'Ferdydurke' đưa tiếng nói khác biệt của văn chương Ba Lan đến Việt Nam

Chiều 18/9, tại Thư viện Quốc gia Việt Nam, Đại sứ quán Ba Lan tại Việt Nam phối hợp với nhà phát hành sách FORMApubli tổ chức sự kiện ra mắt tiểu thuyết Ferdydurke của nhà văn Witold Gombrowicz và bản dịch tiếng Việt đầu tiên của tác phẩm. Cuốn sách được phát hành tại Việt Nam bởi FORMApubli với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Ba Lan tại Hà Nội và Nhà xuất bản Lao động.

Tiểu thuyết “Ferdydurke” vừa được ra mắt tại Việt Nam. (Ảnh: Hà Anh)

Từ một tác phẩm kinh điển của văn chương Ba Lan

Witold Gombrowicz là một trong những nhà văn Ba Lan có vị trí đặc biệt trong văn chương thế kỷ XX. Ferdydurke, xuất bản lần đầu năm 1937, là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông. Gần 90 năm sau khi ra đời, tiểu thuyết vẫn đặt ra những câu hỏi về con người trước các khuôn mẫu xã hội và văn hóa, về bản sắc cá nhân, giáo dục và khả năng duy trì một đời sống tinh thần độc lập.

Điểm đáng chú ý của Ferdydurke nằm ở cách Gombrowicz tiếp cận những vấn đề ấy bằng một lối viết giàu tính nghịch dị (grotesque), hài hước và châm biếm. Những khái niệm như “Hình thức”, “Bản mặt” và “Thiếu trưởng thành” trở thành những trục quan trọng để nhà văn khám phá mối quan hệ giữa cá nhân với xã hội, giữa con người với những vai diễn và khuôn mẫu mà họ phải đối diện.

Việc đưa Ferdydurke đến với độc giả Việt Nam không đơn thuần là bổ sung một đầu sách Ba Lan vào thị trường xuất bản. Tác phẩm mở ra một không gian đối thoại về những vấn đề có tính phổ quát của đời sống con người, đồng thời giúp bạn đọc Việt Nam tiếp cận trực tiếp hơn với một diện mạo quan trọng của văn chương Ba Lan hiện đại.

Đại sứ Ba Lan tại Việt Nam Joanna Skoczek phát biểu tại sự kiện. (Nguồn: BTC)

Phát biểu tại sự kiện, Đại sứ Ba Lan tại Việt Nam Joanna Skoczek bày tỏ vui mừng trước sự quan tâm của độc giả Việt Nam dành cho ấn bản mới của Ferdydurke. Đại sứ nhấn mạnh đây là một tác phẩm độc đáo, giàu tính thách thức và thường mang màu sắc hài hước, bởi vậy việc chuyển ngữ tác phẩm sang tiếng Việt là một nhiệm vụ không dễ dàng.

Theo Đại sứ Joanna Skoczek, với Gombrowicz, dịch thuật không chỉ đơn thuần là chuyển một văn bản từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Sự hài hước, lối chơi chữ, tính châm biếm và cách sử dụng ngôn ngữ khác thường có chủ ý là những thành tố quan trọng làm nên giá trị của tác phẩm.

Dịch giả Trương Thu Hà đã đảm nhận công việc khó khăn là chuyển tải những đặc điểm đó tới độc giả Việt Nam, đồng thời duy trì sự trung thành với nguyên tác tiếng Ba Lan.

Đại biểu tham dự sự kiện. (Nguồn: BTC)

Đại sứ quán Ba Lan đánh giá việc xuất bản Ferdydurke là một hoạt động có ý nghĩa trong thúc đẩy giao lưu văn hóa giữa hai nước. Đại sứ Joanna Skoczek cho biết hiện đã có hơn 120 cuốn sách Ba Lan được dịch sang tiếng Việt, đưa văn học Ba Lan đến với ngày càng nhiều độc giả Việt Nam. Bà bày tỏ hy vọng từ Ferdydurke, sẽ có thêm nhiều tác phẩm Ba Lan được giới thiệu tại Việt Nam, cũng như sự hợp tác giữa các nhà xuất bản, dịch giả, nhà văn và các tổ chức văn học hai nước tiếp tục được mở rộng.

Dịch thuật trở thành một cuộc đối thoại văn hóa

Một điểm đặc biệt của ấn bản Ferdydurke lần này là tác phẩm được dịch trực tiếp từ tiếng Ba Lan, thay vì thông qua một ngôn ngữ trung gian. Đây được xem là một dấu mốc đáng chú ý trong quá trình giới thiệu văn chương Ba Lan đến độc giả Việt Nam.

