Forex là gì? Tại sao Mr Pips lừa được cả nghìn tỷ đồng khi dụ dỗ nhà đầu tư vào Forex?

Tuy nhiên, giữa những lời mời chào về một "món hời" dễ dàng, người tham gia cần tỉnh táo bóc tách bản chất của thị trường đầu tư lớn nhất thế giới này. Bên cạnh các ưu điểm về công nghệ và đòn bẩy, những rào cản về tính pháp lý tại Việt Nam và rủi ro lừa đảo.

1. Forex là gì? Bản chất của thị trường tài chính lớn nhất hành tinh

Forex, viết tắt của Foreign Exchange, hay còn được biết đến với tên gọi thị trường ngoại hối, là nơi diễn ra các hoạt động mua bán và trao đổi các loại tiền tệ khác nhau trên quy mô toàn cầu. Đây không phải là một sàn giao dịch vật lý có trụ sở cụ thể mà là một thị trường phi tập trung (OTC - Over The Counter), kết nối các ngân hàng Trung ương, tổ chức tài chính và nhà đầu tư thông qua hệ thống điện tử.

Theo số liệu từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), khối lượng giao dịch trung bình mỗi ngày của thị trường này đã vượt mốc 6.000 tỷ USD. Quy mô khổng lồ này khiến Forex trở thành thị trường có tính thanh khoản cao nhất thế giới, vượt xa mọi thị trường chứng khoán truyền thống hiện có.

Trong giao dịch Forex, các đồng tiền luôn được trao đổi theo từng cặp tiền tệ, ví dụ như EUR/USD, USD/JPY hay GBP/USD. Khi bạn thực hiện một lệnh mua, đồng nghĩa với việc bạn đang mua đồng tiền đứng trước (đồng cơ sở) và đồng thời bán đồng tiền đứng sau (đồng định giá). Lợi nhuận phát sinh chính là sự chênh lệch tỷ giá giữa thời điểm mở và đóng giao dịch.

Forex thực chất là việc đầu cơ trên sự biến động tỷ giá giữa các cặp tiền tệ.

2. Cơ chế vận hành của thị trường ngoại hối

2.1. Thị trường không ngủ: Giao dịch liên tục 24/5

Khác với chứng khoán có giờ mở và đóng cửa nghiêm ngặt, thị trường Forex hoạt động liên tục 24 giờ mỗi ngày, năm ngày một tuần, từ thứ Hai đến thứ Sáu. Điều này được tạo nên bởi sự luân chuyển giữa các múi giờ toàn cầu thông qua bốn phiên giao dịch chính:

• Phiên Sydney (Úc): Khởi đầu một ngày giao dịch mới.

• Phiên Tokyo (Châu Á): Thời điểm các nhà đầu tư khu vực Châu Á, bao gồm Việt Nam, bắt đầu hoạt động sôi nổi.

• Phiên London (Châu Âu): Đây là phiên có khối lượng giao dịch lớn nhất trong ngày.

• Phiên New York (Mỹ): Thường chứng kiến những biến động cực mạnh, đặc biệt là khi múi giờ trùng với phiên London.

2.2. Hình thức giao dịch phi tập trung (OTC)

Do không có sàn giao dịch trung tâm, Forex vận hành dựa trên một mạng lưới toàn cầu gồm các ngân hàng lớn và sàn môi giới (broker). Khi bạn tin rằng đồng Euro sẽ mạnh lên so với đồng Đô la Mỹ, bạn sẽ thực hiện lệnh mua (long) cặp EUR/USD. Ngược lại, nếu dự báo đồng Euro suy yếu, bạn sẽ thực hiện lệnh bán (short) để hưởng lợi từ sự sụt giảm giá trị.

3. Món hời sinh lợi: Tại sao Forex thu hút hàng triệu người?

Sự hấp dẫn của việc đầu tư Forex không chỉ đến từ quy mô mà còn từ những cơ chế hỗ trợ nhà đầu tư cá nhân một cách tối đa:

• Đòn bẩy tài chính cực cao: Đây là công cụ cho phép nhà đầu tư kiểm soát một khối lượng giao dịch lớn chỉ với số vốn ban đầu rất nhỏ. Ví dụ, với tỷ lệ đòn bẩy 1:100, bạn chỉ cần 1.000 USD để giao dịch số tiền trị giá 100.000 USD.

