Gắn bảo vệ tầng ô-dôn với giảm phát thải và nâng cao hiệu quả năng lượng

Sự kiện có sự tham dự của khoảng 150 đại biểu đại diện các Bộ, ngành Trung ương; UBND, Sở Nông nghiệp và Môi trường một số tỉnh, thành phố; Ngân hàng Thế giới, Chương trình Môi trường Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế tại Việt Nam; các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp; hội, hiệp hội ngành nghề; doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực lạnh và điều hòa không khí...

Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan đầu mối quốc gia thực hiện Công ước Vienna về bảo vệ tầng ô-dôn và Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn tại Việt Nam, đồng thời là cơ quan chủ quản Dự án SMS-MP.

Dự án do Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal tài trợ không hoàn lại, thông qua Ngân hàng Thế giới với vai trò cơ quan thực hiện chính và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc với vai trò cơ quan phối hợp thực hiện. Dự án được triển khai trong giai đoạn 2026-2031.

Đông đảo đại biểu dự Hội thảo

Nghị định thư Montreal được cộng đồng quốc tế ghi nhận là một trong những điều ước quốc tế về môi trường thành công nhất. Không chỉ góp phần phục hồi tầng ô-dôn, bảo vệ sức khỏe con người và các hệ sinh thái, Nghị định thư còn mang lại những lợi ích lớn về khí hậu thông qua việc loại trừ các chất có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao.

Bản sửa đổi, bổ sung Kigali của Nghị định thư Montreal quy định lộ trình giảm dần sản xuất và tiêu thụ các chất HFC, những chất không làm suy giảm tầng ô-dôn nhưng có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao.

Việc thực hiện đầy đủ Bản sửa đổi, bổ sung Kigali có thể góp phần tránh tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu 0,5 độ C vào cuối thế kỷ này.

Nếu quá trình giảm dần HFC được triển khai đồng thời với các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng của thiết bị lạnh và điều hòa không khí, lợi ích về khí hậu có thể tăng gần gấp đôi.

Định hướng này phù hợp với chủ trương của Việt Nam về chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế phát thải thấp, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời góp phần thực hiện Đóng góp vào mục tiêu quốc gia tự quyết định và nỗ lực đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Ngày 11.6.2024, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 496/QĐ-TTg về Kế hoạch quốc gia quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn và chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát.

Kế hoạch xác định việc giảm dần sử dụng các chất HFC phải gắn với chuyển đổi công nghệ, sử dụng môi chất lạnh có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp và nâng cao hiệu quả năng lượng trong lĩnh vực làm mát.

Dự án SMS-MP được phê duyệt tại Quyết định số 2368/QĐ-BNNMT ngày 26.6.2025 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Dự án hướng tới hỗ trợ Việt Nam loại trừ 97,5% mức tiêu thụ cơ sở các chất HCFC từ năm 2030 và giảm 10% mức tiêu thụ cơ sở các chất HFC từ năm 2029, bảo đảm tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ của quốc gia thành viên Nghị định thư Montreal.

Cục Biến đổi khí hậu được Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao làm Chủ Dự án, chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức triển khai các hoạt động theo Văn kiện Dự án được phê duyệt.

Các mục tiêu cụ thể của Dự án bao gồm: Loại trừ 97,5% mức tiêu thụ cơ sở HCFC-22 trong lĩnh vực dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị lạnh và điều hòa không khí từ ngày 1 tháng 1 năm 2030.

Duy trì mức tiêu thụ các chất HFC không vượt quá mức tiêu thụ cơ sở trong giai đoạn 2024-2028 và giảm 10% mức tiêu thụ cơ sở từ ngày 1.1.2029.

Giảm phát thải khí nhà kính thông qua việc thúc đẩy sử dụng các công nghệ thay thế không có tiềm năng làm suy giảm tầng ô-dôn, có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp và nâng cao hiệu suất năng lượng trong lĩnh vực làm lạnh và điều hòa không khí.

Cùng với đó là tăng cường năng lực quản lý, giám sát và kiểm soát hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu các chất HCFC và HFC; phòng ngừa hoạt động buôn bán bất hợp pháp các chất được kiểm soát.