Tại sự kiện, bà Mai Thị Thanh Hằng, Giám đốc kiêm Tổng Biên tập Nhà xuất bản Lao động nhấn mạnh ý nghĩa của việc Ferdydurke được xuất bản tại Việt Nam trong không gian của Thư viện Quốc gia Việt Nam - một thiết chế văn hóa, tri thức quan trọng, nơi nhiều thế hệ độc giả tiếp cận những thành tựu của văn hóa và tri thức Việt Nam và thế giới.

Tọa đàm “Ferdydurke: Hình thức và sự thiếu trưởng thành trong văn chương Ba Lan” với sự tham gia của nhà văn Hiền Trang và Đức Anh. (Nguồn: BTC)

Trong quá trình hội nhập quốc tế, sách và hoạt động xuất bản có vai trò quan trọng trong mở rộng hiểu biết, tiếp nhận các thành tựu tư tưởng, văn chương của nhân loại và tạo dựng những cuộc đối thoại giữa các nền văn hóa. Việc lựa chọn và xuất bản những tác phẩm có giá trị như Ferdydurke góp phần làm phong phú đời sống văn hóa, tinh thần của độc giả Việt Nam.

Đáng chú ý, việc dịch trực tiếp từ nguyên tác cũng cho thấy năng lực ngày càng được nâng cao của đội ngũ dịch giả Việt Nam trong việc tiếp cận văn học thế giới từ nguyên ngữ.

Theo Giám đốc Nhà xuất bản Lao động, đây không chỉ là kết quả đáng trân trọng của sự hợp tác trong lĩnh vực văn hóa, dịch thuật và xuất bản giữa Việt Nam và Ba Lan, mà còn là tín hiệu tích cực đối với quá trình tiếp nhận văn học quốc tế tại Việt Nam.

Ferdydurke không chỉ là câu chuyện về sự xuất hiện của một cuốn sách mới trên giá sách Việt Nam. Bản dịch trực tiếp từ tiếng Ba Lan tạo điều kiện để những đặc trưng về ngôn ngữ, giọng điệu, cách chơi chữ, tính hài hước và sắc thái châm biếm trong tác phẩm được chuyển tải gần hơn với tinh thần nguyên bản. Đây cũng là một thử thách đáng kể đối với người dịch, bởi chính ngôn ngữ khác thường của Gombrowicz là một phần quan trọng tạo nên thế giới nghệ thuật của Ferdydurke.

Sự kiện thu hút sự quan tâm của nhiều độc giả trẻ. (Nguồn: BTC)

Trong khuôn khổ sự kiện diễn ra tọa đàm “Ferdydurke: Hình thức và sự thiếu trưởng thành trong văn chương Ba Lan” với sự tham gia của nhà văn Hiền Trang và Đức Anh. Chương trình là dịp để giới thiệu tác phẩm, tác giả, đồng thời trao đổi về những vấn đề nổi bật trong Ferdydurke, đặc điểm nghệ thuật và những thách thức trong quá trình chuyển ngữ từ tiếng Ba Lan sang tiếng Việt.

Tại đây, các diễn giả tập trung trao đổi về vị trí của Witold Gombrowicz trong văn chương Ba Lan và văn chương thế giới; những vấn đề ngôn ngữ, dịch thuật và khả năng tiếp nhận tác phẩm của độc giả đương đại.

Sự kiện cũng đặt Ferdydurke vào một cuộc đối thoại rộng hơn về sức sống của văn chương. Một tác phẩm ra đời từ năm 1937 vẫn có thể gợi mở những câu hỏi đối với độc giả hôm nay, bởi những vấn đề về cá nhân, xã hội, giáo dục, khuôn mẫu và tự do tinh thần không bị giới hạn bởi thời gian hay biên giới quốc gia.

Thông tác phẩm được chuyển ngữ trực tiếp từ nguyên tác, độc giả Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận đa dạng hơn với văn học thế giới, trong khi văn chương Ba Lan có thêm một không gian tiếp nhận tại Việt Nam.

Ban tổ chức trao quà cho các diễn giả. (Nguồn: BTC)

Đại sứ Joanna Skoczek gửi lời cảm ơn tới FORMApubli, Nhà xuất bản Lao động, dịch giả Trương Thu Hà, Thư viện Quốc gia Việt Nam cùng những người đã góp phần đưa Ferdydurke đến với độc giả Việt Nam. Đại sứ đồng thời cho biết một số tác phẩm Ba Lan khác đang được hoàn thiện để giới thiệu tại Việt Nam trong thời gian tới.

Từ một tiểu thuyết được viết gần chín thập niên trước, Ferdydurke hôm nay có thêm một đời sống mới bằng tiếng Việt. Hành trình của tác phẩm từ nguyên tác tiếng Ba Lan đến độc giả Việt Nam cũng là một minh chứng cho việc văn chương có thể vượt qua những khác biệt về ngôn ngữ và không gian để tạo nên những cuộc gặp gỡ mới giữa người đọc và các nền văn hóa.