• Tính thanh khoản gần như tuyệt đối: Nhờ khối lượng giao dịch hàng nghìn tỷ USD, lệnh của bạn thường được khớp ngay lập tức mà không lo bị kẹt lệnh hay thiếu đối tác đối ứng.

• Chi phí thấp: Nhiều sàn môi giới hiện nay không thu phí hoa hồng mà chỉ tính chênh lệch giá mua - bán (spread), giúp tối ưu hóa lợi nhuận cho nhà đầu tư.

• Tính minh bạch và khó thao túng: Với quy mô toàn cầu, giá trị tiền tệ bị chi phối bởi các yếu tố kinh tế vĩ mô và chính sách của các quốc gia, khiến không một cá nhân hay tổ chức đơn lẻ nào có thể dễ dàng làm giá thị trường.

Nhà đầu tư sử dụng các công cụ kỹ thuật để dự đoán xu hướng tỷ giá.

4. Mặt trái của đòn bẩy và rủi ro biến động

Mặc dù được coi là món hời, nhưng Forex cũng là con đường ngắn nhất dẫn đến rủi ro tài chính nếu thiếu kiến thức và kỷ luật.

• "Con dao hai lưỡi" đòn bẩy: Đòn bẩy có thể khuếch đại lợi nhuận nhưng cũng làm gia tăng mức lỗ với tốc độ tương đương. Nếu không kiểm soát tốt, việc "cháy tài khoản" có thể xảy ra chỉ trong vài giây khi thị trường biến động ngược hướng dự đoán.

• Áp lực tâm lý nặng nề: Những cảm xúc như sợ hãi, tham lam và thiếu kiên nhẫn thường khiến nhà đầu tư đưa ra những quyết định sai lầm.

• Yêu cầu kiến thức chuyên sâu: Forex không dành cho những người tìm kiếm sự may rủi. Nó đòi hỏi nhà đầu tư phải có kỹ năng phân tích kỹ thuật, hiểu biết về chính sách tiền tệ và các sự kiện địa chính trị toàn cầu.

5. Tính pháp lý của Forex tại Việt Nam và rủi ro lừa đảo

Đây là phần quan trọng nhất mà mọi nhà đầu tư Việt Nam cần nắm vững để tránh vi phạm pháp luật.

5.1. Quy định của Ngân hàng Nhà nước

Theo Thông tư 20/2011/TT-NHNN và Pháp lệnh Ngoại hối năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2013), tại Việt Nam, chỉ có các tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối mới được thực hiện mua bán ngoại tệ trên thị trường. Các Ngân hàng TMCP được cấp phép là những đơn vị duy nhất có quyền cung ứng dịch vụ này.

5.2. Cá nhân chơi Forex có vi phạm pháp luật?

Pháp luật hiện hành của Việt Nam chưa cho phép cá nhân giao dịch Forex với mục đích đầu tư sinh lời thông qua các sàn môi giới quốc tế. Việc tự mở tài khoản và thực hiện giao dịch qua các sàn nước ngoài hiện không được pháp luật bảo vệ.

Đặc biệt, các hoạt động môi giới, mời gọi đầu tư theo mô hình đa cấp, ủy thác đầu tư hoặc cam kết lợi nhuận cố định đều có thể bị xem là hành vi vi phạm pháp luật, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

5.3. Rủi ro mất trắng tài sản

Trong khi Forex là thị trường tài chính lớn nhất thế giới, việc không có hành lang pháp lý rõ ràng cho cá nhân mang lại rủi ro lớn cho những nhà đầu tư tại Việt Nam.

Nếu xảy ra tranh chấp hoặc sàn môi giới lừa đảo, nhà đầu tư sẽ không có cơ sở pháp lý để yêu cầu các cơ quan chức năng trong nước can thiệp hay bảo vệ quyền lợi.

Rủi ro lớn hơn là những sàn Forex "ảo". Vụ việc Phó Đức Nam, tức Mr Pips, tự lập sàn giao dịch chứng khoán rồi về nước mở web dụ nhà đầu tư, lừa hơn 1.300 tỷ đồng gần đây là một ví dụ điển hình.

