Fiingroup: Phát triển quỹ bảo lãnh trái phiếu nội địa là 'mảnh ghép hoàn hảo' cho thị trường vốn?

Việt Nam đặt mục tiêu cải thiện lên Mức Đầu tư (Investment Grade) tức là tối thiểu BBB- trước năm 2030. Quyết định số 412/QĐ-TTg ngày 31/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ. Hiện tại, xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam là BB+ theo S&P thấp hơn so với một số nước có tính cạnh tranh với Việt Nam trong ASEAN.

Tham luận tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ phát triển thị trường chứng khoán năm 2026 sáng nay 20/3, Tổ chức xếp hạng Fiingroup nhấn mạnh: Thực hiện sớm hơn mục tiêu này sẽ góp phần thuận lợi hơn cho việc huy động vốn Nợ của Chính phủ và của Doanh nghiệp trên thị trường quốc tế; Hỗ trợ cho thị trường vốn Nội địa với việc thuận lợi hơn cho việc thu hút nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường vốn/thị trường chứng khoán; Chi phí tài chính liên quan đến hoạt động tài trợ thương mại xuất nhập khẩu.

Xét trong bối cảnh và tính thời điểm, bên cạnh tiến trình tốt về nâng hạng lên EM - trên thị trường cổ phiếu, nâng hạng tín nhiệm quốc gia có tính bao trùm hơn và tập trung vào thị trường vốn nợ - sẽ là bước tiến lớn của Việt Nam trong việc góp phần huy động vốn cho phát triển kinh tế.

Xét riêng về triển vọng kinh tế và vị thế tài khóa thì nhìn chung Việt Nam chúng ta tương đồng với các quốc gia cũng như nhóm đạt mức trung vị BBB trong khu vực, vẫn còn dư địa cải thiện về các yếu tố cấu trúc và thể chế kinh tế.

Một số điểm được FiinGroup đánh giá đang được các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc gia quan tâm gồm: Thứ nhất, sức mạnh thể chế Kinh tế trong đó có tính có thể dự báo và tính minh bạch về tài chính tiền tệ; tính ổn định của hệ thống tài chính trong đó có vai trò của thị trường vốn.

Thứ hai, vị thế dự trữ ngoại hối: quy mô và vị thế so với giá trị nhập khẩu (số tháng nhập khẩu) và nợ công bằng ngoại tệ (net external creditor).

Thứ ba, sức khỏe hệ thống ngân hàng: thông qua tăng cường bộ đêm vốn và chất lượng tài sản & phát triển thị trường vốn. Thứ tư, công bố thông tin ra bên ngoài: tiệm cận và phù hợp với thông lệ quốc tế trong công bố và phổ biến dữ liệu.

Thứ năm, cải thiện các chỉ số World Governance Indicators (WGI) thông qua sự tham gia một cách chủ động.

Nhìn chung một quốc gia có mức xếp hạng tín nhiệm quốc tế cao hơn thì chi phí vốn sẽ thấp hơn cho quốc gia đó. Điều này thể hiện qua dữ liệu CDS (Credit Default Swap) như sau. Tuy nhiên, điều này không luôn luôn đúng, ví dụ Indonesia có mức xếp hạng cao hơn nhưng CDS không thấp hơn đáng kể so với Việt Nam ở các kỳ hạn CDS khác nhau.

Cũng theo Fiingroup, phát triển mô hình quỹ bảo lãnh trái phiếu là mảnh ghép nền tảng cho phát triển thị trường vốn. Đây là mô hình cung cấp các biện pháp giúp giảm rủi ro tín dụng cho nhà đầu tư trái phiếu thông qua dịch vụ Bảo lãnh thanh toán.

Thông lệ trong khu vực thì các tổ chức tham gia vào bảo lãnh trái phiếu doanh nghiệp bao gồm: Chính phủ (tương tự quỹ bảo lãnh tín dụng của Nhà nước tại Việt Nam), Ngân hàng, Công ty cùng Tập đoàn và Một bên thứ ba tư nhân.

Tại Việt Nam, hiện ngoài các Ngân hàng thương mại tham gia bảo lãnh trái phiếu doanh nghiệp và các doanh nghiệp cùng tập đoàn bảo lãnh cho nhau thì sự tham gia của Khối tư nhân với chủ yếu có hai tổ chức là GuarantCo (thuộc PIDG) và CGIF (thuộc ADB) tham gia tích cực vào hoạt động này.

Hiện cũng có một số tổ chức tài chính quốc tế quan tâm đến hoạt động này tại Việt Nam. Tuy nhiên, chủ yếu với mô hình cross-border/offshore. Là mô hình cung cấp các biện pháp giúp giảm rủi ro tín dụng cho nhà đầu tư trái phiếu thông qua dịch vụ Bảo lãnh thanh toán.

Vai trò và ý nghĩa của mô hình quỹ bảo lãnh trái phiếu là giảm chi phí vốn, do rủi ro giảm đặc biệt trong bối cảnh lãi suất biến động. Tiếp theo là mở rộng tệp nhà đầu tư, nhất là định chế tài chính bảo hiểm.

Cơ chế để thu hút vốn dài hạn, thúc đẩy niềm tin thị trường, nhất là từ nhà đầu tư. Hỗ trợ doanh nghiệp chưa có xếp hạng tín nhiệm cao, hiện thường là dưới mức A - theo thang điểm FiinRatings. Hỗ trợ phát triển Trái phiếu Xanh.

Vì sao nên phát triển thêm mô hình nội địa? Mô hình quốc tế/ offshore như của GuarantCo và CGIF gặp một số rào cản như hạn mức phân bổ quốc gia, doanh nghiệp Việt phải theo thủ tục tòa án quốc tế, không tận dụng được nguồn vốn nội địa cho mô hình này.

Thách thức nữa là quy định pháp lý chưa có cho khu vực tư nhân ngoài theo Luật Tổ chức tín dụng và quỹ bảo lãnh tín dụng Doanh nghiệp vừa và nhỏ của Nhà nước. Mô hình mới và có thể không đạt quy mô nếu cơ chế không phù hợp hoặc dư địa thị trường không đủ lớn.

Cuối cùng là phát triển dịch vụ định giá trái phiếu. Hướng tới thông lệ quốc tế như IFRS. Phản ánh giá trị tài sản sát với giá trị thị trường thiết lập điều kiện chuẩn mực xác định giá trị hợp lý. Đảm bảo tính độc lập khách quan hóa quá trình định giá, triệt tiêu xung đột lợi ích so với việc các tổ chức tự định giá danh mục đầu tư nội bộ. Hình thành nguồn giá tham chiếu thống nhất, phản ánh rủi ro tín dụng và định giá tài sản nhất quán trên toàn thị trường,

Bảo vệ nhà đầu tư, tạo cơ sở định giá vững chắc cho các quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm và các định chế tài chính sở hữu danh mục trái phiếu lớn. Cảnh báo sớm rủi ro, giám sát liên tục biến động và các chỉ báo cốt lõi nhằm phát hiện dấu hiệu suy giảm chất lượng tín dụng.

Thu Minh