Loạt tác phẩm kinh điển trong chương trình Ngữ văn lớp 9

Sách giáo khoa Ngữ văn lớp 9 giới thiệu nhiều tác phẩm kinh điển của văn học Việt Nam và thế giới, khơi gợi học sinh tìm hiểu sâu hơn bằng cách đọc toàn văn.

Truyền kỳ mạn lục - Nguyễn Dữ

Sách giáo khoa Ngữ văn 9 (SGK) giới thiệu tác phẩm Nam Xương nữ tử truyện (Chuyện người con gái Nam Xương), kể về người vợ Vũ Thị Thiết ở nhà nuôi con nhỏ chờ chồng đi đánh giặc Chiêm.

Đến khi người chồng Trương Sinh trở về, vốn tính đa nghi, lại nghe lời nói ngây thơ của con trẻ, đâm ra nghi oan cho vợ là nàng đã thất tiết. Bị chồng ruồng rẫy, người vợ đành trầm mình xuống sông. Trương Sinh sau đó mới biết cơ sự vì sao có nỗi hiểu lầm của mình, hối hận nhưng đã muộn.

Kết hợp yếu tố kỳ ảo và yếu tố hiện thực, tác giả đã bày tỏ niềm thương cảm đối với thân phận của người phụ nữ trong xã hội phong kiến, đồng thời ca ngợi những phẩm chất cao đẹp của họ.

Chuyện người con gái Nam Xương là truyện thứ 16 trong tập Truyền kỳ mạn lục, gồm những tác phẩm tiêu biểu nhất của Nguyễn Dữ, được đánh giá là "thiên cổ kỳ bút". 20 truyện trong tập này phản ánh hiện thực xã hội ở thế kỷ 16: mâu thuẫn giai cấp gay gắt, các tầng lớp phân hóa mạnh mẽ, chiến tranh phong kiến ác liệt và kéo dài, cuộc sống bất ổn, người dân cơ cực...

Nguyễn Dữ đã dựa vào những sự tích có sẵn, xây dựng lại câu chuyện và nhân vật, thêm bớt tình tiết, gọt giũa ngôn từ để tái tạo thành những thiên truyện mới nhằm phản ánh thực tế phong phú, đa dạng, đưa ra lý giải cho những vấn đề trong cuộc sống đầy biến động.

Truyện Kiều - Nguyễn Du

Truyện Kiều có tên chữ là Đoạn trường tân thanh (Tiếng kêu mới về nỗi đau đứt ruột), là truyện thơ Nôm gồm 3.254 câu thơ lục bát. Cốt truyện triển khai thành ba phần: gặp gỡ - chia ly - đoàn tụ, kể về cuộc đời truân chuyên của Thúy Kiều. Trích đoạn Kim - Kiều gặp gỡ trong SGK thuộc vào phần đầu của tác phẩm, nằm ngay sau đoạn giới thiệu gia đình họ Vương và ca ngợi tài sắc của hai chị em Thúy Kiều - Thúy Vân.

Bên cạnh các ấn phẩm Truyện Kiều chú giải, người đọc còn có thể lựa chọn các công trình diễn xuôi, diễn giải để dễ dàng tiếp cận với nội dung, tư tưởng của tác phẩm.

Sau phần này, khi tình yêu với chàng Kim vừa chớm nở thì gia đình nàng Kiều gặp họa, nàng phải gửi gắm mối tình của mình nơi người em gái rồi bán mình chuộc cha, bắt đầu 15 năm bôn ba tai vạ.

Suốt quãng đời này, Kiều "Thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần" (hai lần vào lầu xanh, hai lần làm người ở), trải bao tủi nhục trước khi gặp được Từ Hải giúp nàng báo ân oán. Nhưng sau đó nàng lại phạm sai lầm đẩy chồng mình vào chỗ chết, rồi cũng đau khổ mà tìm về suối vàng trước khi được sư cô Giác Duyên cứu giúp. Cuối cùng, nàng đoàn tụ với Kim Trọng và gia đình.

Nguyễn Du mượn cốt truyện từ tiểu thuyết Kim Vân Kiều Truyện của Thanh Tâm Tài Nhân (Trung Quốc) để sáng tạo nên một tác phẩm mới bằng ngôn ngữ, thể loại văn học của dân tộc, phản ánh được tâm tư, nguyện vọng của người Việt Nam qua "những điều trông thấy" và ngòi bút của một thiên tài.

