Gắn sắp xếp trường học với đổi mới quản trị

Giờ học của học sinh Trường trung học phổ thông A Phủ Lý, tỉnh Ninh Bình.

Sau sáp nhập, dự kiến sẽ giảm từ 30 đến 50% đầu mối quản lý với mục tiêu “giảm biên chế quản lý giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy”, mở rộng quy mô trường, lớp để sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo…

Bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục của người học

Cùng với cả nước, Hà Nội đã ban hành kế hoạch triển khai sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và trường chuyên biệt công lập trên địa bàn.

Theo kế hoạch, trường tiểu học và trung học cơ sở trên cùng địa bàn phường, xã có quy mô trường, lớp nhỏ, vị trí gần nhau sẽ sắp xếp, tổ chức lại thành trường học đa cơ sở (mô hình gồm một trường chính, có các phân hiệu và trường có nhiều cấp học).

Trường mới được thành lập có hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng; mỗi điểm trường có một phó hiệu trưởng. Các cơ sở giáo dục tiếp nhận nguyên trạng đội ngũ giáo viên và nhân viên hiện có của các trường được sáp nhập.

Đối với giáo viên, cơ bản giữ ổn định, bố trí theo vị trí việc làm đối với môn học và hoạt động giáo dục theo quy mô số lớp của trường; giáo viên dạy chưa đủ số giờ quy định được bố trí dạy tại trường chính, tại các điểm trường để đủ định mức giờ dạy theo quy định.

Nhân viên thư viện, y tế, phòng thiết bị thí nghiệm tiếp tục bố trí tại trường chính, các điểm trường; mỗi trường không bố trí quá hai nhân viên kế toán, một nhân viên văn thư.

Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội phường Giảng Võ (Hà Nội) Phạm Thanh Hà thông tin, hiện nay, trên địa bàn phường có 17 trường công lập, gồm sáu trường mầm non, năm trường tiểu học và sáu trường trung học cơ sở.

Theo phương án sắp xếp, trên địa bàn phường sẽ giảm còn tám trường. Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Giảng Võ Cồ Như Dũng cho biết, việc sắp xếp không làm giảm quy mô lớp học, không ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh, hạn chế tối đa việc thay đổi địa điểm học tập để bảo đảm an toàn, thuận lợi cho học sinh và phụ huynh.

Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Quỳnh Phương (tỉnh Nghệ An) Hồ Tuấn Anh cho biết, chỉ ít ngày nữa trường sẽ được đổi tên mới vì sáp nhập với một trường trung học cơ sở trên địa bàn. Với mô hình hiện tại thì việc sáp nhập là chủ trương đúng, cần thiết.

Thực tế hiện nay, nhiều trường quy mô nhỏ, phân tán, không đủ điều kiện để khai thác hết năng lực của đội ngũ quản lý, giáo viên. Việc sắp xếp lại nhằm nâng cao năng lực quản trị trường học, phù hợp xu hướng chuyển đổi số.

Sau sáp nhập, bên cạnh thuận lợi cũng sẽ gặp phải những áp lực do thời gian thực hiện gấp gáp. Mối quan tâm hiện nay là sau sắp xếp thì cơ chế quản lý sẽ thay đổi như thế nào để các hiệu trưởng, phó hiệu trưởng có đủ năng lực vận hành, quản trị hiệu quả trường học có quy mô lớn hơn, rộng hơn.

Vì vậy, các địa phương cũng như ngành giáo dục cần có cơ chế, chính sách phù hợp; quy định cụ thể thẩm quyền đối với lãnh đạo trường để tăng hiệu quả quản lý.

Tại tỉnh Thanh Hóa, công tác sáp nhập trường học được địa phương tích cực triển khai.

Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa Đỗ Đức Quế, ngành giáo dục thực hiện sáp nhập trường theo hai mô hình, trong đó, mô hình một là sáp nhập trường mầm non với mầm non, tiểu học với tiểu học, trung học cơ sở với trung học cơ sở. Mô hình thứ hai, giống như trường liên cấp ở các xã biên giới, có điểm chính và các phân hiệu...

