Gánh nặng nợ nần khiến Trung Quốc không có nhiều dư địa để kích thích kinh tế

Ảnh minh họa - Ảnh: Xinhua.

Theo một nghiên cứu mới từ tổ chức Conference Board, riêng chi phí trả lãi nợ công của Trung Quốc có thể chiếm 19,2% ngân sách công của chính phủ trung ương trong năm nay, tăng mạnh so với mức 12% vào năm 2014. Vấn đề này đặc biệt nghiêm trọng ở cấp chính quyền địa phương, với chi phí trả lãi vay đã tăng trung bình 16% mỗi năm trong cùng khoảng thời gian.

Tổng cộng, chi phí trả lãi vay của cả chính quyền trung ương và địa phương Trung Quốc được dự báo sẽ lên tới 1,4 nghìn tỷ nhân dân tệ, tương đương 209 tỷ USD, trong năm 2026, tăng từ mức khoảng 348 tỷ nhân dân tệ vào năm 2014 - nghiên cứu trên cho biết.

"Chi phí trả nợ đang trở thành rào cản đáng kể đối với dư địa tài khóa ở cấp địa phương”, bà Yuhan Zhang, chuyên gia kinh tế trưởng tại Trung tâm Trung Quốc của Conference Board, nhận định với tờ báo Financial Times.

NHỮNG BIỆN PHÁP KÍCH THÍCH DÈ DẶT

Nợ của Trung Quốc đã gia tăng nhanh chóng trong những năm gần đây do mô hình tăng trưởng dựa vào đầu tư, phụ thuộc nhiều vào các khoản vay nhà nước và chính sách ưu đãi cho các dự án được Chính phủ hậu thuẫn. Theo các chuyên gia phân tích của ngân hàng Morgan Stanley, tỷ lệ nợ công so với tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Trung Quốc có thể sẽ chạm mốc 122% vào cuối năm 2026, tăng 48 điểm phần trăm so với mức trước đại dịch Covid-19.

Bắc Kinh đã cam kết sẽ nỗ lực hơn nữa để kích thích nhu cầu nội địa đang trì trệ, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng đã kéo dài 5 năm qua của lĩnh vực bất động sản tiếp tục gây áp lực lên sức khỏe tài chính của các hộ gia đình và chính quyền các địa phương.

Tăng trưởng kinh tế Trung Quốc đã giảm xuống còn 4,3% trong quý 2 năm nay, thấp hơn mức mục tiêu chính thức cả năm là 4,5-5%, do doanh thu bán lẻ suy yếu và tình trạng sụt giảm mạnh trong đầu tư vào tài sản cố định.

Cuối tháng trước, Trung Quốc đã công bố một số biện pháp, bao gồm trợ cấp lãi suất vay mua nhà và cắt giảm lãi suất đối với các khoản vay hỗ trợ tài chính. Động thái này diễn ra chỉ vài ngày sau khi Quốc vụ viện Trung Quốc kêu gọi "tăng cường" nỗ lực "thực hiện các điều chỉnh chống chu kỳ trong chính sách vĩ mô".

Giới chức Trung Quốc cũng đẩy mạnh việc truy thu thuế đối với thu nhập từ lãi và cổ tức của nhà đầu tư trong nước từ các quỹ tín thác ở nước ngoài, qua đó bổ sung ngân sách nhà nước bằng cách đánh thuế mạnh hơn vào nhóm công dân giàu có nhất.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia phân tích tỏ ra hoài nghi về tác động của các biện pháp kích thích nói trên. Ngân hàng Barclays mô tả các động thái này chỉ là "một cú huých nhẹ chứ không phải yếu tố thay đổi cuộc chơi", trong khi ngân hàng Goldman Sachs ước tính những biện pháp đó chỉ tương đương khoản hỗ trợ tài khóa quy mô nhỏ, vào khoảng 100 tỷ nhân dân tệ trong vòng 5 năm.

"Theo quan điểm của chúng tôi, chính sách này có thể sẽ không đáp ứng được kỳ vọng của nhà đầu tư", John Lam, trưởng bộ phận nghiên cứu bất động sản Trung Quốc và Hồng Kông tại ngân hàng UBS, nhận định khi chỉ ra mức trần giá trị căn nhà để được nhận hỗ trợ là 1,5 triệu nhân dân tệ.