Đại diện Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) trình bày nội dung lộ trình thực hiện các cam kết của Việt Nam theo Nghị định thư Montreal

Mục tiêu tiếp đến là đào tạo, đánh giá và cấp chứng chỉ, chứng nhận cho kỹ thuật viên trong lĩnh vực lắp đặt, sửa chữa và bảo dưỡng thiết bị lạnh và điều hòa không khí; hạn chế rò rỉ môi chất lạnh và bảo đảm an toàn trong quá trình lao động.

Dự án SMS-MP gồm bốn hợp phần và có hiệu lực thực hiện từ ngày 29.4.2026.

Kể từ khi Dự án có hiệu lực, Ban Quản lý Dự án SMS-MP thuộc Cục Biến đổi khí hậu đã phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Thế giới và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc triển khai các hoạt động khởi động, xây dựng kế hoạch thực hiện và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai các hoạt động kỹ thuật theo tiến độ.

Một trong những nội dung trọng tâm là nâng cao năng lực cho cơ quan quản lý nhà nước trong giám sát, kiểm soát hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu các chất HCFC và HFC; đồng thời đào tạo cán bộ hải quan, doanh nghiệp và đại lý làm thủ tục hải quan; hỗ trợ nhận dạng các chất được kiểm soát, phân loại hàng hóa và xây dựng công cụ quản lý rủi ro.

Song song với đó, việc xây dựng, cập nhật và lồng ghép nội dung quản lý các chất được kiểm soát, thực hành giảm thiểu rò rỉ môi chất lạnh, sử dụng môi chất lạnh mới và bảo đảm an toàn được đưa vào chương trình đào tạo của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo yêu cầu kỹ năng xanh.

Các hoạt động đào tạo, đánh giá và cấp chứng chỉ, chứng nhận cho đội ngũ kỹ thuật viên trong lĩnh vực lạnh và điều hòa không khí góp phần nâng cao chất lượng lắp đặt, vận hành, sửa chữa và bảo dưỡng thiết bị; giảm rò rỉ, thất thoát môi chất lạnh; nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và bảo đảm an toàn, sức khỏe nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, việc thí điểm sản xuất, thử nghiệm và đánh giá công nghệ sử dụng môi chất lạnh có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp cho hệ thống điều hòa không khí trên toa xe đường sắt sẽ cung cấp cơ sở thực tiễn để đánh giá hiệu quả kỹ thuật, mức độ an toàn, hiệu quả năng lượng, chi phí và tính khả thi của công nghệ, từ đó đề xuất lộ trình chuyển đổi phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Ngoài ra, các hoạt động nghiên cứu, hoàn thiện chính sách, nâng cao nhận thức và thúc đẩy ứng dụng các công nghệ làm mát thân thiện với khí hậu, tiết kiệm năng lượng cũng được triển khai đồng bộ.

Tại Hội thảo, Cục Biến đổi khí hậu cùng các cơ quan như Cục Hải quan, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Cục Đường sắt Việt Nam và Công ty Cổ phần Vận tải đường sắt đã trao đổi về định hướng hợp tác và cơ chế phối hợp trong triển khai các hoạt động của Dự án.

Các nội dung trao đổi tập trung vào chia sẻ thông tin, tăng cường năng lực cán bộ hải quan, phát triển chương trình đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ kỹ thuật viên, cũng như thử nghiệm, đánh giá và từng bước chuyển đổi công nghệ sử dụng môi chất lạnh có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp trong hệ thống điều hòa không khí trên toa xe đường sắt.

Việc triển khai Dự án đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, hải quan, giáo dục nghề nghiệp, đường sắt, khoa học và công nghệ, năng lượng; các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, hội, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.

Sự tham gia tích cực của các bên liên quan là điều kiện quan trọng để bảo đảm các kết quả của Dự án được duy trì, nhân rộng và phát huy hiệu quả lâu dài.

Trong điều kiện là một nước đang phát triển và chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu, Việt Nam đã và đang thể hiện quyết tâm cao trong bảo vệ tầng ô-dôn, giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện các nghĩa vụ theo Nghị định thư Montreal.

Việc triển khai Dự án SMS-MP sẽ góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện đồng thời các mục tiêu về bảo vệ tầng ô-dôn, chuyển đổi công nghệ, nâng cao hiệu quả năng lượng, phát triển nguồn nhân lực xanh và tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp; qua đó hướng tới môi trường sống an toàn, nền kinh tế phát thải thấp và phát triển bền vững.