Thay đổi tư duy quản trị nhà trường

Ông Lê Đức Thuận, nguyên Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo quận Ba Đình cũ (Hà Nội) cho rằng, sáp nhập trường học không phải là điểm kết thúc của một quyết định hành chính, đó mới là điểm khởi đầu của bài toán quản trị hoàn toàn mới. Nhiều người nghĩ rằng, khi giảm đầu mối thì khối lượng quản lý cũng giảm theo, thực tế không phải vậy.

Khi hai hoặc ba trường trở thành một trường, số lượng đầu mối giảm, nhưng số lượng học sinh, giáo viên, lớp học, điểm trường, hồ sơ, hoạt động chuyên môn và các tình huống phát sinh hằng ngày gần như không thay đổi.

Điều các nhà trường cần hiện nay không chỉ là cơ cấu mới, mà là một mô hình quản trị mới.

Trường học sau sáp nhập chỉ có thể vận hành hiệu quả khi ba yếu tố được thiết kế đồng bộ.

Thứ nhất là phân quyền, hiệu trưởng không thể có mặt ở mọi điểm trường. Muốn hệ thống vận hành thông suốt, phải trao quyền rõ ràng cho đội ngũ quản lý ở từng cơ sở, đi kèm với trách nhiệm và cơ chế giám sát minh bạch.

Thứ hai là chuẩn hóa quy trình. Cùng một công việc phải được thực hiện theo cùng một cách, bất kể diễn ra ở điểm trường nào.

Đó là điều kiện để bảo đảm chất lượng giáo dục đồng đều, giảm sự phụ thuộc vào từng cá nhân.

Thứ ba là quản trị bằng dữ liệu. Một tổ chức càng lớn thì càng không thể quản lý bằng trí nhớ hay cảm tính. Mọi quyết định về chuyên môn, nhân sự, khảo thí hay chất lượng giáo dục cần được hỗ trợ bởi dữ liệu cập nhật, chính xác và có khả năng phân tích…

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Khoa chia sẻ, trong quá trình thực hiện sáp nhập, nhiều phụ huynh bày tỏ sự băn khoăn, lo lắng vì không biết con em mình có phải đi học xa hơn hoặc chất lượng giáo dục sẽ như thế nào.

Vì vậy, ngành giáo dục đã quán triệt tinh thần đó là việc sắp xếp tuyệt đối không được làm phát sinh rào cản về không gian địa lý hay gia tăng gánh nặng chi phí cho gia đình học sinh. Giải pháp cốt lõi mà tỉnh Nghệ An áp dụng là mô hình “một trường chính đa phân hiệu, điểm trường”.

Điều này có nghĩa là sự xáo trộn (nếu có) chỉ nằm ở khâu quản lý; các phân hiệu vẫn được giữ nguyên trạng và ổn định; học sinh, nhất là lứa tuổi mầm non và tiểu học vẫn đến lớp tại vị trí quen thuộc như trước đây.

Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An đã tính toán tổ chức xe đưa-đón, mở rộng mô hình trường bán trú, nội trú và có phương án hỗ trợ đặc thù cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Ngành giáo dục chỉ tinh gọn đầu mối quản lý, tuyệt đối không thu hẹp cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh. Đối với đội ngũ cán bộ quản lý dôi dư sau sáp nhập, tỉnh đã chủ động xây dựng kịch bản điều chuyển chi tiết, nhân văn.

Cục trưởng Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Vũ Minh Đức cho biết, thực hiện việc rà soát, sắp xếp lại hệ thống các trường mầm non, phổ thông phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã, đang tích cực hướng dẫn các địa phương.

Việc sắp xếp sẽ tác động đến đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục tại các cơ sở giáo dục.

Tuy nhiên, đối với giáo viên thì không có tác động gì lớn vì cơ bản vẫn giữ ổn định. Trong quá trình sắp xếp lại, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu rà soát đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên để bố trí bảo đảm định mức làm việc; điều động giáo viên từ nơi thừa sang nơi thiếu để giải quyết tình trạng thừa-thiếu giáo viên.

Thời gian tới, đội ngũ cán bộ quản lý cần thay đổi tư duy, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị nhà trường, đây là bước chuyển biến rất căn bản để đáp ứng mô hình mới...