Theo kết luận điều tra, năm 2018, Phó Đức Nam (nổi danh trên Tiktok với tài khoản có tên Mr Pips) quen Isik Uran, người Thổ Nhĩ Kỳ, rồi cùng bàn bạc về việc thành lập trang web để giao dịch ngoại hối, chứng khoán quốc tế.

Các trang này sẽ kết nối với ứng dụng MT4, MT5 và có tên tiếng Anh giống với sàn chứng khoán quốc tế. Song về bản chất, các trang này không kết nối để hoạt động được ở thị trường thế giới.

Dù không được cấp giấy phép, Nam và đồng phạm vẫn điều hành nhân viên để quảng cáo, tư vấn chứng khoán, tài chính, tạo lập các website liên kết với ứng dụng MT4, MT5. Sau khi lôi kéo khách hàng tham gia đầu tư, nhóm chiếm đoạt tài sản.

Cơ quan điều tra cáo buộc, khách hàng thực chất là "chơi với chủ sàn" chứ không phải kết nối với thế giới. Họ thua thì chủ sàn được hưởng số tiền đó.

Theo kết luận, Nam và đồng bọn đã tạo lập 36 trang web, chỉ đạo nhân viên mở các công ty "ma", quảng cáo, thanh toán, mở 69 tài khoản ngân hàng. Với vai trò chủ mưu, Nam chịu trách nhiệm với toàn bộ 738 vụ lừa đảo với tổng số hơn 1.300 tỷ đồng.

Đối tượng Phó Đức Nam - hay còn được biết là TikToker Mr Pips tại cơ quan công an. Ảnh: Công an cung cấp

6. Nhà đầu tư nào nên và không nên tham gia Forex?

Kể cả khi đáp ứng yêu cầu pháp lý, Forex vẫn là một sân chơi có tính chọn lọc rất cao và không dành cho tất cả mọi người.

• Người nên tham gia: Những nhà đầu tư có nền tảng kiến thức tài chính vững chắc, hiểu rõ cơ chế vận hành của thị trường và có khả năng quản lý cảm xúc tốt. Họ là những người giao dịch chủ động, có kỷ luật và coi đây là một công việc nghiêm túc.

• Người tuyệt đối không nên tham gia: Những người mới bắt đầu mà không muốn bỏ thời gian học hỏi, hoặc những ai đang tìm kiếm cách "làm giàu nhanh". Đặc biệt, những cá nhân sử dụng tiền vay mượn hoặc số tiền thiết yếu cho nhu cầu cuộc sống để đầu tư Forex cần dừng lại ngay lập tức để tránh thảm họa tài chính.

7. Lời khuyên cho nhà đầu tư

Trước khi quyết định dấn thân vào thị trường ngoại hối, hãy tự đặt ra cho mình những câu hỏi về năng lực và sự chuẩn bị. Thay vì tin vào những lời cam kết lợi nhuận 20 - 30% mỗi tháng từ các hội nhóm đa cấp, hãy tập trung vào việc trau dồi kiến thức về phân tích kỹ thuật và quản lý vốn.

Ngoài ra, nhà đầu tư nên cân nhắc các kênh đầu tư chính thống được pháp luật Việt Nam bảo vệ như chứng khoán hoặc các sản phẩm tài chính từ các Ngân hàng TMCP uy tín. Điều này giúp bạn bảo toàn vốn và tránh được những áp lực pháp lý không đáng có khi thị trường biến động mạnh.

Kết luận

Forex là một thị trường tài chính đầy tiềm năng nhưng cũng ẩn chứa vô vàn cạm bẫy. Hiểu rõ Forex là gì, nắm vững cơ chế vận hành và đặc biệt là tôn trọng các quy định pháp lý tại Việt Nam là chìa khóa để bảo vệ bản thân trước những rủi ro. Hãy nhớ rằng, trong đầu tư, sự an toàn của nguồn vốn luôn quan trọng hơn tốc độ sinh lời. Đừng để cái bẫy "món hời" khiến bạn rơi vào vòng xoáy vi phạm pháp luật và tổn thất tài chính không đáng có.

Nam Hải