Festival Thăng Long-Hà Nội: Dòng chảy di sản trong lòng Thủ đô nghìn năm văn hiến

Không chỉ là sự kiện văn hóa quy mô lớn, Festival còn là dịp để tôn vinh, lan tỏa những giá trị di sản đặc sắc của Hà Nội; đồng thời khẳng định quyết tâm của thành phố trong việc đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển bền vững theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội.

Khuê Văn Các hấp dẫn du khách bởi hiệu ứng ánh sáng và biểu diễn nghệ thuật truyền thống. Ảnh tư liệu: Đinh Thuận/TTVVN

Hà Nội - vùng đất kết tinh những tầng sâu di sản dân tộc

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, hiếm có vùng đất nào mang trong mình chiều sâu văn hóa, lịch sử và mật độ di sản phong phú như Hà Nội. Hơn một nghìn năm kể từ mùa thu năm 1010, Vua Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô từ Hoa Lư ra thành Đại La và đổi tên thành Thăng Long, vùng đất này đã trở thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của quốc gia, nơi hội tụ, kết tinh và lan tỏa những giá trị đặc sắc của nền văn hiến Việt Nam.

Trải qua hàng nghìn năm, cùng những biến thiên của lịch sử, Thăng Long-Hà Nội vẫn giữ vững vai trò là trái tim của đất nước. Mỗi con phố, mỗi mái đình, ngôi chùa, mỗi công trình kiến trúc hay mỗi lễ hội truyền thống đều mang trong mình những lớp trầm tích văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế kỷ.

Chính chiều sâu lịch sử ấy đã tạo nên một kho tàng di sản đồ sộ bậc nhất cả nước. Theo thống kê của ngành văn hóa Hà Nội, Hà Nội có khoảng 5.922 di tích lịch sử-văn hóa và danh lam thắng cảnh; trong đó có 21 di tích quốc gia đặc biệt, hơn 1.160 di tích cấp quốc gia cùng hàng nghìn di tích được xếp hạng cấp thành phố. Đây là địa phương sở hữu số lượng di tích lớn nhất Việt Nam.

Không chỉ phong phú về số lượng, hệ thống di sản của Hà Nội còn có giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc, khảo cổ và văn hóa. Trong đó có nhiều di sản được UNESCO ghi danh, bao gồm Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Di sản Văn hóa thế giới; 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á-Thái Bình Dương; Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc được ghi danh là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; Ca trù được ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Những con số ấy không chỉ phản ánh sự giàu có về di sản mà còn khẳng định vị thế đặc biệt của Hà Nội trong bản đồ văn hóa Việt Nam và thế giới. Có thể nói, lịch sử hơn một nghìn năm của Thăng Long-Hà Nội đã để lại một kho báu vô giá mà ít đô thị nào trong khu vực Đông Nam Á có được.

Những di sản làm nên bản sắc riêng của Thủ đô

Nhắc đến Hà Nội là nhắc đến những biểu tượng văn hóa đã trở thành niềm tự hào của cả dân tộc.

Đó là Hoàng thành Thăng Long - trung tâm quyền lực trọng yếu trong suốt hơn 13 thế kỷ. Từ thời kỳ tiền Thăng Long cho đến các triều đại phong kiến độc lập, khu vực này luôn giữ vai trò là trung tâm chính trị của đất nước. Những cuộc khai quật khảo cổ học quy mô lớn trong hơn hai thập niên qua đã phát hiện hàng triệu hiện vật cùng các tầng văn hóa chồng xếp liên tục qua nhiều thời kỳ lịch sử. Đây là minh chứng sinh động cho sự phát triển liên tục của nền văn minh Đại Việt và là cơ sở quan trọng để UNESCO ghi danh Hoàng thành Thăng Long là Di sản Văn hóa thế giới năm 2010.

Khuê Văn Các và Hồ Văn được thắp sáng lung linh trong tour đêm "Tinh hoa đạo học" tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Việc nâng cấp hạ tầng chiếu sáng nghệ thuật tại các di sản trọng điểm không chỉ tạo nên diện mạo mới ấn tượng cho Thủ đô về đêm mà còn là bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế đêm gắn với du lịch văn hóa. Ảnh: Tiến Long/TTXVN phát

Nếu Hoàng thành Thăng Long là biểu tượng của quốc gia thì Văn Miếu-Quốc Tử Giám lại là biểu tượng của truyền thống hiếu học và trọng dụng nhân tài của dân tộc Việt Nam. Được xây dựng từ năm 1070 dưới triều Lý, Văn Miếu-Quốc Tử Giám chính là trường “đại học” đầu tiên của đất nước; biểu tượng cho khát vọng học tập, lập thân và cống hiến của nhiều thế hệ người Việt. 82 bia Tiến sĩ được lưu giữ tại Văn Miếu không chỉ là những hiện vật lịch sử mà còn là minh chứng cho truyền thống coi trọng hiền tài của dân tộc.