Tác phẩm có nhiều điển tích, từ cổ không thông dụng trong đời sống hiện đại. Do đó, học sinh khi có thể tìm đọc toàn văn tác phẩm qua những ấn bản có chú giải khác nhau như của Bùi Kỷ, Trần Trọng Kim, Đào Duy Anh... hay đọc thêm Truyện Kiều văn xuôi dành cho người trẻ, Thả một bè lau để có được một cách tiếp cận gần gũi hơn.

Truyện Lục Vân Tiên - Nguyễn Đình Chiểu

Đoạn trích Lục Vân Tiên đánh cướp, cứu Kiều Nguyệt Nga trong SGK nằm ở phần đầu của truyện thơ Nôm Truyện Lục Vân Tiên gồm khoảng 2.082 câu (các bản in có sự khác nhau về số lượng câu) kể về Lục Vân Tiên, một chàng trai khôi ngô, tuấn tú, văn võ song toàn.

Trên đường đi thi, chàng ra tay cứu giúp nàng Kiều Nguyệt Nga, mà sau đó lại từ chối nhận đền ơn. Sắp vào trường thi thì nhận tin mẹ mất nên chàng về quê chịu tang, trên đường về thì bị mù cả hai mắt. Chàng và nàng sau đó bị nhiều kẻ hãm hại, tưởng đã bỏ mạng thì gặp được ân nhân cứu giúp. Sau này Lục Vân Tiên mắt sáng lại, rồi đỗ đạt và đoàn tụ với Kiều Nguyệt Nga.

Bằng ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi với lời ăn tiếng nói và đậm đà chất dân gian Nam Bộ, Truyện Lục Vân Tiên ca ngợi những con người hiếu thảo, thuần hậu, thủy chung, nghĩa khí, đồng thời lên án những hành vi phi nghĩa, bất nhân, qua đó thể hiện khát vọng công lý và ước mơ của nhân dân về mẫu người anh hùng "cứu khốn, phò nguy".

Thơ Hồ Xuân Hương

SGK giới thiệu bài thơ thứ hai thuộc chùm thơ Tự tình gồm 3 bài của nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương, kết tinh nhiều nét đặc sắc về tư tưởng và nghệ thuật thơ Nôm của bà.

Bằng ngôn ngữ gần gũi với thơ ca dân gian, hình tượng thơ độc đáo, đa nghĩa và kết hợp nhuần nhuyễn giữa tiếng nói trữ tình sâu lắng với tiếng cười trào lộng sảng khoái, Hồ Xuân Hương đã để lại dấu ấn riêng trong lịch sử văn chương Việt Nam: đó là thái độ phản kháng đối với tư tưởng nam quyền và định kiến xã hội về nữ giới, lòng cảm thông với người phụ nữ, tôn vinh vẻ đẹp và phẩm chất của họ. Thơ bà còn đề cao tình yêu sự sống tự nhiên, cổ vũ những khát vọng chính đáng của con người.

Tuyển tập Thơ Hồ Xuân Hương thuộc tủ sách Văn học trong nhà trường của Nhà xuất bản Kim Đồng giới thiệu nhiều sáng tác đặc sắc khác của nữ thi sĩ, phù hợp cho các học sinh cuối cấp tìm đọc thêm.

Romeo và Juliet - William Shakespeare

Hai dòng họ Capulet và Montague ở thành Verona (Italy) vốn có mối thâm thù. Nhưng một lần tình cờ cải trang để vào bữa tiệc nhà Capulet, Romeo - con trai nhà Montague đã phải lòng con gái nhà kẻ thù và cũng được nàng đáp lại.

Cả hai làm phép cưới bí mật nhưng mối hận của hai dòng họ chỉ thêm phần sâu sắc, đẩy đôi trẻ đi vào chỗ chết. Đến lúc này mối thù mới được hóa giải, họ lại cho dựng tượng chàng và nàng như một minh chứng cho sức mạnh hóa giải oán hận của tình yêu.

SGK trích đoạn hồi thứ hai, cảnh II từ vở kịch kinh điển này của Shakespeare, kể về cuộc gặp gỡ định mệnh giữa Romeo và Juliet.