Trong bối cảnh tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc, đặc biệt là các mặt hàng điện tử liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), vẫn đang diễn ra mạnh mẽ, Bắc Kinh đã phát tín hiệu ưu tiên đầu tư vào công nghệ tiên tiến thay vì dành ra những khoản tiền lớn cho các biện pháp kích thích kinh tế, nhằm cạnh tranh vị thế dẫn đầu với Mỹ trong các ngành công nghiệp mới nổi.

"Chúng ta phải... liên tục mở rộng và củng cố lĩnh vực sản xuất tiên tiến, nâng cao năng lực tự chủ", Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu trong chỉ đạo gửi tới Hội nghị Sản xuất tiên tiến Quốc gia tại Bắc Kinh vào tháng trước.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng nếu muốn thực hiện một gói kích thích mạnh mẽ, Bắc Kinh có thể phát hành thêm trái phiếu chính phủ trung ương, vốn được đánh giá là có mức nợ thấp hơn so với chính quyền địa phương.

Dù vậy, giới lãnh đạo Trung Quốc có thể vẫn ngần ngại gia tăng thêm đòn bẩy tài chính. Theo Goldman Sachs, mặc dù Chính phủ trung ương đang ghi nhận mức thâm hụt ngân sách khoảng 4% GDP, nhưng mức thâm hụt mở rộng - một thước đo toàn diện hơn về chi tiêu nhà nước - lại đang ở mức khoảng 10% GDP. Kể từ cuộc khủng hoảng bất động sản, chính quyền trung ương cũng buộc phải chuyển giao ngày càng nhiều nguồn thu cho các cấp chính quyền địa phương vốn trước đây dựa vào nguồn thu từ cấp quyền sử dụng đất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

THÚC ĐẨY GIẢI NGÂN THAY VÌ TĂNG KÍCH THÍCH KINH TẾ

Theo Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington, chi phí trả lãi vay của Trung Quốc đã tăng 341% trong giai đoạn từ năm 2013-2025, mức tăng "nhanh hơn bất kỳ hạng mục ngân sách lớn nào khác".

Tổ chức nghiên cứu này lưu ý rằng trong năm nay, khoảng 14% chi tiêu của chính phủ Mỹ được dành cho việc trả lãi vay, trong khi Nhật Bản - một trong những chính phủ có mức nợ cao nhất thế giới - đã chi gần 26% cho khoản mục này.

Chuyên gia Zhang đến từ Conference Board nhận định rằng ngân sách của Chính phủ Trung Quốc hiện nay tập trung vào các biện pháp hỗ trợ tài khóa có mục tiêu cho khoa học, công nghệ và các ưu tiên chiến lược khác, "thay vì các gói kích thích quy mô lớn, trên diện rộng nhằm mục đích chính là thúc đẩy tăng trưởng trong ngắn hạn".

Trong tổng chi tiêu của Chính phủ trung ương Trung Quốc năm 2026 - bộ phận chiếm 15% ngân sách công chung của nước này - chi tiêu quân sự chiếm tới 42%, tăng từ mức gần 36% vào năm 2014, trong khi tỷ trọng chi cho khoa học và công nghệ, giáo dục, dịch vụ công cộng, cũng như an sinh xã hội và việc làm đều giảm nhẹ.

Trái lại, chi tiêu cho an sinh xã hội của chính quyền các địa phương Trung Quốc đã tăng lên mức khoảng 18% do tình trạng già hóa dân số . Chi tiêu cho y tế ở cấp địa phương cũng ghi nhận mức tăng nhẹ.

Các chuyên gia kinh tế cho biết thay vì tung thêm các gói kích thích mới, Bắc Kinh đang thúc giục chính quyền địa phương đẩy nhanh tiến độ giải ngân số ngân sách đã được phân bổ trong năm nay. Trên thực tế, hoạt động chi tiêu tài khóa của chính quyền địa phương đã diễn ra chậm hơn dự kiến trong nửa đầu năm.

Ông Robin Xing, chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách thị trường Trung Quốc của Morgan Stanley, nhận định: "Phản ứng chính sách sẽ là đẩy nhanh tốc độ thực hiện, nhưng vẫn sẽ nằm trong khuôn khổ ngân sách tài khóa đã được phân bổ từ đầu năm".