Một trong những nét đặc sắc làm nên sức hấp dẫn của Hà Nội là khu phố cổ với lịch sử hàng trăm năm. Những con phố nghề như Hàng Bạc, Hàng Đào, Hàng Mã, Hàng Thiếc... không chỉ phản ánh quá trình phát triển thương nghiệp của kinh thành Thăng Long mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa đô thị độc đáo. Trong dòng chảy hiện đại hóa mạnh mẽ, khu phố cổ vẫn là nơi lưu giữ hồn cốt của Hà Nội với những ngôi nhà cổ, những nếp sinh hoạt truyền thống và những nghề thủ công lâu đời.

Nhắc đến Hà Nội không thể không nhắc đến Hồ Gươm - trái tim của Thủ đô. Không chỉ là danh thắng nổi tiếng, Hồ Gươm còn gắn với truyền thuyết vua Lê trả gươm thần, trở thành biểu tượng cho khát vọng hòa bình và tinh thần quật cường của dân tộc. Xung quanh hồ là hệ thống công trình kiến trúc, di tích lịch sử và không gian văn hóa đặc sắc tạo nên một quần thể di sản có giá trị đặc biệt.

Bên cạnh các di sản vật thể, Hà Nội còn là cái nôi của nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng. Thành phố hiện có hơn 1.300 làng nghề và làng có nghề, trong đó hàng trăm làng nghề truyền thống đã được công nhận. Mỗi làng nghề là một “bảo tàng sống” lưu giữ kỹ năng, tri thức dân gian và bản sắc văn hóa cộng đồng.

Các sản phẩm gốm Bát Tràng ngày càng đa dạng về mẫu mã, ổn định về chất lượng, đáp ứng tốt các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Ảnh: Phan Phương/TTXVN

Trong số đó, Bát Tràng là một trong những làng nghề tiêu biểu nhất. Với lịch sử hơn 700 năm, làng gốm ven sông Hồng không chỉ nổi tiếng trong nước mà còn được biết đến ở nhiều quốc gia trên thế giới. Những sản phẩm gốm Bát Tràng là kết tinh của tài hoa, sự sáng tạo và tinh thần lao động cần cù của người Việt. Việc lựa chọn Bát Tràng là một trong những không gian chính của Festival Thăng Long - Hà Nội năm 2026 cho thấy sự quan tâm của thành phố đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị các làng nghề truyền thống trong thời kỳ mới.

Không chỉ giàu có về di sản vật thể, Hà Nội còn là vùng đất của những giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc. Hội Gióng, Ca trù, hát chèo tàu Tổng Gối, múa rối nước, các lễ hội truyền thống và hệ thống tập quán xã hội phong phú đã tạo nên đời sống văn hóa đa dạng, giàu bản sắc. Những di sản ấy vẫn đang hiện diện trong đời sống cộng đồng, được các thế hệ người dân gìn giữ và trao truyền.

Di sản trong dòng chảy của cuộc sống đương đại

Điều làm nên sức sống đặc biệt của di sản Hà Nội không chỉ nằm ở giá trị lịch sử mà còn ở khả năng thích ứng với cuộc sống hiện đại. Những năm gần đây, Hà Nội đã chuyển mạnh từ tư duy “bảo tồn để gìn giữ” sang “bảo tồn để phát triển”. Di sản được nhìn nhận như một nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội, nhất là du lịch văn hóa và các ngành công nghiệp văn hóa.

Nhiều công trình di tích sau khi được tu bổ đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với người dân và du khách. Hoàng thành Thăng Long thường xuyên tổ chức các hoạt động trải nghiệm di sản, trình diễn ánh sáng, tái hiện nghi lễ cung đình... Văn Miếu-Quốc Tử Giám triển khai nhiều sản phẩm văn hóa sáng tạo, ứng dụng công nghệ số trong giới thiệu di sản. Các tuyến phố đi bộ quanh Hồ Gươm, khu vực phố cổ hay không gian sáng tạo tại nhiều di tích đã góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Trưng bày “Những khám phá khảo cổ từ Vườn Chuối" ứng dụng công nghệ 3D, 3D mapping và phim ngắn, tái hiện đời sống cư dân Tiền Đông Sơn - Đông Sơn, giúp công chúng trải nghiệm trực quan, sinh động hơn về lịch sử Thăng Long. Ảnh: Tuyết Mai/TTXVN

Đặc biệt, việc Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế năm 2019 đã mở ra cơ hội mới để kết nối giữa di sản và sáng tạo. Thành phố đang từng bước khai thác nguồn tài nguyên văn hóa phong phú nhằm phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, như: thiết kế, thủ công mỹ nghệ, điện ảnh, quảng cáo, du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn...

