưng đối với các quan chức vốn đã lo ngại về thị trường lao động mà họ mô tả là mong manh hoặc dễ bị tổn thương, chiến tranh sẽ càng làm tăng thêm những lo lắng đó. Có tới ba thống đốc Cục Dự trữ Liên bang có thể phản đối việc cắt giảm lãi suất trong tuần này. Hơn nữa, cú sốc giá dầu đe dọa gây áp lực lên các hộ gia đình và hạn chế chi tiêu càng củng cố lập luận của họ về việc tiếp tục xem xét cắt giảm lãi suất.

Bất kể các dự báo cho thấy điều gì, sự thay đổi sâu sắc hơn có thể nằm ở khả năng của Fed trong việc chủ động phòng ngừa rủi ro. Trong phần lớn hai năm qua, các quan chức đã cắt giảm lãi suất khi thị trường lao động có dấu hiệu suy yếu, đủ tự tin vào quỹ đạo lạm phát để mua bảo hiểm chống lại một cuộc suy thoái chưa xảy ra.

Phép tính đó hiện đang có nguy cơ bị phá vỡ.

“Cục Dự trữ Liên bang đang nghiêng về hướng nới lỏng chính sách. Đó là bức tranh tổng thể”, Vincent Reinhart, cựu cố vấn cấp cao của Fed hiện là nhà kinh tế trưởng tại BNY Investments, cho biết. “Nhưng họ sẽ không cắt giảm lãi suất cho đến khi chắc chắn rằng lạm phát sẽ giảm xuống mức thấp bền vững”.

Sau khi hạ lãi suất vào năm ngoái, nhiều quan chức cho rằng họ có thể không làm được nhiều để kiềm chế nền kinh tế hiện tại, khiến cho việc cắt giảm lãi suất trở nên khó khăn hơn nếu không có sự suy yếu đáng kể. Tình hình lạm phát ngày càng trầm trọng khiến việc sử dụng những dư địa chính sách hiện có trở nên khó khăn hơn. Đây là thời điểm mà họ có thể phải chờ đợi và phản ứng trước sự suy yếu có thể xảy ra.

.

Hoàng Lê