Gắn đào tạo đại học với nhu cầu doanh nghiệp

Sinh viên Học viện Ngân hàng trao đổi, thảo luận trong giờ học. (Ảnh: HVNH)

Từ nhu cầu nhân lực thực tế, Đại học Đà Nẵng phối hợp doanh nghiệp xây dựng, điều chỉnh chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra. Tiến sĩ Huỳnh Minh Sơn, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Công tác sinh viên, Quan hệ doanh nghiệp và Truyền thông (Đại học Đà Nẵng) cho biết, nhà trường chủ động mở các ngành đào tạo mới, chú trọng lĩnh vực công nghiệp số; đồng thời tham vấn doanh nghiệp, chuyên gia để rà soát cung-cầu nhân lực, hoàn thiện chương trình và chuẩn đầu ra.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Đại học Đà Nẵng đã ký kết, triển khai thêm 132 biên bản ghi nhớ, thỏa thuận hợp tác với doanh nghiệp, trong đó có 42 tập đoàn, doanh nghiệp thuộc lĩnh vực kỹ thuật-công nghệ trong nước và quốc tế. Đến nay, nhà trường có quan hệ hợp tác với hơn 350 tổ chức, doanh nghiệp, trong đó gần 170 tập đoàn, doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước.

Các trường thành viên tăng thời lượng thực hành, thực tập tại doanh nghiệp, mời chuyên gia tham gia hướng dẫn đồ án tốt nghiệp và gắn một số chương trình đào tạo với nhu cầu nhân lực của các khu công nghệ cao, khu thương mại và doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam.

Một mô hình đáng chú ý là chương trình “Học-làm” giữa Đại học Đà Nẵng với Tập đoàn CT Group và Ban Quản lý Khu Công nghệ cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng. Chương trình hướng tới thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và thực tiễn, giúp sinh viên được tiếp cận môi trường sản xuất công nghiệp hiện đại ngay trong quá trình học.

Cách làm này không phải trường hợp riêng lẻ. Một số mô hình đào tạo theo đặt hàng đã cho thấy khả năng gắn đào tạo với việc làm và nhu cầu nhân lực. Trường đại học Nha Trang và Tập đoàn Minh Phú có chương trình đặt hàng kéo dài 5 năm với kinh phí khoảng 50 tỷ đồng. Mô hình Co-op tại Trường đại học Trà Vinh cũng đã có 2.188 sinh viên tham gia, học tập xen kẽ với làm việc 8 đến 12 tháng tại doanh nghiệp.

Theo Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Trần Nam Tú, hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp không còn là lựa chọn mà là điều kiện để nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Đào tạo phải sát nhu cầu thị trường lao động, nghiên cứu xuất phát từ những bài toán thực tiễn, sản phẩm nghiên cứu hướng tới khả năng ứng dụng và thương mại hóa. Cách tiếp cận cần chuyển từ “những gì mình có” sang “những gì đất nước và doanh nghiệp cần”.

Nếu ở Đại học Đà Nẵng, doanh nghiệp tham gia rõ nét vào đào tạo nhân lực, thì tại Học viện Ngân hàng, mối liên kết này được mở rộng sang khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Tiến sĩ Lê Thị Minh Ngọc, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo (Học viện Ngân hàng) cho biết, doanh nghiệp không chỉ nên là nơi tiếp nhận sinh viên sau tốt nghiệp mà cần trở thành một chủ thể tham gia quản lý nhà máy quá trình hình thành năng lực của người học. Vì vậy, hiệu quả hợp tác không nên chỉ dựa trên số lượng biên bản ký kết hay sự kiện tổ chức, mà bằng mức độ tham gia của doanh nghiệp và những kết quả cụ thể tạo ra. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Lê Thị Minh Ngọc, hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo vẫn còn phân tán. Nhiều chương trình mới dừng ở cuộc thi, sự kiện, chưa hình thành đầy đủ liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Một trong những điểm nghẽn hiện nay là sự khác biệt về nhu cầu và cách thức vận hành. Nhà trường thường theo đuổi các hoạt động học thuật có tính dài hạn, trong khi doanh nghiệp cần những kết quả ứng dụng nhanh. Theo đề xuất của Đại học Đà Nẵng, cần hoàn thiện cơ chế để doanh nghiệp có thêm động lực đầu tư cho đào tạo, nghiên cứu, phòng thí nghiệm và học bổng; đồng thời tạo điều kiện để nhà trường và doanh nghiệp dùng chung cơ sở vật chất, trao đổi chuyên gia, giảng viên. Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần tham gia từ khâu dự báo nhu cầu, đặt hàng đào tạo, xây dựng chương trình đến nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Nhà trường phải gắn đào tạo, nghiên cứu với những bài toán thực tiễn, qua đó tạo ra nguồn nhân lực và sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường.

Yêu cầu này càng rõ hơn khi nhiều ngành công nghệ mới đang phát triển nhanh. Theo Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Lê Quân, trong bối cảnh chuyển đổi số và công nghệ thay đổi mạnh mẽ, sinh viên tốt nghiệp phải có năng lực đáp ứng những yêu cầu mới của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cũng không chỉ chờ tuyển dụng theo phương thức truyền thống mà ngày càng hợp tác sâu với các cơ sở giáo dục để có nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, công nghiệp lượng tử, vật liệu... đang đặt ra nhu cầu nhân lực cho cả nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và tổ chức, vận hành. Trong khi đó, để mở ngành và tổ chức đào tạo, nhà trường phải đồng thời giải quyết các vấn đề về chương trình, công nghệ, sở hữu trí tuệ, trang thiết bị thực hành và đội ngũ giảng viên. Chương trình đào tạo cần được thiết kế theo các mô-đun, để sau mỗi hoạt động, người học làm chủ những kỹ năng và năng lực công nghệ cụ thể. Doanh nghiệp có thể cùng nhà trường thiết kế chương trình, chia sẻ công nghệ, bồi dưỡng giảng viên, tổ chức thực hành; sinh viên được học thông qua các dự án và nhiệm vụ thực tế.

Như vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng số lượng chương trình hợp tác mà thay đổi cách thức hai bên cùng tạo ra giá trị. Nhà trường cần hiểu doanh nghiệp cần gì; doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo; còn Nhà nước tạo hành lang và cơ chế để các nguồn lực được kết nối.