Theo Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa của thành phố, Hà Nội hướng tới mục tiêu đưa văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng, đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng kinh tế. Trong quá trình đó, di sản chính là nguồn nguyên liệu quý giá để sáng tạo nên các sản phẩm văn hóa mới, mang đậm bản sắc Thăng Long-Hà Nội.

Bên cạnh đó, công tác chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản cũng đang được đẩy mạnh. Nhiều di tích, bảo tàng đã xây dựng cơ sở dữ liệu số, triển khai tham quan ảo, thuyết minh tự động và các ứng dụng công nghệ hiện đại. Những cách làm mới không chỉ nâng cao hiệu quả bảo tồn mà còn giúp di sản tiếp cận gần hơn với thế hệ trẻ.

Có thể thấy, trong dòng chảy phát triển của một đô thị hiện đại, Hà Nội đang nỗ lực tìm kiếm sự cân bằng giữa bảo tồn và phát triển. Mỗi di sản được bảo vệ không chỉ vì giá trị của quá khứ mà còn vì những đóng góp cho hiện tại và tương lai.

Festival Thăng Long - Hà Nội 2026: Kết nối quá khứ với tương lai

Với chủ đề “Dòng chảy di sản - Heritage Flow”, Festival Thăng Long-Hà Nội lần II năm 2026  với quan điểm xuyên suốt của Hà Nội: di sản không phải là những giá trị tĩnh mà luôn vận động, lan tỏa và tiếp tục được sáng tạo trong đời sống đương đại.

Các show diễn nghệ thuật truyền thống mỗi tối cuối tuần không chỉ làm phong phú thêm sản phẩm du lịch đêm của Hà Nội mà còn giúp bảo tồn, lan tỏa nét đẹp văn hóa dân tộc tới du khách trong và ngoài nước. Ảnh: Tiến Long/TTXVN phát

Diễn ra từ ngày 11 đến 20/9 tại các không gian văn hóa tiêu biểu như Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội, Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục và làng gốm Bát Tràng, Festival sẽ tạo nên một hành trình trải nghiệm đa dạng, giúp công chúng khám phá chiều sâu lịch sử và sức sống hiện đại của các di sản Thủ đô.

Sự kiện cũng thể hiện quyết tâm của Hà Nội trong việc triển khai hiệu quả Chương trình số 08-CTr/TU của Thành ủy về phát triển hệ thống an sinh xã hội, nâng cao phúc lợi xã hội, chất lượng cuộc sống Nhân dân gắn với phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh. Đồng thời, Festival là hoạt động cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ mới.

Thông qua Festival, Hà Nội không chỉ quảng bá hình ảnh một thành phố giàu truyền thống lịch sử mà còn giới thiệu với bạn bè quốc tế một đô thị sáng tạo, năng động, biết trân trọng quá khứ và hướng tới tương lai. Đây cũng là cơ hội để kết nối các nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, nghệ nhân, doanh nghiệp sáng tạo và cộng đồng trong nỗ lực chung nhằm phát huy giá trị di sản.

Quan trọng hơn, Festival góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm của mỗi người dân đối với việc gìn giữ các giá trị văn hóa của Thủ đô. Bởi suy cho cùng, di sản chỉ thực sự sống khi được cộng đồng trân trọng, bảo vệ và tiếp tục trao truyền cho các thế hệ mai sau.

Hơn một thiên niên kỷ đã trôi qua kể từ ngày Thăng Long được khai mở, nhưng dòng chảy di sản vẫn không ngừng tiếp diễn. Những giá trị được vun đắp qua lịch sử đang tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, trở thành nguồn lực tinh thần to lớn cho sự phát triển của Thủ đô. Từ những dấu tích dưới lòng đất Hoàng thành Thăng Long đến những con phố cổ nhộn nhịp; từ tiếng trống hội Gióng vang vọng mỗi mùa xuân đến những sản phẩm gốm Bát Tràng mang hơi thở sáng tạo đương đại; từ những tấm bia Tiến sĩ lưu danh hiền tài đến khát vọng xây dựng một thành phố sáng tạo của thế kỷ XXI - tất cả đang hòa quyện thành một dòng chảy liên tục của bản sắc văn hóa, lịch sử.

Festival Thăng Long - Hà Nội lần II năm 2026 chính là dịp để dòng chảy ấy được tôn vinh, lan tỏa và tiếp tục bồi đắp. Đó không chỉ là ngày hội của di sản mà còn là lời khẳng định rằng Hà Nội sẽ tiếp tục phát huy những giá trị ngàn năm văn hiến, biến di sản thành nguồn lực nội sinh, thành sức mạnh mềm và động lực phát triển trong hành trình vươn tới tương lai.