Gắn 'danh tính số' cho chè Shan tuyết

Suối Giàng có gần 500 ha chè, trong đó gần 300 ha là chè mọc tự nhiên. Khoảng 4 vạn cây chè được cho là có tuổi đời từ 100 đến 300 năm, cá biệt có cây trên 500 năm tuổi. Với vùng chè đặc biệt này, giá trị không chỉ nằm ở sản lượng búp tươi, mà còn ở tuổi cây, điều kiện sinh trưởng, đặc điểm giống, phương thức canh tác và kỹ thuật chế biến.

Việc gắn mã QR tạo cho mỗi cây một “danh tính số”, giúp những thông tin vốn chủ yếu được lưu giữ bằng kinh nghiệm của người dân được ghi nhận và chia sẻ theo một cách mới. Du khách có thể quét mã ngay tại vườn để tìm hiểu về cây chè mình đang đứng trước mặt; người tiêu dùng có thêm thông tin về nguồn nguyên liệu phía sau sản phẩm.

Công nghệ ở đây không thay thế cách làm chè truyền thống. Tại Suối Giàng, chè cổ thụ được chăm sóc theo hướng hạn chế tác động đến hệ sinh thái tự nhiên. Thảm thực vật được tận dụng để phân hủy thành mùn, phân bón hữu cơ được tự ủ; trên đồi chè cổ thụ không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học và thuốc diệt cỏ. Việc thu hái được phân theo từng dòng sản phẩm, từ một tôm hai lá đến những loại chỉ lấy búp non.

Ở khâu chế biến, Hợp tác xã Suối Giàng sử dụng dây chuyền máy móc cho các công đoạn sao, vò, lên hương; đồng thời áp dụng kỹ thuật lên men tự nhiên và bán tự nhiên để phát triển những dòng trà như bạch trà, hồng trà. Các sản phẩm “Tuyết Sơn Trà” gồm hồng trà, hoàng trà, diệp trà và bạch trà, được xếp hạng OCOP 4 sao.

Từ một mã QR trên thân cây, dữ liệu có thể kết nối cây chè với vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến và sản phẩm khi đưa ra thị trường. Với du lịch, công nghệ còn tạo thêm một trải nghiệm khi du khách có thể tìm hiểu cây chè tại nơi sinh trưởng, xem quy trình chế biến và mua sản phẩm qua các kênh trực tuyến.

Nhưng mã QR tự thân không tạo nên giá trị của trà. Điều quan trọng nằm ở độ chính xác của thông tin phía sau mã, chất lượng sản phẩm và khả năng duy trì những cam kết về vùng nguyên liệu. Với chè Shan tuyết cổ thụ, chuyển đổi số vì thế cần đi cùng bảo vệ cây chè và hệ sinh thái, kiểm soát chất lượng và gìn giữ tri thức của người làm chè.

Khi mỗi cây chè có một “danh tính số”, những giá trị vốn nằm trong thân cây, vùng đất và kinh nghiệm của người dân được ghi nhận bằng dữ liệu. Công nghệ qua đó mở thêm một cách để chè Shan tuyết được nhận diện, nâng giá trị và tiếp tục được gìn giữ trên núi cao.